Lat ligt soms te laag voor politica

Bewindsvrouwen staan meer onder druk dan hun mannelijke collega's. Door hun partij worden ze vaak als 'wonderwoman' gepresenteerd - met alle gevolgen van dien.

den haag Mark Rutte ligt onder vuur omdat er te weinig vrouwen in zijn kabinet zitten. VVD-coryfee Neelie Kroes pleit voor een quotum, ook anderen zeggen dat hij niet goed genoeg heeft gezocht. Goeie vrouwen zat, zeggen de critici. Zeker, maar zwemmen die wel in de vijver waarin Rutte vist?


Opvallend is dat de paar vrouwen die wel in het kabinet komen, afkomstig zijn uit het directe kringetje rond Rutte en CDA-leider Maxime Verhagen. Waar zijn de kanonnen uit het bedrijfsleven en de wetenschap?


Het vorige kabinet bestond voor bijna eenderde uit vrouwen. Bij het aantreden van Balkenende IV werd daarop nog vol trots gewezen. Maar ook daar was het geen rozengeur en maneschijn. Toenmalig PvdA-leider Bos wees de ministers Ella Vogelaar en Jacqueline Cramer aan als 'de sterren van het kabinet'. Famous last words: twintig maanden en een reeks incidenten later moest hij Vogelaar de laan uit sturen. Ook Cramer gaat de geschiedenis in als een zwakke minister. CU-staatssecretaris en later demissionair minister Tineke Huizinga kwakkelde van de ene in de andere affaire.


Voor Mark Rutte was het uitgangspunt bij het formeren van zijn kabinet dit keer: géén risico's. Hij zocht ervaren, stevige en politiek zeer behendige bestuurders die zich staande weten te houden in een zeer onzeker politiek klimaat. Hij heeft de lat hoog gelegd en is tot de conclusie gekomen dat maar weinig vrouwen aan dat profiel voldoen. Daarmee heeft hij weeffouten proberen te voorkomen die in vorige kabinetten ten grondslag lagen aan ongelukken met vrouwelijke bewindspersonen.


Hoe zijn die ongelukken te verklaren? Het komt omdat in de politiek de lat voor vrouwen op het ene moment heel laag ligt, en op het andere moment heel hoog. De lat ligt laag als een politiek leider, al dan niet in paniek, aan de telefoon hangt omdat hij nog een vrouwelijke bewindspersoon zoekt. De lat ligt hoog als de vrouw in kwestie wordt gepresenteerd aan pers en publiek: wie is die wondervrouw dan wel?


In de woorden van Guusje ter Horst, voormalig burgemeester en minister van Binnenlandse Zaken: 'Vrouwen worden zwaarder gewogen'. Publiciste en powerfeministe Heleen Mees zegt dat vrouwen eerder in de 'zichtbaarheid-kwetsbaarheid spiraal' belanden: 'Wat nou: veel ongelukken met vrouwen? Het gestamel van Balkenende bij de politieke beschouwingen wordt gewoon niet op zijn man-zijn betrokken.'


Het invullen van de bewindspersonen is het vaak zeer rommelige sluitstuk van de formatie. En helemaal aan het einde daarvan komt menig informateur er dan achter dat aan alles gedacht is, behalve dat er te weinig vrouwen in zijn ploeg zijn beland.


In die fase ligt de lat heel laag. In 1998 werd Monique de Vries door toenmalig VVD-leider Frits Bolkestein gevraagd om staatssecretaris te worden van Verkeer en Waterstaat. De Vries had daar nul ervaring. 'Maar ach', had ze gedacht: 'Ze zullen me niet vragen als ze denken dat ik het niet kan.'


Kapitale denkfout en een onderschatting van het opportunisme en de gewetenloosheid die de politiek kan kenmerken. En zeker niet voorbehouden aan 'oude politiek'.


Begin 2002 was Pim Fortuyn met zijn LPF in de race voor de Tweede Kamer, terwijl hij tegelijk met Leefbaar Rotterdam meedeed in de gemeenteraadsverkiezingen. Hij lag onder vuur omdat hij vijandig zou staan ten opzichte van allochtonen. Onder zijn LR-kandidaten bevond zich ene Rabella de Faria. Na zijn overwinning wees hij haar aan als wethouder. Daarmee sloeg hij meerdere vliegen in een klap: De Faria was vrouw én allochtoon. Met haar had Fortuyn het perfecte verweer tegen de beschuldigingen dat hij iets tegen buitenlanders had.


Er waren nogal wat twijfels over De Faria's geschiktheid. Fortuyn had die niet. En trouwens, zei hij, als ze het niet goed deed zou zijn partij haar gewoon weer wegsturen. Kon Leefbaar Rotterdam meteen laten zien hoe transparant de nieuwe politiek was.


De Faria moet gedacht hebben wat ooit De Vries dacht: 'Als Fortuyn dacht dat ik het niet kon, zou hij me niet vragen.' Maar met haar liep het slecht af. Na jaren kwakkelen werd ze door de Leefbaren weggestuurd. Ze kreeg haar zelfbeeld nooit meer in het gareel en verloor alles.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden