Lastige geboorte

Moskeeën en nieuwbouw. Die combinatie blijkt vaak een drama. De bouw wil maar niet vlotten. Voor zover er al gebouwd wordt.

Ze moet een van de grootste moskeeën in Europa worden - dé grootste, zegt het moskeebestuur - en veel meer zijn dan een islamitisch gebedshuis alleen. Op de begane grond komen winkels. Vrouwen en jongeren krijgen er veel eigen ruimte. Er komt een stiltecentrum voor niet-moslims. 'Dat is nog nooit vertoond', zegt voorzitter Yücel Aydemir van deze Turkse moskee in aanbouw.


Maar drie jaar na het slaan van de eerste paal, is de gedroomde ULU-moskee in de Utrechtse wijk Lombok nog niet verder gevorderd dan de realisatie van een enorm, ontsierend bouwskelet. Bouwactiviteiten worden er zelden waargenomen.


Aan de hekken van de bouwput hangt een tekening van de nieuwe moskee: een glimmend gevaarte, opgetrokken uit rode baksteen, zink en glas, met twee 44 meter hoge minaretten en een half zo hoge koepel. De kosten: 8,5 miljoen euro. Ongeveer de helft van het geld was binnen en toen lag de bouw opeens stil.


'Heel jammer dat het zo loopt', zegt Aydemir in de bestuurskamer van de huidige moskee, gevestigd in een pand dat al een tijd te koop staat (voor 1,6 miljoen euro). Nu betreurt het moskeebestuur dat het vier jaar geleden een bod weigerde dat boven de huidige vraagprijs lag. Hadden ze dat toen maar geaccepteerd, dan zouden ze nu geen problemen hebben, zegt Aydemir.


Maar 2008 was een andere economische tijd. Gelovigen die toen 1.000 euro gaven als bijdrage in de nieuwbouwkosten, geven nu nog maar 100 euro, zegt Aydemir. De groene collectebussen met de beeltenis van de nieuwe moskee zijn lang niet zo snel gevuld als toen. Ze staan in veel Turkse winkels in de buurt, maar ook in gebedshuizen elders in het land.


Moskeeën en nieuwbouw. Voor gemeenten is het een bekend nachtmerriescenario. Zo was er het eindeloze getouwtrek rond de Westermoskee in Amsterdam en de jarenlange vertraging van de opening van de prestigieuze Essalam moskee in Rotterdam.


De plannen van moskeebesturen zijn vaak ambitieus, de begroting steevast te optimistisch. Het ontbreekt ze doorgaans aan ervaring met grote projecten. Er zijn keer op keer interne ruzies, of er is onenigheid met aannemers, gemeenten en projectontwikkelaars. Als er - anders dan in Rotterdam - geen grote buitenlandse geldschieter is, dan moeten de gelovigen extra diep in hun eigen portemonnee tasten. En dan kwam er ook nog een economische crisis overheen. Tenslotte is er nog de vertragende factor van protesterende omwonenden: die slaan al snel aan het procederen als ze horen dat er een grote nieuwe moskee in aantocht is.


De kans dat de Westermoskee nog wordt gebouwd, is klein, zegt Godfried Lambriex, bestuurder in Amsterdam-West. De les die hij eruit trekt is dat de afspraken tussen gemeente en moskeebesturen wel wat zakelijker mogen. 'Vooraf zou moeten worden vastgelegd: wat doen we als het fout gaat?', zegt hij. Sommige wethouders willen inmiddels harde bankgaranties zien bij de aanvraag van een bouwvergunning voor een moskee.


Aydemir is nog maar enkele weken bestuursvoorzitter van de ULU-moskee. Het voormalige PvdA-raadslid moet de bouw vlot trekken. In 2014 gaat het prestigieuze gebedshuis open, verzekert hij. Deze week zijn afspraken gemaakt om zo snel mogelijk de koepel te dichten en de muren te metselen. De Turkse koepelorganisatie Diyanet wil een fors bedrag voorschieten.


Het wordt een prachtige landmark voor Utrecht, belooft Aydemir, aan het eerste plein in Nederland dat 'Moskeeplein' zal gaan heten. 'Lombok is een uitzonderlijke wijk. In plaats van zich te verzetten, werkt de buurt mee aan de komst van dit gebedshuis. Daarom willen wij hier zo snel mogelijk een mooi gebouw neerzetten.'


Bouw Turkse moskee Yildirim Beyazit aan de Stromenweg


BEGIN BOUW2006


Geplande oplevering2009


Stand van zaken


De moskee is bijna klaar. Nu alleen de afwerking nog.


Bedoeling was dat de bouwkosten van deze nieuwe moskee in Middelburg, begroot op 1,7 miljoen euro, deels zouden worden betaald met de verkoopopbrengst van het historische pakhuis waarin de huidige moskee is gevestigd. Dit pand met een vraagprijs van 430 duizend euro is nog niet verkocht. Moskeevoorzitter Ismael Kastaci geeft de economische crisis de schuld van de jarenlange vertraging. 'De moskeeleden hebben nu minder geld, en het oude pand wordt minder snel verkocht. Je weet dit niet van tevoren. We gaan door, stapje voor stapje. Dit jaar moet de moskee af zijn.'


Middelburg


Bouw Turkse Westermoskee in de Baarsjes, Amsterdam-West


BEGIN BOUW 2006


Geplande oplevering 2007


Stand van zaken


Waar nu de moskee had moeten staan, is een slordig grasveldje.


De moskeevereniging Aya Sofia kreeg heibel met de Turkse koepelorganisatie Milli Gorüs, die zou bijdragen in de kosten. Het moskeebestuur kwam zijn afspraken met de gemeente en wooncorporatie Stadgenoot keer op keer niet na. Er volgden rechtszaken en beslagleggingen. Het debacle heeft Stadgenoot zeker een half miljoen euro gekost: 'Wij zijn jarenlang met een club bezig geweest, die geen cent bleek te hebben.' Het stadsdeel Amsterdam-West betwijfelt of de moskee er ooit zal komen.


Dordrecht


Bouw Marokkaanse moskee Al-Fath in de wijk Wielwijk


Begin bouw 2009


Geplande oplevering ONBEKEND


Stand van zaken


In 2009 is de fundering aangelegd en de vloer van de begane grond gestort. Sindsdien ligt de bouw stil.


De Marokkaanse vereniging Al-Fath heeft niet genoeg geld. De gemeente Dordrecht heeft in 2008, bij de verkoop van de grond, met de vereniging de afspraak gemaakt dat de bouw binnen een half jaar moest starten. De moskee zou binnen twee jaar klaar moeten zijn. De gemeente heeft nog geen maatregelen genomen nu dat niet is gebeurd. Dordrecht wil niet instemmen met het plan van het moskeebestuur om stapje voor stapje te bouwen. Het moskeebestuur heeft vorige week aangekondigd binnenkort te beginnen met de bouw van het casco.


Amsterdam


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden