Lech Walesa zet kruistocht tegen de communisten voort

'Ik zou ook wel wakker willen worden in een ander Polen. Maar ja, ik kreeg geen steun hé? Jullie hebben me bij de verkiezingen maar 6 procent van de stemmen gegeven, dus ik kon niks voor jullie doen....

Van onze correspondent

Michel Maas

WARSCHAU

Lech Walesa is niet boos. Hij is alleen nog steeds teleurgesteld dat niet hij maar Kwasniewski twee jaar geleden president van Polen werd - een communist! De tweehonderd Polen die woensdag naar de Polytechnika in Warschau zijn gekomen om Walesa te zien schamen zich diep. 'Dat u de verkiezingen verloor was onze schuld. En dat spijt me zeer', zegt een oude man. 'Maar u heeft ook een fout gemaakt: u heeft de communisten niet geëlimineerd.'

Walesa speelt een thuiswedstrijdje in een zaaltje van de technische hogeschool van Warschau. Een paar honderd vooral oudere Polen zijn gekomen om hun 'president' te zien. Als ze hem aanspreken doen ze dat met 'meneer de president' en meneer de president is de laatste om ze dat te verbieden. 'Hij is de derde Pool van de twintigste eeuw', zegt een stropdassende scholier vol ontzag: 'de derde, na Pilsudski en paus Johannes Paulus II.'

Lech Walesa heeft zichzelf de afgelopen weken op een missie gestuurd. Hij reist door het land om zijn persoonlijke steun te geven aan de Solidariteits Verkiezings Actie, AWS, het verbond van een dertigtal rechtse splinterpartijen dat is geformeerd rond de vakbond Solidariteit. AWS is volgens de meeste opiniepeilingen verwikkeld in een nek-aan-nek-race met de regerende linkse SLD. Als de SLD verslagen kan worden dan is het nu, beseft iedereen. En als de communisten verslagen zijn moet Solidariteit het karwei afmaken waarmee het in 1980 begon: de communisten uit het publieke leven van Polen verwijderen.

Walesa is nog altijd een spreker. Zijn woorden vallen rechtstreeks in het hart van de microfoon en missen nooit doel. Altijd komen ze, al is het via omwegen, terecht op de plaats waar hij ze hebben wil: bij de kruistocht tegen de communisten.

Terwijl elders in het land de verkiezingscampagne uitblinkt door gematigdheid, redelijkheid en saaiheid wordt woensdagavond in Warschau ouderwets geappelleerd aan de anticommunistische historische sentimenten van de Polen. Deze woensdag is de verjaardag van de Sovjet-bezetting van Polen in 1939. En vier jaar geleden was het deze Lech Walesa die als president de Sovjet-soldaten Polen uitdreef, zegt de Warschause AWS-leider Andrzej Zakrzewski. 'Walesa vond het de gelukkigste dag uit zijn presidentschap. De paradox is, dat de eerste verkiezingen in dat vrije land zonder vreemde soldaten werden gewonnen door de SLD.'

Walesa presenteert zich als de redder. Hij wil niet dat zijn Polen, dat van Solidariteit, nóg een keer verliest van de communisten. 'Toen ik de verkiezingen verloor viel Solidariteit uit elkaar', galmt Walesa, 'en nu is het mijn taak de beweging opnieuw te integreren.' Hij voelt zich verantwoordelijk voor alles wat gebeurt. Hij heeft immers zelf in 1989 in de 'Ronde-Tafelgesprekken' geregeld dat Solidariteit met de communisten de macht zou delen. Hij heeft zelf met de akkoorden van toen ervoor gezorgd dat ze er nog steeds zijn. 'Wat had ik anders moeten doen?' zegt Walesa nu. 'Geen akkoord tekenen en gewoon wachten op een burgeroorlog?'

'Geen politicus', zegt hij zelf, 'heeft de afgelopen weken zoveel plaatsen in Polen bezocht als ik. En overal trof ik een beschamende toestand aan. Het volk is na vier jaar SLD zijn waarden kwijt geraakt. Maar hoe kan een land een moraal hebben als zijn leiders immorele mensen zijn en leugenaars?' .

'We hebben nu onze les geleerd. We hebben', zegt hij bijna grootmoedig, 'de communisten nog een kans gegeven. En de communisten hebben geen enkele les geleerd. Ze zijn doorgegaan op hun weg en daarom moeten we nu deze boom bij de wortels afhakken. '

Walesa gelooft in zichzelf en in zijn eigen overtuigingskracht: 'Elke keer als ik sprak waren de mensen tegen mij. Maar als ik uitgesproken was, was altijd 95 procent van de mensen overtuigd dat ik gelijk had.' In het zaaltje in Warschau is de score woensdag 99 procent. Ze geloven hem, en vergeven het hem graag als hij onomwonden toegeeft dat hij de reconstructie van de pensioenvoorziening in Polen ook niet begrijpt. Wat hij wel begrijpt is voldoende: 'De communisten hebben het zuurverdiende geld van de werkers gestolen en voor hun eigen zaakjes gebruikt, en daarom is er nu geen geld om de Polen een fatsoenlijk pensioen te betalen.'

In de Poolse media worden de optredens van Walesa zo goed als doodgezwegen, omdat bijna niemand gelooft dat zijn anticommunistische retoriek nog effect heeft. Maar minstens een paar honderd Polen gaan woensdagavond tevreden naar huis, met een handtekening van 'meneer de president'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden