Vier zorgenAangepaste vaccinatiestrategie

Later prikken, is dat nou wel zo'n goed plan?

Dan geven we die tweede prik toch gewoon wat later? Mede uit angst voor oprukkende coronamutaties, wil minister Hugo de Jonge het vaccinatieproces versnellen. De tweede prik drie weken later, is een manier. Het aanhouden van minder voorraden ook. Maar is het verstandig? Vier zorgen gewogen.

null Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

1. Het is te hopen dat die tweede prik straks wel op voorraad is

Dat is dus niet honderd procent ­zeker. Niet langer houdt Nederland voor elke gegeven prik automatisch de dosis voor de tweede prik achter de hand. Vanaf nu wordt voor elke twee gegeven prikken slechts één ­dosis meteen opgeslagen. En dat percentage van 50 procent kan volgens coronaminister Hugo de Jonge misschien nog wel verder naar omlaag.

Het voordeel van het oude ‘voorzichtige’ voorraadbeheer is evident: dan kun je voor 100 procent garanderen dat er genoeg vaccin is voor de tweede prik. Nadeel is dat dan veel kostbare vaccins ongebruikt in de opslag liggen. Vandaar de omslag. De risico’s zijn verantwoord, vindt het RIVM. ‘Je moet het afwegen tegen het risico dat mensen lopen die dan niet sneller hun eerste prik zouden kunnen krijgen.’ Een ander door de overheid aangevoerd argument: Nederland is ook bij het nieuwe regime voorzichtiger dan sommige andere landen, die de hele voorraad vaccins opgebruiken voor de eerste prik, zonder zich al te zeer bekommeren om voorraden voor de tweede.

2. Zo zijn we nog steeds niet goed beschermd

‘Slecht nieuws voor wie al een eerste dosis heeft gehad en nu langer moet wachten op volledige bescherming. Maar goed nieuws voor iedereen die nu eerder een beetje bescherming krijgt.’ Zo omschrijft hoogleraar vaccinoloog Anke Huckriede (UMC Groningen) het dilemma van de uitgestelde prik.

Want na één dosis zijn we nog maar voor ongeveer de helft beschermd, blijkt uit de cijfers van ­farmaceut Pfizer. Om precies te zijn: bij de test van het vaccin op ruim 40 duizend mensen, werden na de eerste prik 39 mensen ziek in de vaccingroep, tegenover 82 in de controlegroep die een nepprik kreeg. Of neem de ervaring in Israël, waar inmiddels ruim 2 miljoen mensen zijn gevaccineerd. Na prik nummer één kregen nog altijd kregen ruim 12 duizend mensen covid: zo’n 7 procent van iedereen die werd getest.

Onduidelijk is of die bescherming sterker of zwakker wordt als we langer wachten met prik nummer twee, zegt Huckriede. ‘Op basis van de data kun je daarover eigenlijk weinig zeggen. Al verwacht ik niet dat het significant zal uitmaken als je de tweede prik een of twee weken uitstelt. Het vaccin van Moderna werkt met dezelfde techniek, en daar geeft men de tweede dosis pas na vier weken in plaats van drie.’

Uitgerekend op een bierviltje zou de tactiek van De Jonge weleens ziekte­gevallen kunnen schelen: meer mensen ‘half’ beschermen weegt op de korte termijn op tegen een kleinere groep ‘helemaal’ beschermen. Al hangt veel af van wie het precies is. Voor een zorgmedewerker die veel met covidpatiënten werkt, is volledige bescherming uiteraard belangrijker dan voor iemand die nauwelijks met het virus in aanraking komt.

3. Dit speelt mutaties van het virus in de kaart

De Britse variant van het virus ontstond wellicht in het lichaam van ­iemand met een gebrekkige afweer: kon het virus zichzelf lekker verbeteren terwijl het zich mat met de halfzachte afweer van de patiënt. Zoiets zou ook kunnen gebeuren bij onvolledig gevaccineerden bij wie het ­virus niet goed wordt vernietigd, vrezen sommigen. Het virus zou al die half gevaccineerden kunnen gebruiken als oefenmateriaal, om nieuwe versie van zichzelf uit te vinden waarop het vaccin geen vat meer heeft.

Dat is een ‘theoretisch risico’, vindt ook vaccinexpert Ben van der Zeijst (LUMC). Maar, zo zegt hij: het omgekeerde kan ook. ‘Mijn hypothese zou zijn dat je na één inenting voldoende geprimed bent, en dat je afweer als je vervolgens het virus krijgt geboost wordt.’ Het virus zélf zou dan fungeren als de tweede prik – al is die gedachte, bij gebrek aan cijfers, bepaald omstreden.

Bovendien: het aantal besmettingen terugdringen is ook belangrijk tegen mutaties. Want hoe minder mensen waar het virus rondgaat, des te minder gelegenheden het virus krijgt om te evolueren, redeneren sommigen. Van der Zeijst wijst intussen op de praktijk. ‘We zien zonder vaccinatie ook al aanwijzingen voor immuunontsnapping’, zegt hij, verwijzend naar de Zuid-Afrikaanse en de Braziliaanse virusmutanten. ‘Dus ik weet niet of dit nu echt zoveel uitmaakt.’

4. Afwachten of het vertrouwen zo niet wordt aangetast

In de bijsluiter van zijn vaccin raadt Pfizer een tussenperiode van 21 dagen aan tussen de twee prikken. Bij een interval van zes weken geeft de farmaceut geen garanties voor de effectiviteit van de vaccinatie. En toch is dat wat we nu gaan doen, vertelde minister De Jonge deze week doodleuk op de persconferentie.

Vanwege die onduidelijkheid over de beschermingsgraad is het uitstellen van de tweede dosis geen goed idee, vindt NU’91, de beroepsorganisatie van zorgprofessionals. Hun voorzitter Stella Salden vreest dat zo de toegenomen vaccinatiebereidheid tenietgedaan wordt. ‘Door nu voor de zoveelste keer het vaccinatiebeleid te wijzigen, ontstaat er meer wantrouwen en twijfel.’

Ook hoogleraar gezondheidspsychologie Lilian Lechner denkt dat vaak van koers wisselen het vertrouwen in het vaccin en in de overheid geen goed doet. ‘Vertrouwen is wel de basis.’

De vaccinatiebereidheid is volgens Lechner juist zo toegenomen door de schaarste aan vaccins en de daardoor oplopende discussie van allerlei groepen die dolgraag vooraan willen staan voor de prik. ‘Iedereen wilt dat vaccin, ook de mensen die er verstand van hebben zoals artsen in de zorg.’ Dat daardoor de twijfel afneemt, is mooi, vindt Lechner. Maar zij waarschuwt dat dat vertrouwen ook weer kan afnemen: ‘Door negatieve berichten, door wisselend beleid en door twijfels die daardoor kunnen ontstaan.’

Vraag is bovendien of er door de aanpassingen wellicht minder mensen komen opdagen voor de tweede prik. ‘Als de twee injecties sneller op elkaar volgen, komen mensen makkelijker terug’, zegt Huckriede. ‘Aan de andere kant, degenen die zich willen laten inenten, zijn zeer bereid ook de tweede keer te komen.’

Zie ook

Dit gebeurt er in jouw lijf als de prik is gezet
De eerste coronavaccins zijn gebaseerd op een sciencefictionachtige techniek waaraan wetenschappers tientallen jaren sleutelden. Hoe werkt die techniek, en wat gebeurt er precies in het lichaam zodra het vaccin is ingespoten?

Hoe gaat het met vaccineren in Nederland en wereldwijd?
Hoe gaat het met vaccineren? Hoeveel mensen zijn er ingeënt, en in welk land gaat de campagne het snelst? Een overzicht van de coronavaccinaties in Nederland en andere landen.

Podcast: Help, daar komen de mutantvirussen!
De Britse variant, de Zuid-Afrikaanse variant, de Braziliaanse variant; hoe ontstaan zulke mutaties? Hoe gevaarlijk zijn ze? Zijn onze vaccins er wel tegenop gewassen? Maarten Keulemans en wetenschapsredacteur Maartje Bakker praten je bij in een nieuwe aflevering van Ondertussen in de kosmos.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden