Vijf Vragen geweld Indiaas Kashmir

Laten India en Pakistan – aartsrivalen en kernmachten – hun conflict militair escaleren?

Een bloedige aanslag vorige week in Indiaas Kashmir heeft de verhoudingen tussen India en Pakistan weer op scherp gezet. Laten de buurlanden – aartsrivalen en kernmachten – hun langlopend conflict militair escaleren?

Mannen van de Indiase politie betonen eer aan een gevallen collega, Abdul Rashid, die tijdens een 18 uur durend vuurgevecht om het leven kwam. Beeld EPA

Waar komt de geweldsexplosie vandaan?

Negen doden vielen maandag in de Indiase deelstaat Jammu en Kashmir bij contraterrorisme-acties van Indiase veiligheidstroepen. Aanleiding was de zelfmoordaanslag afgelopen donderdag bij Pulwana die aan 44 Indiase paramilitairen het leven kostte, de dodelijkste aanslag op veiligheidstroepen in Kashmir in dertig jaar tijd. Elders in Kashmir gingen jongeren afgelopen dagen massaal de straat op om hun martelaar te eren.

Het grotendeels islamitische Kashmir is al 70 jaar een twistappel tussen India en Pakistan. De twee buurlanden besturen sinds 1949 allebei een deel van het gebied, maar claimen het in zijn geheel en voerden er tweemaal oorlog over. Sinds 1989 woedt een volksopstand tegen het Indiase bewind, met als inzet een verenigd Kashmir, zelfstandig of als deel van Pakistan. In een spiraal van militarisering en radicalisering vielen al 70.000 doden.

Waarom laait het conflict nu op?

Gewapende aanvallen op Indiase militairen in Kashmir komen geregeld voor en zijn op zich niets bijzonders. Een verklaring voor de timing van de bloedige aanslag van donderdag zou echter kunnen zijn dat zowel India als Pakistan wat ouderwetse spanning met hun favoriete vijand goed kunnen gebruiken.

De vorig jaar aangetreden Pakistaanse premier Imran Khan beloofde in zijn verkiezingscampagne een vreedzame dialoog op gang te zullen brengen met India. Hij wilde als verzoenend gebaar onlangs een Sikh-heiligdom openstellen voor pelgrims uit India. Maar Khan moet ook de aandacht afleiden van acute begrotingsproblemen, een protestbeweging van de Pashtun-minderheid en een eigen separatistische opstand in Baluchistan.

India op zijn beurt bereidt zich voor op algemene verkiezingen in mei, waarin premier Narendra Modi en zijn hindoenationalistische BJP hopen zich van een tweede regeertermijn te kunnen verzekeren. Modi maakt zich echter grote zorgen over de opmars bij recente deelstaatverkiezingen van de oppositionele Congrespartij. Wat inhakken op Kashmirse moslims en aartsrivaal Pakistan is dan niet te versmaden.

Wie zat er achter de aanslag?

De zelfmoordaanslag van vorige week werd opgeëist door Jaesh-e-Mohammad (Leger van Mohammed), een in 2000 opgerichte jihadistische groepering die strijdt voor de aansluiting van Indiaas Kashmir bij Pakistan (hoewel de meeste strijders uit de Punjab komen en niet uit Kashmir). Volgens India is JeM speciaal opgezet door de Pakistaanse geheime dienst ISI om een proxy war te voeren op Indiaas grondgebied.

JeM wordt door India, de Verenigde Staten en de Verenigde Naties gezien als een terroristische beweging, niet alleen vanwege haar vele aanslagen (zoals die op het Indiase parlement in 2001), maar ook vanwege haar nauwe banden met Al Qaida en de Afghaanse Taliban. De door Maulana Masood Azhar geleide beweging is ook in Pakistan verboden, maar kan daar nog steeds min of meer ongehinderd opereren.

Wat waren de reacties op de aanslag?

India beschuldigde Pakistan er direct van de hand te hebben in de aanslag, en beloofde een ‘kaakbrekende’ militaire reactie alsmede een complete internationale isolering van Pakistan. Pakistan ontkende elke betrokkenheid. En wees de Indiase reactie van de hand als de ‘bekende retoriek en tactieken’, een opzichtige poging de aandacht af te leiden van India’s eigen mensenrechtenschendingen in Kashmir.

De reacties waren ook anderszins van rituele aard. Over en weer werden ambassadeurs ontboden en teruggeroepen. India ontnam Pakistan de (grotendeels symbolische) status van meestbegunstigde handelspartner en zal, een nog groter affront, mogelijk de World Cup-cricketmatch in juni boycotten. Kashmiri en moslims worden intussen op diverse plekken in India bedreigd en belaagd, zowel online als op straat.

Kan het tot een echte oorlog komen?

Dat is onwaarschijnlijk. Premier Khan van Pakistan zit zoals gezegd op zwart zaad, onder meer vanwege enorme schulden aan China (reden ook voor het warme welkom voor de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman, die dezer dagen op bezoek is en voor 20 miljard dollar investeringen meenam). Premier Modi van India kan de terrorismedreiging inzetten bij de verkiezingen, maar heeft ook geen belang bij een gewapend conflict.

De kans is dus groot dat het zal gaan zoals in 2016. Toen leidde een aanslag van JeM bij de bestandslijn waarbij meer dan 20 doden vielen, tot een enkele ‘chirurgische’ luchtaanval van India en wat beschietingen over en weer. Business as usual dus in Kashmir. Het enige dat daarin echt verschil kan uitmaken lijkt een detente in Kashmir zelf. Maar dan moet Delhi stoppen met de militaire repressie van de volksopstand.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.