Column

Laten wij niet denken dat wij geen getto's hebben

Empowerment

Van de aanslagplegers op Charlie Hebdo doken oude rapfilmpjes op. Het is niet de eerste keer dat de weg naar jihad kennelijk begon met hiphop. Ex-jihadist Maajid Nawaz, die zich nu inzet tegen radicalisering, beschrijft hoe hij, toen hij nog nauwelijks met de islam bezig was, gegrepen werd door de politieke rap van begin jaren 90, zoals Public Enemy. Dat intrigeerde en schokte mij, omdat het dezelfde hiphop was die mij gevormd heeft. Mijn empowerment.

Hiphop was anders. Ineens was er een popmuziek ontwikkeld die uiting gaf aan de ervaring van jongeren van kleur. Aan hoe dat voelde, tweederangs burger zijn. Aan de lol, aan de creativiteit, aan de woede, aan de strijd. Een Afro Amerikaans verhaal dat resoneerde bij jongeren wereldwijd.

Van rapplaten leerde ik de zwarte geschiedenislessen die ik op het vwo niet kreeg. Natuurlijk werd ik er opstandig van. Wat was ik vervelend tijdens geschiedenis. De Verlichters? Witte mannen met kilo's boter op hun bepruikte hoofd. Die lippendienst hadden bewezen aan vrijheid, gelijkheid, broederschap, terwijl datzelfde verlichte Europa aan mijn voorouders het absolute tegendeel gegund had. Die waren het vermelden niet eens waard tijdens geschiedenis. Most of my heroes don't appear on no stamps, rapte ik mee met Chuck D.

Rap had niet altijd een goede invloed. Het maakte me soms boos, of cynisch. Defensief. Maar ik heb die woede in mijzelf onderzocht. Ik volgde etnische studies en kwam uit bij de overtuiging dat het positief stimuleren, het empoweren van jongeren, vooral ook jongeren met een etnische achtergrond of uit een kwetsbaar milieu, zeker in die combinatie, een verschil kan maken.

Ideeën die ik later onder meer in de praktijk zou brengen als medeuitgever van een scholierenmagazine. Gemaakt door een multiculturele groep creatievelingen. Diversiteit was een vanzelfsprekendheid, want een kenmerk van onze doelgroep. We richtten ons op allerlei maatschappelijke actualiteit, voerden discussies over burgerschap, feminisme, geloof, persoonlijke ontwikkeling, ambitie. En boden vooral ook veel rolmodellen, verpakt in een toegankelijk sausje entertainment.

Ik heb indertijd veel middelbare scholen, ROC's en vmbo's leren kennen. Nederlandse zwarte scholen zijn de geglobaliseerde wereld in een notendop. Jongeren nemen hun achterland mee naar de klas. Maar ook daar zag je het weer. Als er iets de multiculturele generatie verbroederde, dan was het wel hiphop. Dat er op sommige scholen een verbod was om straattaal te spreken, was een teken aan de wand.

Gekleurde kids uit achterstandswijken delen het frustrerende gevoel tweederangsburger te zijn. Dat containerbegrip, allochtoon, dat mensen uit allerlei windstreken onder één noemer brengt, staat natuurlijk wel ergens voor. Voor torenhoge jeugdwerkloosheid bijvoorbeeld, dankzij discriminatie. Voor armoede, criminaliteit en soms grote problemen thuis. Laten wij niet denken dat wij geen getto's hebben.

Het is te gemakkelijk om er van uit te gaan dat jongeren in Nederland 'alles' krijgen. Ik heb projecten gedaan met voortijdig schoolverlaters en daar jongeren leren kennen die zich voortdurend afgewezen voelden. Die zoekend waren, onzeker, een laag zelfbeeld hadden, naar binnen gericht, en zich defensief of zelfs vijandig opstelden. Geloof kon dan een anker zijn, of wiet, of gangsta rap. Maar vooral ressentiment tegen de samenleving. Die wil jou niet, dus jij wil ook de samenleving niet. Slachtofferdenken en de frustratie wat daar uit voortkomt is gif. Het kan leiden tot depressie, tot stoppen met school, overmatig drugsgebruik. Natuurlijk zijn dit soort verloren zielen ontzettend beïnvloedbaar. Door online radicalisme of criminele jeugdbendes.

Maar ook door positieve stimulans, door coaching en empowerment kan je deze jongeren bereiken. En daarin kan het onderwijs een cruciale rol spelen. Want je hebt ze wel, als ze in de schoolbanken zitten. Jarenlang.

Het is een zwaktebod dat, hoewel veel Nederlandse onderwijsinstellingen al decennia een zeer gemengde leerlingenpopulatie hebben, er nauwelijks geïnvesteerd is in empowerment, diversiteit en inclusie. Het helpt niet mee, dat op zwarte scholen nauwelijks leerkrachten van kleur voor de klas staan. Dat lessen over diversiteit, burgerschap of discriminatie vaak ondermaats zijn. Investeer in onderwijsmateriaal dat positief is over diversiteit. Pas als je sterk in je schoenen staat, ben je in staat jezelf en je culturele achtergrond kritisch te bekijken. Het is geen tovermiddel tegen radicalisering of andere problemen. Maar het kan veel verschil maken en getuigt van liefde voor je leerlingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.