'Laten we stoppen met mekkeren'

Paul Depla is de nieuwe burgemeester van Heerlen, waar steeds minder mensen willen wonen. Hij kan er zijn mouwen gaan opstropen....

Paul Depla heeft haast. Grote haast. En dat zouden meer mensen moeten hebben, denkt hij vaak. ‘Als politicus mag je elke dag dankbaar zijn dat je de kans krijgt om het verschil te maken. Het kan opeens zomaar afgelopen zijn: je verliest de verkiezingen of de gemeenteraad is je zat. Leef naar het besef dat het eindig is. Haal alles uit de kast in de beperkte tijd die je hebt. Verspil geen tijd aan bijzaken.’

De haast zit ook in zijn spreektempo. Hij struikelt soms over zijn eigen woordenstroom, een eigenschap waar zijn broer Staf, Tweede-Kamerlid voor de PvdA, ook mee worstelt. Thuis aan de eettafel in Eindhoven werd vroeger fel gediscussieerd over van alles en nog wat.

Pa Depla eiste argumenten van zijn zes kinderen. Ze moesten hun mening onderbouwen. Paul (de benjamin) en Staf (de twee na jongste) konden er nauwelijks tussen komen. Ze moesten allebei op logopedie om rustiger te leren praten.

In het licht van die haast is Paul Depla's jongste carrièrestap des te interessanter. Na tien jaar wethouderschap in Nijmegen, waarvan acht jaar als boegbeeld van Nederlands’ enige volledig linkse college, is Depla vanaf morgen de nieuwe burgemeester van Heerlen. De beste wethouder aller tijden, zoals zijn eigen Nijmeegse PvdA hem noemt, zoekt zijn heil in Zuid-Limburg. En laat dat nou net de regio waar de vaart er juist helemaal uit lijkt.

De streek loopt langzaam maar zeker leeg. Het is krimpregio nummer één. Bedrijven vertrekken, jongeren zoeken hun heil elders, leegstand, prijsdalingen en verloedering liggen op de loer.

Geen wonder dat mensen de afgelopen weken soms aan Depla vroegen: wat gaat de rijzende ster van de PvdA daar in hemelsnaam doen? Depla: ‘En dat is dus ook meteen het eerste waar we vanaf moeten in Heerlen. Het wordt tijd dat de stad weer trots wordt op zichzelf.

‘Dat zal vanzelf leiden tot een andere blik van buitenstaanders. Daarom past deze stad heel goed bij mij. Ze zochten een type dat van wanten weet. Ik ben een doener. Zo word ik gezien. Maar dan moet er dus wel iets te doen zijn.

‘In een stad die bijna af is, kan ik mijn energie niet kwijt. Hier kan ik mijn mouwen opstropen.’

Wat wist u van Heerlen?

‘Ik kwam er vaak als kind, bij familie. En later op campagne als lid van het PvdA-bestuur. Ik volgde de Heerlense politiek van afstand. En ik wist van de krimp, de onveiligheid, het drugsprobleem’

Dat is een typisch rijtje.

‘Ik was nog niet klaar. De stad biedt geweldige kansen: de intensieve Europese contacten, de opbloeiende architectuur, de manier waarop het drugsprobleem wordt aangepakt. Iedereen dacht dat het centrum voorgoed van de junks was. Het probleem werd onoverwinnelijk geacht. Maar het is grotendeels overwonnen, tegen de wind in. De veerkracht van de stad is indrukwekkend.’

Maar waarom gaan de mensen er dan weg?

‘Mensen willen wonen waar voorzieningen zijn, waar werk is en een toekomst. Heerlenaren denken nog steeds dat ze in de appendix van Nederland zitten. De stad en de regio hebben onvoldoende laten zien dat ze helemaal niet in de periferie zitten als je bereid bent even over de grenzen heen te kijken. De regio Aken-Luik-Hasselt-Heerlen heeft alles in zich om een zeer dynamische regio te zijn. Maar de referentiepunten zijn nog steeds Amsterdam en Den Haag. Nog steeds zoeken mensen de arbeidsmarkt in Aken niet massaal op. De grenzen zijn nog altijd barrières. Die moeten weg, om te beginnen in de hoofden van de mensen.’

Er is een wereld te winnen. In de jaarlijkse Atlas voor Gemeenten bestempelen Heerlenaren hun eigen stad steevast tot een van de minst prettige woonplaatsen van Nederland. Te afgelegen, te veel criminaliteit, te weinig culturele voorzieningen.

‘Klopt. Maar Nijmegen stond tien jaar geleden ook bekend om het eeuwige muilen: de stad liep maar te zeuren en te mekkeren. Er heerste een gevoel dat in Nijmegen nooit wat gebeurde. En er was die eeuwige Calimero-houding ten opzichte van de randstad en Arnhem. Dat hebben we toch wel effectief van ons af weten te schudden. Heerlen staat nu ook op een kruispunt.

‘Leggen we ons mekkerend bij de situatie neer of maken we er het beste van? Ik zeg: kop vooruit en kin omhoog. De krimp is een gegeven. De ligging ook. Daar is niets aan te doen. De afstand tot de zee verandert niet. Maar ik heb geleerd dat je als socialist het onveranderlijke moet verdragen en al je energie moet steken in zaken waar je wél iets mee kunt.

‘Wat gaan we doen met de krimp? We moeten huizen slopen en er minder terug bouwen. Maar dan wel kwalitatief hoogwaardig, toegesneden op de mensen die over blijven. Als we er in slagen nieuwe werkgelegenheid te scheppen en voorzieningen vast te houden, zal de stad uitgroeien tot de proeftuin van Nederland. Want die krimp komt straks overal. Heerlen kan daarbij de gids worden, het voorbeeld voor de rest.’

Staatssecretaris Ank Bijleveld (Binnenlandse Zaken) waarschuwde mensen laatst voor het kopen van een huis in een krimpregio. Zij acht het risico op waardeverlies groot.

‘Dat bedoel ik nou. Dat was geen handige uitspraak en dat weet ze zelf ook wel. Dit land heeft niets aan politici die wijzen op een probleem. Je moet met oplossingen komen. Dus Ank, gaan we mensen bang maken of gaan we er tegenaan?¿

Veel Limburgse gemeenten hebben Limburgse burgemeesters. U bent een buitenstaander. Bent u niet bang voor de befaamde Limburgse ons-kent-onscultuur, de stroperigheid van de hechte netwerken?

‘Ik moet voorzichtig zijn, want ik ben nog niet eens begonnen. Natuurlijk is er een andere cultuur. Naarmate je meer geïsoleerd bent, neemt dat toe. Je moet het met elkaar zien te rooien. Dat zie je ook in de Achterhoek. Je bent op elkaar aangewezen. Die saamhorigheid is een kracht, maar de gesloten cultuur is de keerzijde.’

Zeg dat wel. Het afgelopen jaar stond weer bol van de incidenten rond Limburgse burgemeesters, wethouders en ambtenaren die in opspraak kwamen door vriendjespolitiek of corruptie. U begeeft zich in een slangenkuil.

‘Ik ben daar niet onbevangen in. Bestuurders, niet alleen in Limburg, moeten zich bewust zijn van hun kwetsbare positie. Alleen al de schijn van belangenverstrengeling kan je de kop kosten. Dat heeft de affaire-Leers in Maastricht nog eens aangetoond. Zorg daarom dat je nooit alleen zit bij overleggen met projectontwikkelaars en aannemers. Zorg dat je alles goed laat vastleggen. Laat je privézaken altijd via een derde persoon lopen. En bewaar van alles de bonnen.

‘In het algemeen wordt het tijd dat we onze bestuurders wat beter op dit soort zaken gaan voorbereiden. Iedereen moet het nu maar zelf uitzoeken. Hoe kom je er achter of iemand deugt of niet? Je zou bij je aantreden al moeten horen: dit zijn de tien mensen met wie je in elk geval niet gezien moet worden. Dat zou ik wel willen weten. En ik zou eigenlijk ook zo’n brief moeten schrijven aan mijn opvolger in Nijmegen.’

Hoe kijkt u als schrijver van het vorige verkiezingsprogramma aan tegen de ontwikkelingen in uw partij? Waarom krijgt de PvdA van Job Cohen minstens tien zetels meer dan de PvdA van Wouter Bos?

‘Met Bos waren we de weg omhoog al ingeslagen. Cohen maakt het af. Voor sommige mensen was Wouter te veel onderdeel van de polarisatie, van de eeuwige strijd Bos-Balkenende. Cohen staat daar boven.’

U sleept uw vrouw en drie jonge kinderen mee naar Heerlen, waar u zeer drukbezet zult zijn. Zij brengen een offer voor uw carrière. Wat dacht u toen Bos laatst het roer omgooide en koos voor zijn gezin?

‘Zijn overwegingen zijn heel herkenbaar. Er is gelukkig één groot verschil: ik doe mijn werk in de nabijheid van mijn huis en mijn privéleven. Ministers crossen het hele land door, die zien van hun huis vaak alleen hun bed. Ik kan me voorstellen dat mensen vragen: is dit me het allemaal waard? Hier kan ik tussen alle bedrijven door gewoon met de jongens naar het ijshockey of het voetbal.

‘Overigens is het wel doodzonde dat Bos en Eurlings om die reden afhaken. Dat aspect heb ik gemist in het nationale debat over hun overwegingen. Alsof het alleen aan hen ligt. Doen we met z’n allen niet iets fout als onze meest getalenteerde bestuurders het niet meer trekken? Kan dat niet anders? Daar zouden we het eens over moeten hebben met z’n allen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden