Laten we het met Kerst eens over de dood hebben

Gastcolumn: Miek Smilde

Minister Edith Schippers in het Torentje. Beeld anp

Ik was er niet bij, afgelopen dinsdag in het Torentje, maar hij schijnt het echt gezegd te hebben, onze minister-president. 'Je bent niet alleen als minister belangrijk, maar ook als mens.' Edith Schippers, de Ayn Rand van de gezondheidszorg, de madonna van de marktwerking en het vogel-het-zelf-maar-uit-model, een mens. Ik bestudeerde de foto's die een persfotograaf 's avonds vanaf grote afstand door de ruiten van het minister-presidentiële crisiskamertje heen had geschoten, van die foto's die je aan de Koude Oorlog en Joop den Uyl doen denken, en ik zag het meteen: Edith was niet een beetje verdrietig, Edith was woedend. De emoties spatten er van af. Menselijk.

Edith Schippers staat bekend als een krachtige minister die sinds 2010 even voortvarend als bevlogen haar onwankelbare geloof in de werking van de markt uitvent in de gezondheidszorg. Om de almaar stijgende zorgkosten te beteugelen, introduceerde zij een nieuw bekostigingsstelsel waarin veelvuldig woorden als omzet, concurrentie, productie, prijsafspraken en transparantie voorkomen.

Hoewel ik dacht dat na het zoveelste liberaliseringsdrama (onderwijs, volkshuisvesting) het heilige geloof in private oplossingen voor publieke problemen wel aan herijking toe zou zijn, zette Schippers haar liberale tanden stevig in de financiering. Zorgverzekeraars kregen carte blanche om lekker concurrerend tegen elkaar op te bieden, GGZ instellingen werden gedwongen toch nog eens extra te fuseren opdat het allemaal nog net wat efficiënter kon en ziekenhuizen werden getransformeerd in kostenbewuste productiepanden waar economen meer te zeggen hebben dan dokters. Geen ziekenhuisbestuurder die zijn eigen begroting nog begrijpt. De beroepsgroep van medisch georiënteerde consultants groeit ondertussen explosief; de zorg is big business.

Anders dan vaak wordt gedacht, zijn de stijgende kosten in de gezondheidszorg niet alleen maar toe te schrijven aan de snel vergrijzende bevolking en de almaar voortschrijdende medisch-technologische ontwikkelingen. Volgens het Centraal Planbureau (CPB) zijn de welvaartsstijging en het inmiddels wettelijk verankerde idee dat iedereen recht heeft op zorg minstens zo belangrijk. Recht op zorg is echter wat anders dan recht op gezondheid. Dat bestaat namelijk evenmin als het recht op geluk. Het liberale gedachtengoed van Schippers mag dan doordrenkt zijn van de idee dat iedereen verantwoordelijk is voor zijn eigen hachje en iedereen een vrije keuze heeft om te worden wie hij ten diepste is, niemand kiest voor kanker. Net zo min als mensen winst op de ziekte kunnen opeisen. Gezond zijn is geen recht en ziek zijn is geen wedstrijd. Het hoort bij het bestaan, zoals de dood bij het leven hoort.

Beeld anp

Maar daar hoor je nooit iemand over als het over de gezondheidszorg gaat. Nee, het gaat over producten waar een prijs aan hangt. Het gaat over rechten die je zo nodig kunt afdwingen. In plaats van een maatschappelijk debat over de vraag hoe oud we eigenlijk moeten (willen) worden, zoals Anne-Mei The, bijzonder hoogleraar Langdurige Zorg en Dementie aan de Universiteit van Amsterdam al jaren bepleit, hebben we het over zorgmanagementsystemen waarbinnen mensen regie moeten pakken. We zetten alles op alles om kanker een chronische ziekte te maken, maar niemand die het aandurft om de vraag te stellen of dat wel zo'n goed idee is, chronisch ziek zijn. We redden met dure toeters en bellen baby's van 24 weken oud, terwijl onze ouderen vereenzamen waar we bijstaan. We juichen het toe dat psychiatrische patiënten zoveel mogelijk thuis blijven wonen, maar sluiten ondertussen de dagbesteding, omdat aandacht en contact geen evidence based behandelmethoden zijn.

Laten we de huidige kabinetscrisis eens aangrijpen om het met Kerst niet over het eeuwige leven te hebben, maar over de dood. Over de kwetsbaarheid van ons bestaan waartegen we geen budgetpolis kunnen afsluiten. Over de feilbaarheid van zorgsystemen en managementmodellen die ons niet altijd beter maken. Over menselijkheid kortom. Ook die van ministers.

Miek Smilde
is schrijfster en onderzoeksjournalist. Deze maand schrijft zij speciaal voor de site van de Volkskrant gastcolumns die iedere zondag gepubliceerd zullen worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.