Laten zien hoe leuk lezen is lezen

Literatuur doet wat, met iedereen, vindt schrijver Abdelkader Benali. Daarom reist hij met zijn bloemlezing TXT langs vmbo’s, waar hij met leerlingen over de verhalen praat....

U stelde de bloemlezing TXT samen, een boek met 16 verhalen van Nederlandse schrijvers dat vorige week is uitgedeeld aan 215 duizend middelbare scholieren. In het boek noemt u de verhalen ‘muurbloempjes op hoge hakken’. Waarom?

‘Het zijn verhalen die op de plank hebben gelegen, die niet zijn opgemerkt. Die krijgen nu ineens de aandacht. Ze mogen er zijn. Sommige auteurs kende ik zelf ook nog niet. Dat zijn voor mij net zo goed ontdekkingen als voor de scholieren. Bij veel verhalen ben ik ontzettend blij dat ik die bloempjes heb losgerukt van de muur.’

Hoe heeft u de keuze gemaakt voor deze 16 schrijvers?

‘De Stichting CPNB (Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek, red.) kwam met het voorstel. Vervolgens hebben vier enthousiaste docenten Nederlands nagedacht over romans die door 16-jarigen worden gelezen. Ik kon natuurlijk niet de hele berg boeken verstouwen, dus kwamen de docenten met een best of van 25 fragmenten. Daar heb ik de 16 beste uit gekozen.’

Waar lette u op, bij die selectie?

‘Het zijn allemaal verhalen die de docenten vaker gebruiken in de klas en waarvan ze weten dat ze veel reacties losmaken bij de leerlingen. Bovendien zijn het verhalen die geschikt moeten zijn voor leerlingen van alle niveaus: van het vmbo tot het gymnasium.

‘Ze moetend dus voor alle leerlingen te lezen zijn, maar ze mochten niet inboeten aan kwaliteit. Het zijn geen kinderverhalen, waarmee ik overigens niks onaardigs wil zeggen over kinderverhalen.

‘Ik vind wel dat we in deze bloemlezing voor literatuur hebben gekozen. Er worden belangrijke thema’s in behandeld: seksualiteit, omgaan met volwassenen en, heel belangrijk: het leren trekken van jouw grenzen ten opzichte van de rest van de wereld. Die grenzen worden in de puberteit werkelijk op een verschrikkelijke manier aangevallen.’

Aangevallen?

‘Dat gold in elk geval voor mij. Door verliefdheid, door vragen over de eigen identiteit en vragen als: wat wil ik met mijn leven, want er is namelijk een leven, waar ik iets van moet maken.’

Hoe kan literatuur daarbij volgens u een rol spelen?

‘Die vraag kan ik het beste beantwoorden door terug te grijpen naar mijn meest recente leeservaring. Ik las gisteren de nieuwe roman van Ian McEwan, Solar. Na twee pagina’s dacht ik: waarom lees ik dit? Waarom kan deze schrijver mijn nieuwsgierigheid aanwakkeren voor onderwerpen als klimaatverandering of vreemdgaan. En toen dacht ik: ik lees om door middel van het verhaal meer te weten te komen over mezelf. En het geeft genot; het prikkelt mijn gedachten, ik kan me er erg mee vermaken. Ik denk dat dat iets is waarop jongeren niet vroeg genoeg voorbereid kunnen worden.’

Vindt u het belangrijk dat jongeren lezen?

‘Ik kan zeker bewijzen dat jongeren die literatuur lezen beter met bepaalde conflicten en problemen om kunnen gaan dan jongeren die niet lezen.’

Dat kunt u bewijzen. Hoe?

‘Je ziet het bij meisjes. Meisjes lezen meer dan jongens en bij meisjes die lezen zie je dat ze meer interesse tonen in het leven van een ander. Daardoor zijn ze ook bereid de zwakke kanten van anderen te accepteren. Ze kunnen zich beter inleven en hebben dus meer begrip. Jongens ontdekken dat pas later. Een jongen kijkt naar een voetbalwedstrijd, zijn club verliest, zo moet hij begrip leren opbrengen voor de winst van een ander. Dat heeft een meisje door de literatuur al eerder doorgrond. En dat is belangrijk, want je moet in het leven leren omgaan met verlies.’

Wat is uw lievelingsfragment in het boek?

‘Ik ben ontzettend onder de indruk hoe een schrijver als Rashid Novaire de spanning en de dynamiek tussen jongens kan beschrijven. En ook Margriet de Moor kruipt heel knap in de huid van een jongen, en kan heel goed de licht-erotische aantrekkingskracht neerzetten.

‘Een van mijn favorieten is ook zeker Wanda Reisel. Als we aan meisjes denken, denken we dat ze verliefd zijn, poëzieplaatjes sparen en dromen over de prins op het witte paard. Maar zij beschrijft de lustverlangens van een meisje, veel vleselijker en krachtiger dan bij jongens. Dat doet ze op een heel onbeschaamde manier en dat heeft een overrompelend effect.’

Is dat voor jongeren ook confronterend?

‘Dat denk ik wel. Ik was vorige week in een vmbo-klas om voor te lezen en dacht: o jee, het is allemaal seks.’

De verhalen gaan inderdaad opvallend vaak over seks.

‘Zo heb ik het van tevoren helemaal niet gewild. Maar inderdaad, het gaat bijna allemaal over waanzinnige, bijna kosmische aantrekkingskrachten die zich afspelen tussen mensen. Jeetjemina, het is echt een ode aan de frontale botsing.’

Las u veel als kind?

‘Ik ging veel naar de bibliotheek. En dan las ik zulke pillen, ik was echt een wurm. Ik was heel trots dat ik zo veel moeilijke boeken kon lezen. Ik dacht: andere kinderen in mijn klas kunnen veel, maar ze kunnen niet wat ik kan.’

Welke boeken waren belangrijk in uw jeugd?

‘Turks fruit van Jan Wolkers. Daar zit ook die aantrekkingskracht in en die seksualiteit. Dat was voor mij heel heftig. Toen ik dat las, dacht ik: nu kan ik nooit meer kinderboeken lezen, want kinderboeken zijn supernaïef. Dit is het échte leven, hier begint het. Ik vond het overrompelend, uitdagend en ik werd er ook verlegen van. Zo van: jeetje, is dat voor mij ook weggelegd?’

Naar aanleiding van zijn voorleessessie op een Amsterdamse vmbo-school heeft Benali het plan opgevat met zijn verhalenbundel vmbo’s in het land te gaan bezoeken om de leerlingen voor te lezen.

Waarom?

‘Ik wil een bijdrage leveren. Ik heb nu gezien wat het doet met ze, dat ze het heel bijzonder vinden als ik kom voorlezen. Zelf word ik er ook erg door verrijkt, ik ga echt met een goed gevoel weg. Dan denk ik: ik heb mijn studeerkamer om de juiste redenen verlaten. Ik kan hier iets ten goede keren.’

Dat klinkt heel idealistisch.

‘Ik wil laten zien dat het normaal is wat ik doe en dat dat voor hen ook te bereiken is. Zij zien mij als iemand uit een andere wereld, daar zit een kloof tussen. Maar ik wil laten zien dat we allemaal onderdeel zijn van dezelfde wandeling, dat we parallelle wegen bewandelen die elkaar kunnen kruisen. Ik zit niet in een ander universum.’

Bedoelt u dat u wilt laten zien dat zij ook schrijver kunnen worden?

‘Ik wil laten zien dat het in hun handen ligt. Dat het normaal is om te lezen, het is geen blanke hobby. Ik hoop dat ze denken: dit is ook voor mij weggelegd, want die Abdelkader had mijn broer kunnen zijn.’

Hoe praat u met hen over de verhalen?

‘Op het vmbo begin je op het allersimpelste niveau, namelijk met de feiten. ‘Ik las het verhaal Na Valentijn voor, van Ester Ending. Dan vraag ik: waar gaat dit verhaal over? Het is een verhaal over een vader die zijn kinderen slaat, maar toch van ze houdt. En het goede van zo’n verhaal is, als je over zo’n onderwerp gaat praten, praat je ook op een indirecte manier over het leven van die jongeren. Dat is de volgende stap: dat ze gaan nadenken over zichzelf aan de hand van zo’n verhaal. Dat is een heel spannend denkspel.’

Er is een wedstrijd verbonden aan het boek. Scholieren moeten een verhaal samenvatten in maximaal tien tweets (berichten van maximaal 140 tekens). Vinden de scholieren dat leuk, dat ze zelf met de verhalen aan de slag moeten?

‘Wat ik eigenlijk nog het mooist vond, was wat er gebeurde tijdens het voorlezen. Ik las voor in de klas en ik zag ze rustig worden. Het verhaal kwam echt bij ze binnen. Dat was het moment waarop ik dacht: er wordt te weinig voorgelezen. Want na voorlezen kun je ze zelf laten lezen en de volgende stap is dat je ze laat opschrijven wat ze gelezen hebben. En daar is dus nu een wedstrijd van gemaakt. De beste twitteraar mag naar Lowlands. Dat ze het in 140 woorden moeten doen, dat is wel lekker. Het is overzichtelijk, voordat ze moe zijn geworden, zijn ze al klaar.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden