Le Pen of Macron erft een parlement vol leden van andere partijen

Pro-Europeanen en protectionisten doorklieven klassieke links-rechts-verdeling

De komende president van Frankrijk, of het nu Macron wordt of Le Pen, krijgt te maken met een parlement vol leden van andere partijen. Het Front National wordt benadeeld door het districtenstelsel. Macron heeft nog niet eens een partij.

De Assemblée Nationale in Parijs. De president van de republiek vertoont zich hier niet; de premier voert het woord voor de regering. Foto Pierre Vauthey / Getty

'Ik begin vanaf nú met het bouwen van een meerderheid in het parlement', zei Emmanuel Macron zondagavond, voordat hij vertrok naar een diner in brasserie La Rotonde in Montparnasse. Misplaatst triomfantalisme, vonden zijn critici. Macron moet eerst maar eens de tweede ronde zien te winnen van Marine Le Pen.

Toch is het begrijpelijk dat Macron al aan de slag gaat. Sinds 2001 worden de Franse parlementsverkiezingen vlak na de presidentsverkiezingen gehouden. Steevast haalde de partij van de nieuwe president, Chirac, Sarkozy of Hollande, een flinke meerderheid.

Bij de verkiezingen van dit jaar, op 11 en 18 juni, zou het wel eens heel anders kunnen gaan. Macron heeft geen partij, slechts een beweging die amper een jaar bestaat. In alle 577 kiesdistricten wil hij een kandidaat stellen, bij voorkeur een frisse nieuweling uit het maatschappelijk middenveld. Macron wil immers afrekenen met de politieke klasse, met de veteranen die van politiek een levenslang beroep hebben gemaakt, met alle privileges van dien. Maar hoeveel van Macrons nieuwkomers zullen de strijd winnen van zittende parlementariërs die lokaal geworteld zijn en over jarenlange politieke ervaring beschikken?

Ambitieuze plannen

Ook in het minder waarschijnlijke geval dat Marine Le Pen de verkiezingen wint, zal zij moeite hebben een meerderheid te vinden. In het Franse districtenstelsel heeft het Front National altijd grote moeite gehad zetels te halen in de Assemblée Nationale, de Franse Tweede Kamer. Bij de verkiezingen van 2012 werd 13 procent van de stemmen vertaald in slechts twee zetels.

Beide kandidaten hebben ambitieuze plannen. Macron wil liberale hervormingen doorvoeren; Le Pen wil uit de euro stappen. Maar het is nog maar de vraag of zij daarvoor een parlementaire meerderheid kunnen halen.

Frankrijk heeft een presidentieel systeem. De Franse president heeft aanzienlijk meer bevoegdheden dan zijn Europese collega's, zeker op het gebied van defensie en buitenlands beleid. Het parlement kan de president ook niet naar huis sturen, behalve als hij zich schuldig maakt aan ernstig plichtsverzuim. De president laat zich ook nooit zien in de Assemblée Nationale. Daar wordt hij vertegenwoordigd door de eerste minister. Toch heeft de president de Assemblée nodig, want wetten moeten worden goedgekeurd door het parlement.

De president heeft wel een paardenmiddel om het parlement buitenspel te zitten, het Grondwetsartikel 49.3. Het artikel mag worden gebruikt voor wetten op het gebied van financiën en de financiering van de sociale zekerheid. Daarnaast mag het per zittingstermijn voor één andere wet worden gebruikt.

De Vijfde Republiek werd in 1958 gesticht door generaal De Gaulle. Hij voerde een districtenstelsel in om politieke fragmentatie te voorkomen. Een districtenstelsel bevordert de vorming van grote machtsblokken, ten koste van kleine partijen. De afgelopen decennia werd het gros van de zetels verdeeld tussen de socialisten en de Republikeinen (en hun voorgangers op rechts).

Maar ook Frankrijk krijgt nu te maken met politieke versplintering. De grote blokken van links en rechts worden doorkliefd door een nieuwe tegenstelling, die tussen 'mondialisten' en 'patriotten', zoals Le Pen zegt. Macron spreekt liever van 'progressieven' en 'conservatieven'.

Zowel op links als op rechts staan ze tegenover elkaar: de pro-Europeanen Macron en Fillon tegenover de protectionisten Mélenchon en Le Pen. De tweedeling is vervangen door een kwartet.

Vijandige meerderheid

Voor de verkiezingen van juni zijn verschillende uitkomsten denkbaar. Misschien slaagt de nieuwe president - Macron of Le Pen - toch in het vinden van een meerderheid. Dan verandert er niets aan de gangbare praktijk. Het is ook mogelijk dat hij/zij te maken krijgt met een vijandige meerderheid.

Dan moet hij/zij een cohabitation aangaan met een regering van een andere kleur. Dat gebeurde onder president Mitterrand die moest samenwerken met de rechtse premier Chirac. Toen Chirac zelf president was geworden, werd hij gedwongen tot een cohabitation met de socialist Jospin.

Een derde mogelijkheid is waarschijnlijker, zei politicoloog Pascal Perrineau in Paris Match: 'Ik zie niet hoe een van de huidige krachten een parlementaire meerderheid kan halen. Er zal moeten worden bekeken hoe men, rond afzonderlijke maatregelen, een coalitie kan vormen.'

Macron of Le Pen zullen zich in goed gezelschap bevinden, aldus Perrineau. In 1958 haalde de beweging van generaal De Gaulle, de Union pour la nouvelle République, slechts 35 procent van de zetels. Vervolgens vormde hij een coalitie met enkele kleinere rechtse partijen.

Een versnipperde Assemblée Nationale zou de Franse politici tot samenwerking kunnen dwingen. De cohabitation onder Mitterrand en Chirac leverde zeker niet de slechtste kabinetten op. Het is evenzeer mogelijk dat fragmentatie de onmacht van de Franse politiek verder zal versterken. Hoe dan ook zal de Franse politiek een heel nieuw gezicht krijgen, zowel in het Elysée als in de Assemblée Nationale.

Meer over