AnalyseConflict Ethiopië

Laten vieren van de teugels heeft oud etnisch conflict in Ethiopië doen oplaaien

De oorlog in de Ethiopische provincie Tigray toont de spanning tussen het verlangen naar een eenheidsstaat en de realiteit van een multi-etnische federatie. Hoe is het huidige conflict ontstaan?

In de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba kunnen burgers bloed doneren voor soldaten die gewond zijn geraakt in de burgeroorlog in het noorden van het land.Beeld AP

Noem het de ironie van de geschiedenis: in 1991 marcheerden rebellen uit de regio Tigray naar de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba om de centrale macht over te nemen van een communistische dictator, en nu, een generatie later, zetelt er in Addis Abeba een bestuur dat juist probeert om gewapenderhand zijn gezag in Tigray te doen gelden.

Behalve ironisch, is dit ook tragisch, zegt Adem Abebe, een Ethiopische deskundige op het gebied van democratisering in Afrika. Tragisch, omdat er opnieuw slachtoffers vallen door geweld – dat vooropgesteld natuurlijk – maar ook omdat het huidige conflict in Tigray een hardnekkig, onderliggend probleem blootlegt: dat van de spanning in Ethiopië tussen aan de ene kant het idee van een centraal aangestuurde natiestaat, en aan de andere kant de roep om autonomie van deelregio’s. ‘Deze botsing van ideeën gaat ver terug in de tijd en zal ooit moeten worden opgelost’, aldus Abebe, die onder meer heeft gewerkt als rechtendocent aan de universiteit van Addis Abeba.

Sinds begin deze maand vecht het regeringsleger van premier Abiy Ahmed voor herstel van het centrale Ethiopische gezag over Tigray, waar plaatselijke bestuurders weigeren nog langer de autoriteit van Abiy te erkennen. Voor het aantreden van Abiy, in 2018, hadden de Tigrese bestuurders juist zelf de centrale macht in Ethiopië stevig in handen. Nu ze die kwijt zijn, en ze zich achtergesteld voelen, verwijten ze Abiy dat hij de macht te veel centraliseert. ‘Ze beschuldigen Abiy dus van datgene wat ze zelf jarenlang deden’, merkt Abebe op.

Nadat de rebellen uit Tigray in 1991 de dictator Mengistu hadden verjaagd, maakten ze van Ethiopië wel een federatie met, op papier, verregaande zelfstandigheid voor de verschillende etnische groepen in het land. Dit leek dus een erkenning te zijn van de grote diversiteit in Ethiopië, waar wensen van regionale zelfbeschikking nooit waren verdwenen, ook al had Mengistu wel geprobeerd om met geweld één identiteit op te leggen, en ook al hadden reeds voor hem allerhande keizers getracht om een krachtige centrale staat te vestigen. Maar in de praktijk bleek het federalisme van de Tigrese machthebbers tegen te vallen, verklaart Abebe: ‘De Tigreërs, verenigd in de partij TPLF, voerden het land ook weer extreem centraal aan, middels een ijzeren vuist.’

De blijvende roep om meer regionale autonomie kwam tot een uitbarsting na het aantreden van premier Abiy. Hij kwam in 2018 aan de macht na volksprotesten tegen de ferme greep van de TPLF, die slechts een kleine minderheid van de meer dan 100 miljoen Ethiopiërs vertegenwoordigde. Sinds Abiy’s aantreden zijn verschillende delen van Ethiopië het toneel geworden van ernstige onlusten.

Volgens sommige kenners heeft uitgerekend Abiy’s besluit om van Ethiopië een minder strikt bestuurd land te maken, bijgedragen aan de instabiliteit. Regionale politieke partijen kregen van Abiy meer ruimte, dissidenten mochten terugkeren. Een deel van deze toegenomen speelruimte is ingenomen door wat Abebe omschrijft als ‘etno-nationalisten’: politieke stokebranden die etnische verschillen in Ethiopië uitvergroten om zo op regionaal niveau hun posities te versterken. Abiy heeft ook in zijn ‘eigen’ regio, Oromia, te maken met opstandigheid.

Tigray vormt in deze context wel een speciaal geval, volgens Abebe. De bestuurders aldaar waren er immers aan gewend dat zij zelf de lakens uitdeelden in Ethiopië. Nu gaan zij het verst in het verzet tegen de centrale regering, ze hebben zelfs eigenhandig lokale verkiezingen georganiseerd, zeer tegen de wens van premier Abiy in. Abiy noemt het bestuur in Tigray ‘illegaal’ en zegt dat de militaire operatie tegen Tigray bedoeld is om de Ethiopische staat te ‘redden’.

Abiy grijpt daarbij terug op methodes die juist kenmerkend waren voor zijn centralistische, onbuigzame voorgangers. Journalisten wordt de toegang tot Tigray ontzegd, overheidspropaganda vult in Ethiopië de officiële informatiekanalen. In de hoofdstad Addis Abeba worden inwoners opgetrommeld voor ‘spontane’ steunbetuigingen aan de federale troepen. Abiy wil met zijn harde optreden tegen Tigray ‘een voorbeeld stellen’, meent Abebe: namelijk dat Ethiopië ondeelbaar is.

Maar Abiy riskeert daarbij etnische spanningen juist aan te wakkeren. Het regeringsleger wordt terzijde gestaan door soldaten uit de regio Amhara, die aan Tigray grenst. Onder sommige inwoners van Tigray heerst ressentiment jegens Amhara, omdat deze regio in het verleden erg dominant was. Bestuurders aan beide kanten claimen grondgebied van elkaar. Abebe is bezorgd dat het conflict tussen de regering van premier Abiy en Tigray kan leiden tot confrontaties tussen Tigray en Amhara.

Hoe de strijd ook afloopt, een wérkelijke oplossing voor het beladen vraagstuk van Ethiopië’s staatsbestel kan volgens Abebe enkel worden bereikt via een politieke dialoog, tussen alle betrokken partijen en regio’s. ‘Het zou de hoogste tijd worden, Ethiopië heeft nog nooit zo’n gesprek gevoerd.’

Lees ook:

Grootschalig geweld in Noord-Ethiopië brengt massale uittocht naar Soedan op gang
Het gewapende conflict in de Ethiopische regio Tigray leidt volgens de VN tot een ‘grootschalige humanitaire crisis’. Meer dan 27 duizend mensen zijn inmiddels al de grens met Soedan over gevlucht, zo verklaarde VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR op dinsdag. Hulpteams in Soedan worden volgens UNHCR ‘overweldigd’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden