Laten we het ochtendgloren nog even uitstellen

Fictie Na vijf jaar is John Banville weer helemaal terug: het plezier spat ervan af.

'Van alle zaken die we voor hen hebben ontworpen opdat ze zich op hun gemak zouden voelen, is het ochtendgloren het succesnummer.' Aldus opent De onsterfelijken (The Infinities), John Banville's vijftiende roman, maar zijn eerste sinds hij in 2005 de Man Booker Prize won met De zee. Het is een uitgesproken speels en regelmatig humoristisch boek waarin de taal, zoals steeds bij Banville, flonkert.


De intrigerende openingszin wordt pas een paar bladzijden later nader verklaard, wanneer de verteller zich voorstelt als 'Hermes, zoon van die oude Zeus en Maja, de bergnimf'. Jawel, we hebben hier te maken met een roman verteld vanuit het perspectief van een Griekse god - of althans, zo lijkt het.


Het verhaal dat Hermes ons vertelt, speelt zich af in het landhuis Arden, ergens in Ierland, gedurende een mooie junidag. In de 'hemelkamer' van het landhuis ligt - what's in a name - Adam Godley, briljant en wereldberoemd wiskundige. Hij ligt in coma, want hij heeft een beroerte gehad: er knapte een bloedvat in zijn hoofd terwijl hij, zoals Hermes het 'zo delicaat mogelijk' omschrijft, op de wc zat en 'te diep boog en zich teveel inspande in een poging ontlasting zo hard als mahoniehout eruit te duwen'.


Naast de ogenschijnlijk in comateuze toestand verkerende Godley, zijn echtgenote Ursula, dochter Petra, zoon Arthur junior en diens buitengewoon aantrekkelijke echtgenote Helen aanwezig in Arden. Laatstgenoemde krijgt, zonder het te beseffen, meteen al in het eerste hoofdstuk een bijzondere rol toebedeeld. Oppergod Zeus blijkt bijzonder van haar gecharmeerd, geeft zijn zoon opdracht het ochtendgloren nog even uit te stellen en maakt vervolgens van de gelegenheid gebruik om gemeenschap met haar te hebben, terwijl hij de gedaante van Arthur junior heeft aangenomen. Helen zal later denken dat het een droom was.


Op de pagina's die volgen maakt verteller Hermes duidelijk dat de Godleys een weinig gelukkig gezin vormen. Ursula is alcoholiste, Petra doet aan zelfmutilatie. Arthur senior was een pater familias van het meer tirannieke soort.


Naarmate de lezer verder tot de roman doordringt, wordt duidelijk dat de wereld die hier wordt beschreven niet alleen van de onze verschilt dankzij de briljante ontdekkingen van Adam Godley. Er wordt gesproken over Engelse pausen, we lezen hoe Mary Stuart koningin van Engeland werd nadat ze de verraderlijke Elizabeth Tudor had laten onthoofden, dat Cesare Borgia een pacifist was, Shakespeare een biograaf en dat Zweden tegenwoordig een buitengewoon oorlogszuchtige natie is.


De onsterfelijken is een roman die speelt in een universum dat weliswaar veel op het onze lijkt, maar er niet mee samenvalt. Aan de verrassingen waartoe dat leidt is niet alleen grote verbeeldingskracht maar ook onverholen schrijfplezier af te lezen.


Of ook de aanwezigheid van actief ingrijpende Griekse goden als een indicatie van een alternatief universum moet worden opgevat is overigens de vraag. Want een paar maal lijkt verteller Hermes zich te verspreken. Hij vertelt over Arthur senior, maar noemt hem een paar keer 'ik' in plaats van 'hij'. Waarmee ineens het vermoeden ontstaat dat deze roman niet wordt verteld door een Griekse god die zich in zijn personages verplaatst, maar andersom: door Arthur, die zich op zijn sterfbed overgeeft aan zijn laatste fantasieën.


Een Griekse god als verteller of niet, feit is dat De onsterfelijken zich keurig houdt aan de Aristoteliaanse eenheden van plaats en tijd: het boek begint bij het ochtendgloren, eindigt bij het avondrood en speelt zich in zijn geheel af in het landhuis Arden.


De roman is niet minder dan een literaire speeltuin waarin hij zich naar hartelust uitleeft, zowel op basis van een ongeremde fantasie als groots stilistisch meesterschap. Chapeau voor deze oude meester van het Hiberno-Engels.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden