Larven

Misschien is dat wat al die jonge gezichten zo inwisselbaar maakt: de idealen en dromen die er al wel vanaf te lezen zijn, maar er nog niet in gegrift staan....

Hoe komt het toch dat alle middelbare scholieren op elkaar lijken? Of je nu foto's bekijkt van dertig jaar geleden, van scholieren uit Amerika, Zweden of Rusland, van jezelf, zoveel jaar geleden – die gezichten delen iets met elkaar. Iets wat eigenlijk onbenoembaar is.

Wie herinnert zich niet die ene scène aan het begin van Dead Poets Society (1989), misschien wel de mooiste van de film, wanneer een klas puberjongens, hun gierende hormonen in bedwang gehouden door kostschooltenues en onzekerheid, door de nieuwe docent Engels wordt gewezen op oude klassenfoto's. Daar staan ze, oog in oog met oud-studenten, toen net zo jong als zij nu. En ondanks het tijdsverschil is de gelijkenis treffend. Het lijkt op een vreemde manier alsof de jongens naar zichzelf staan te kijken. Daarom is de schok des te groter wanneer blijkt dat die leeftijdgenoten op de foto in werkelijkheid al lang geleden gestorven zijn. Dat van hun jeugdige idealen niets meer rest dan een paar narcissen op hun graf.

Misschien is dat wat al die jonge gezichten – naast puberpukkels, mislukte kapsels en verkeerd gekozen kleren – zo inwisselbaar maakt: de idealen en dromen die er wel al vanaf te lezen zijn, maar er nog niet in gegrift staan. Omdat er nog aan moet worden geschaafd en getimmerd voordat die gezichten de juiste persoon weerspiegelen.

'High school students aren't real people. Not yet', zegt Kelly Harding in het onlangs verschenen boek School Spirit van uitgeverij Disvoir (de eerste in een serie 'Ontmoetingen' tussen kunstenaars van verschillende disciplines). Harding is een fictief schoolmeisje op de John Glenn Secondary in Rancho Las Palmas, Californië. Zij is in het leven geroepen door de Franse kunstenaar Pierre Huyghe (1962) en de Canadese schrijver Douglas Coupland (1961), die respectievelijk het beeldmateriaal en de tekst van School Spirit verzorgden.

'In het leven geroepen' is niet helemaal juist. Kelly Harding is namelijk dood. Ze stierf op haar zestiende verjaardag, om zesendertig minuten over twee ' s middags, tijdens de gymles. Een bloedprop, 'sluimerend in mijn hersenen, wachtend op het moment dat ik zou uitglijden en vallen', werd haar fataal. Sindsdien, inmiddels al bijna twintig jaar lang, dwaalt Kelly als geest door de gangen van haar school. Het geest-zijn heeft haar opmerkelijk volwassen gemaakt.

'Het is vast raar om te horen dat middelbare scholieren geen echte mensen zijn', zegt ze halverwege het boek, 'maar ik bedoel ermee dat wanneer iemand nog jong is, je nooit de voltooide persoon ziet, altijd alleen het werk in uitvoering'. Pubers van die leeftijd weten niet wat ze willen, ze zijn nog te veel bezig met sex en uiterlijk en het hebben van dure spullen. 'Het zijn larven'.

De teksten, soms maar twee zinnen lang en geschreven vanuit Kelly's perspectief, staan verspreid door het boek. Het grootste deel van de pagina's is ingenomen door wat het beste kan worden omschreven als een foto-essay. Pierre Huyghe verzamelde een grote hoeveelheid foto's, de meeste zwartwit, uit oude Amerikaanse jaarboeken en combineerde die met elkaar om de wereld van Kelly Harding te creëren.

Lege gangen, verkleedpartijen, slaperige klassen, dansfeesten, bonte avonden, sporttoernooien, vrijende paartjes, en veel onzekere, stoere, breekbare, lachende gezichten, afgewisseld met korte briefjes van leerlingen, roepen universele herinneringen aan de middelbare schooltijd op. Aan de geur van natte gymspullen, het geluid van piepende schoenen in de gang en krijt op het bord, de kriebels na de eerste zoen. Aan een tijd waarin alles nog open lag en die tegelijkertijd voor eeuwig leek te zijn.

Juist dat rare verloop van tijd, die dubbelheid, moet Pierre Huyghe in dit project hebben aangesproken. De kunstenaar staat bekend om zijn 'meta-films', dikwijls op meerdere monitoren gepresenteerde, groots opgezette projecten, die niet zozeer een verhaal vertellen, alswel ingaan op de werking en de technische aspecten van film. Zo knipte hij in 1998 Wim Wenders' film Der Amerikanische Freund (1977) in stukken en combineerde die met zijn eigen film L'Ellipse (met de twintig jaar oudere hoofdrolspeler Bruno Ganz), die de cuts en 'hiaten' in het origineel aanvulden. Huyghe houdt ervan om te spelen met de onderliggende structuren van film, om die dingen bloot te leggen die normaal gesproken onzichtbaar zijn.

De foto's die hij uitzocht voor School Spirit vormen geen lineair verhaal – wat meteen ook de kritiek erop zou kunnen zijn. Ook sluiten ze niet direct aan op wat Kelly Harding bij monde van Douglas Coupland vertelt, niet letterlijk althans. Beeld en tekst staan eerder los van elkaar. Waar het in de tekst al vanaf de eerste pagina duidelijk is dat de dood een belangrijke rol speelt in het leven van Kelly Harding, daar laten de foto's zich pas later duiden. Kleine hints geeft Huyghe wel, in zijn keuze voor lugubere foto's van aangeklede skeletten in het biologielokaal, van een eng verklede scholier, van een paar grafstenen met bloemen. En, verborgen onder het lieflijke omslag van het boek zodat je het pas later ziet, diezelfde skeletten. Maar nooit wordt het beeldverhaal expliciet.

Die explicietheid is aan Coupland overgelaten. Of de auteur nu fictie of non-fictie schrijft, zijn teksten lopen over van de details. Alsof hij schrijft naar aanleiding van plaatjes. Niet voor niets staat zijn bekendste boek, Generation X (1991), vol afbeeldingen van pop artist Roy Lichtenstein, en maakt hij in Polaroids from the dead (1996) foto's met woorden in plaats van met een camera.

Dankzij Coupland kan Kelly helder praten. Daarnaast heeft zij het geluk dat haar transcendente toestand en haar bestaan in de marge onderwerpen zijn die de schrijver interesseren. 'Ik ben geobsedeerd door het idee dat een mens zichzelf kan herscheppen, een nieuwe persoonlijkheid kan ontwikkelen, reïncarneren terwijl je nog leeft,' zei Coupland ooit.

Aan Kelly Harding heeft hij wat dat betreft een goeie. Tussen dood en leven in blijkt zij vatbaar genoeg voor veranderingen, voor andere inzichten, voor een nieuw begin misschien wel. Zij voelt zich in het begin opgesloten in de school waar ze is gedoemd te dwalen, totdat ze beseft 'dat ik dingen heb geleerd die ik misschien op een heel andere manier te weten was gekomen wanneer ik langer had geleefd'.

Net als de leerlingen van Helton in Dead Poets Society moet Kelly in aanraking komen met de dood om te beseffen dat het leven verdergaat na de middelbare school.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden