Le Pen verliest erelidmaatschap van zijn partij FN, maar geeft zich niet gewonnen: 'Jezus redt de wereld, ik niet'

Komende maand zal het Front National zijn oprichter Jean-Marie Le Pen ook nog het erelidmaatschap afnemen. Met dank aan Marine, zijn dochter en de huidige leider. Maar vader slaat terug met nieuwe memoires.

Le Pen: 'Ecoutez, monsieur, de eerste keer dat ik me verkiesbaar stelde, dat was in 1956, was de tweede op lijst iemand uit Martinique. Mooi bewijs van racisme!' Beeld Eric Dessons / SIPA

Jean-Marie Le Pen is verbaasd over zo veel ondankbaarheid. Over twee weken zal zijn dochter Marine haar 'vadermoord' voltooien. Op het congres van het Front National, op 10 en 11 maart in Lille, zal Jean-Marie worden afgezet als erepresident van het FN, nadat hij eerder als lid was geroyeerd. Waarschijnlijk zal ook de naam Front National worden veranderd, in een poging de associatie met Jean-Marie en de fascistische wortels van de partij voor eens en voor altijd uit te gummen. Nouveau Front is een naam die veel wordt genoemd.

Maar de oude vechtersbaas geeft zich niet zo maar gewonnen. Vlak voor het congres verschijnen zijn memories, Fils de la nation ('Zoon van de natie'), waarin hij zijn leven beschrijft tot 1972, het jaar waarin het FN werd opgericht. Volgens Franse media probeert Jean-Marie andermaal zijn dochter uit de schijnwerpers te verdringen. Onzin, zegt hij: 'Het is puur toeval dat mijn boek vlak voor het congres verschijnt.'

Jean-Marie Le Pen houdt nog altijd kantoor op het domein van Montretout in de rijke Parijse voorstad Saint-Cloud, goed afgeschermd voor de buitenwereld. Een 5 meter hoog smeedijzeren hek geeft toegang tot een gated community. Een van de opvallendste villa's in het lommerrijke buurtje is die van Le Pen, een pseudokasteel uit het begin van de 19de eeuw, ooit nog door keizer Napoleon III cadeau gedaan aan een prefect.

Montretout speelt een hoofdrol in de Le Pen-saga. Patriarch Jean-Marie erfde de villa met grond en bijgebouwen in 1976 van een cementkoning met extreem-rechtse sympathieën. Hij ging er wonen, nadat zijn flat in Parijs door een bomaanslag was verwoest. Hier groeiden zijn dochters Marie-Caroline, Yann en Marine op. Van hieruit bestierde 'de Menhir' jarenlang zijn extreem-rechtse familiebedrijf, het Front National.

Vader kust dochter nadat ze haar lijst voor de Europese verkiezingen heeft ingediend. Parijs 2014. Beeld afp

Het kantoor van Le Pen, door zijn personeel nog altijd eerbiedig aangesproken met monsieur le Président, herbergt een bonte verzameling aan parafernalia: standbeelden van Jeanne d'Arc, scheepsmodellen, militaire insignes, een Poetinkalender, Russische iconen. De boodschap is duidelijk: hier zetelt een geharnast verdediger van het blanke, christelijke Europa.

Na de Tweede Wereldoorlog wilde vrijwel niemand meer met dit gedachtegoed worden geassocieerd. Jean-Marie Le Pen wel. In 1972 was hij een van de oprichters van het Front National, destijds een wonderlijke coalitie van neofascisten, katholieke fundamentalisten, royalisten en aanhangers van maarschalk Pétain, de president die met nazi-Duitsland collaboreerde.

Le Pen: 'Het was mijn doel alle Franse nationalisten te verenigen, ongeacht hun verleden. Als het patriotten waren die van Frankrijk hielden en het dodelijke gevaar van de demografische overstroming erkenden, waren ze welkom. Soms hoor ik dat deze of gene zeventig jaar geleden bij de Waffen-SS is geweest. De Waffen-SS, nou en? Waarom wordt er nooit gesproken over mensen die dertig jaar geleden bolsjewiek zijn geweest? Er is een selectief antitotalitarisme.'

Verwachtte u destijds dat het Front National zo groot zou worden?

'Natuurlijk, anders was ik niet teruggekeerd in de politiek. Ik heb altijd gedacht dat de gevestigde Franse partijen niet brachten wat nodig was om de toekomst, de veiligheid en de vrijheid van Frankrijk te waarborgen. Het grote probleem van onze tijd is de demografische explosie.'

De wereldbevolking is de afgelopen vijftig jaar sterk toegenomen, vooral in niet-westerse landen. Tegelijkertijd lijdt Europa aan een 'demografische depressie', zegt Le Pen. In een land als Duitsland wordt slechts 1,5 kind per vrouw geboren, te weinig om de bevolking te vervangen. 'Duitsland is een gouden sarcofaag. Alles lijkt er goed voor te staan, maar het Duitse volk is bezig te verdwijnen. Niet meteen, natuurlijk, maar op den duur.'

Daarom moet Europa de immigratie stoppen, zegt hij. 'De open klep van de beschaving is het asielrecht dat mensen toestaat naar Frankrijk te komen als ze ergens worden vervolgd. Dat is suïcidaal.'

Maar in landen als Syrië is een verschrikkelijke oorlog aan de gang. We kunnen die mensen toch niet aan hun lot overlaten?

'Er zijn zo veel landen waar een oorlog aan de gang is. Ik ontken niet de misère van de wereld. Maar mijn missie is niet om de wereld te redden, maar om Frankrijk te verdedigen. Jezus redt de wereld, ik niet.'

Franse media hebben uittreksels uit Fils de la nation gepubliceerd. Schokkende onthullingen doet Le Pen niet. Hij beschrijft zijn jeugd als zoon van een Bretonse visser en verdedigt andermaal maarschalk Pétain, die een 'legale en legitieme' keuze zou hebben gemaakt door een wapenstilstand met Hitler te sluiten. Hij ontkent de beschuldigingen dat hij als militair in Algerije gevangenen zou hebben gemarteld. Er zouden slechts 'gespierde ondervragingen' hebben plaatsgevonden, maar niet door hemzelf.

Het verhaal mondt uit in de oprichting van het FN, aanvankelijk niet meer dan een onbeduidende splintergroep. Bij de presidentsverkiezingen van 1974 haalde Le Pen 0,7 procent van de stemmen. Vanaf de jaren tachtig begint de partij te groeien. Niet omdat de kiezers plotseling heimwee kregen naar L'Algérie française of andere extreem-rechtse stokpaardjes, maar omdat Le Pen de enige was die zich tegen de toenemende immigratie keerde.

Daarmee werd Jean-Marie Le Pen de aartsvader van het Europese neonationalisme. In de jaren tachtig en negentig zeiden Nederlanders tegen elkaar dat een figuur als Le Pen bij ons ondenkbaar zou zijn. Typisch Frans chauvinisme. Nu zitten anti-immigratiepolitici als Geert Wilders en Thierry Baudet in het parlement. Baudet bezocht Le Pen in 2009 en 2012, berichtte De Correspondent vorige week. Le Pen kan het zich niet herinneren, zegt hij: 'Baudet, zegt u? Hoe spel je dat? B-A-U-D-E-T? Het is de eerste keer dat ik die naam hoor. Wilders ken ik wel.'

Niet alleen wonnen populistische partijen overal in Europa aan kracht, ook keerden gevestigde partijen zich steeds meer tegen immigratie. De regering van Emmanuel Macron, die toch bekendstaat als een liberale kosmopoliet, presenteerde vorige week een immigratieplan waarin de nadruk werd gelegd op het tegenhouden en uitzetten van migranten.

CV Jean-Marie Le Pen

1929 Geboren in Trinité-sur-Mer (Bretagne)
1953-1957 Vecht in Indochina, Suez en Algerije
1956 Gekozen in de Assemblée Nationale voor de extreem-rechtse partij van Pierre Poujade
1972 Medeoprichter Front National
2002 Haalt de tweede ronde van de Franse presidentsverkiezingen. Wordt verslagen door Jacques Chirac, met 82 tegen 18 procent van de stemmen
2004 Lid van het Europees Parlement
2011 Zijn dochter Marine volgt hem op als president van het Front National
2015 Marine Le Pen royeert haar vader als lid van het FN, wegens antisemitisme en het goedpraten van maarschalk Pétain, de Franse president die met nazi-Duitsland collaboreerde

Le Pen noemt zichzelf een 'ijsbreker' die taboes doorbrak waarover destijds niemand durfde te praten. Maar toen het taboe eenmaal was geslecht, werd Le Pen door zijn dochter Marine steeds meer als een bedrijfsrisico beschouwd. Met een strategie van dédiabolisation ('ontdemonisering') probeerde zij de kiezers te bereiken die tegen immigratie zijn, maar niets van fascisme en antisemitisme willen weten. Volgens haar werd zij voortdurend gedwarsboomd door haar vader, die een 'oven wilde klaar zetten' voor de Joodse zanger Patrick Bruel, de gaskamers een detail in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog noemde en maarschalk Pétain niet als een verrader van Frankrijk beschouwde. Jean-Marie Le Pen ontkent echter ten stelligste dat hij iets verkeerd heeft gedaan.

'Noem mij een antisemitische uitspraak waarvoor ik ben veroordeeld!'

Uw uitspraak dat de gaskamers een detail van de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog vormden.

'Is dat antisemitisch?'

De rechter vond van wel.

'Ik zeg niet dat de gaskamers nooit bestaan hebben, ik zeg dat ze een detail zijn. Wat is daar antisemitisch aan? Moet ik voor het ongeluk van de Shoah neerknielen en mijn hoofd op de grond leggen? Ik ben een vrij mens en ik zeg u: voor mij was de belangrijkste dode in de Tweede Wereldoorlog mijn vader. Hij is niet omgekomen in Auschwitz, maar met zijn schip op een mijn gevaren.'

Geven de cijfers Marine Le Pen geen gelijk? Ze haalde in 2017 elf miljoen stemmen, twee keer zo veel als u in 2002.

'Maar monsieur, dat is toch absurd? Ik bevond mij in een geheel andere situatie. Marine Le Pen heeft geprofiteerd van mijn voorwerk. Sinds een halve eeuw waarschuw ik voor ongecontroleerde immigratie. Ik ben de Cassandra van wie niemand houdt. Maar als u in de voorsteden van Parijs de bus neemt en de enige Europeaan bent, denkt u: Le Pen had gelijk, of u nu communist bent of iets anders.'

Er zijn toch heel veel niet-westerse immigranten die hard werken en Frans willen zijn?

'Ecoutez, monsieur, de eerste keer dat ik me verkiesbaar stelde, dat was in 1956, was de tweede op lijst iemand uit Martinique. Mooi bewijs van racisme! Ik geloof heel goed dat je een Arabische Fransman kunt zijn. Ook op de lijsten van FN hebben Arabieren en moslims gestaan. Maar op voorwaarde dat het beperkt blijft. Wat heeft generaal De Gaulle gezegd? Frankrijk kan zwarte en Arabische burgers ontvangen, maar het blijft een christelijk, blank en Europees land. Anders is het Frankrijk niet meer.'

Was u wel geïnteresseerd in de macht? Door uw provocaties gooide u steeds uw eigen glazen in.

'Waarom zegt u dat ik een provocateur ben? Dat is het argument van Marine Le Pen. Ik heb zelfs een schaduwkabinet samengesteld. Wij waren in staat om te regeren.'

Maar wie de macht wil, moet toch niet over maarschalk Pétain beginnen?

'Gelooft u werkelijk dat het veel mensen stoort als ik zeg dat Pétain geen verrader is geweest? Daarover winden alleen de machthebbers en de media zich op. Daarom is Marines strategie van 'ontdemonisering' ook tot mislukken gedoemd. Onze tegenstanders zullen het niet toelaten. Of wordt Marine soms beter behandeld door de media dan ik?'

Le Pen is onwrikbaar. Hij is geen provocateur, herhaalt hij, en begrijpt niet dat Marine hem uit de partij heeft gezet. Op zijn 89ste moet hij toezien hoe het familiebedrijf Front National uit elkaar is gevallen. Het is eenzaam geworden rond le Président. Hij is gebrouilleerd met Marine. Zijn kleindochter en oogappel Marion Maréchal-Le Pen heeft zich - voorlopig - uit de politiek teruggetrokken. Jean-Marie heeft haar al lang niet meer gesproken, zegt hij.

Zijn levenswerk, het Front National, heeft betere tijden gekend. In de verkiezingscampagne verknalde Marine Le Pen een televisiedebat met Emmanuel Macron, waardoor zij niet langer als een potentiële president wordt gezien, zelfs niet door veel FN-aanhangers. Niettemin zal zij over twee weken opnieuw tot partijleider worden gekozen, al was het maar omdat zij de enige kandidaat is en de partij geen geloofwaardige alternatieven achter de hand heeft.

Hoewel Jean-Marie Le Pen zijn dochter 'overdreven ondankbaar' noemt, is hij opvallend mild voor haar. Door het echec van de verkiezingen is zij zwaar genoeg gestraft, vindt hij. 'Als ik eraan denk, is er een gevoel dat me beheerst: ik heb medelijden met haar', schrijft hij in zijn memoires.

De oude patriarch kan het echter niet waarderen dat ze de naam Front National wil veranderen, de naam die hij in veertig jaar groot gemaakt heeft. Le Pen: 'Het is totaal krankzinnig. Front National is een merk waarmee mensen zich identificeren. Het is heel moeilijk een nieuw merk op te bouwen, daar is zeker twintig jaar voor nodig. De cognacfabrikant Martell noemt zijn drank toch ook niet opeens Bitru?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.