Lapmiddelen kunnen Radio 3FM niet redden

Het beeld is zwart. Een roffel klinkt. Een bekende roffel. Heel kort. Het intro van U2's Sunday Bloody Sunday. En dan volgt een tekst....

RONALD OCKHUYSEN

Sunday Bloody Sunday, de oude hit van de Ierse popband U2, fungeert momenteel als strijdkreet van Radio 3FM. De publieke popzender mag Pop, de nieuwste cd van U2, als eerste in Nederland draaien. En dat wapenfeit wordt in commmercials op de tv aangekondigd.

Die commercials zetten kwaad bloed bij de commerciële concurrenten. Radio 538 stiefelde onmiddellijk naar het Commissariaat voor de Media, omdat dit station vindt dat de publieke popzender de Mediawet overtreedt. Radio 3FM maakt in die tv-spotjes niet alleen reclame voor zichzelf, stelt Radio 538, maar ook voor een commercieel product van een derde partij, in dit geval U2, en daarmee treedt 'de jongste zender van Nederland' buiten het domein van de publieke omroep.

De commerciële koers van Radio 3FM (ook de nieuwe naam is van de commerciëlen afgekeken) doet voorlopig alleen de platenmaatschappijen goed. Want ondanks de parade van commercials taant het marktaandeel van de popzender: van 23 procent in maart 1995 tot 13,5 procent nu. Achter die cijfers gaat een fluwelen revolutie schuil. Radio 3FM is namelijk niet langer de best beluisterde radiozender, zo maakte onderzoeksbureau Intomart deze week bekend. Sky Radio ('wij draaien muziek waar zo weinig mogelijk mensen zich aan ergeren') is de favoriet van de luisteraar, ook al is die zender nog niet in heel Nederland te ontvangen.

Waarom moest Radio 3FM troonsafstand doen, terwijl de zender overal in Nederland prima te ontvangen is, omroepbijdragen krijgt en overheidsbescherming geniet? Het antwoord is simpel: Radio 3FM kon in de concurrentiestrijd geen eigen gezicht ontwikkelen, omdat zendercoördinator Paul van der Lugt rekening moest houden met de diverse wensen van de publieke omroepen. De popzender werd een vergaarbak waarin smartlappen van de TROS, middle of the road van de AVRO en experimenten van de VPRO samenklonterden. Terwijl Sky Radio een herkenbaar karakter ontwikkelde, belandde de publieke popzender in een identiteitscrisis.

Inmiddels is Radio 3FM in therapie. De zender moet een station worden waarop populaire muziek en onbekend werk samengaan. Tevens hoopt Van der Lugt het station van een kritische blik te voorzien; van de diskjockeys wordt verwacht dat zij zo nu en dan vragen stellen over de maatschappij.

Die herprofilering vergde het nodige gesleutel. De zeven muzieksamenstellers van Radio 3 maakten plaats voor één music director en twee samenstellers. Deze keuzeheren zijn voortaan verantwoordelijk voor de muziek tussen zes uur 's ochtends en acht uur 's avonds. En er wordt meer dan voorheen horizontaal geprogrammeerd: elke ochtend Arbeidsvitaminen was er al, nu valt ook tussen twee uur 's middags en acht uur 's avonds hetzelfde soort programma te beluisteren.

Het doel is duidelijk: Radio 3FM wil een verantwoord alternatief bieden voor het muzikale behang van de commerciële zenders. Maar de zender wil zijn luisteraars tevens behagen met primeurs van kaskrakers als De Waarheid van Marco Borsato en Pop van U2. Want behalve progressief wil Radio 3FM populair zijn. Populariteit genereert nu eenmaal reclame-inkomsten, en die zijn nodig om het publieke radiobestel op de been te houden.

Het ziet ernaar uit dat Radio 3FM ondanks de renovatie een karakterloze zender blijft. In de eerste plaats omdat het eerste compromis alweer is gesloten: op zondagmiddag mag de VPRO, die zich niet aan de voorkeuren van de drie keuzeheren wenst te houden, zijn eigen gang gaan. En in de tweede plaats omdat het in deze tijd niet mogelijk is om tegelijkertijd experimenteel, geëngageerd en populair te zijn.

Het zou daarom van lef getuigen als de publieke omroep er rond voor uit zou komen dat Radio 3FM niets meer is dan een commerciële zender op de publieke radio. De gemiddelde luisteraar kan de zender, waarop programma's als Dancetrax, Interactieve cyber music Top 50 en Mega Top 100 de boventoon voeren, toch allang niet meer onderscheiden van de commerciëlen.

Zo'n vijftien jaar geleden presenteerde Felix Meurders op wat toen nog Hilversum Drie heette de Nationale Hitparade. De VARA-man bij uitstek maakte tijdens de uitzendingen dikwijls duidelijk zich te schamen voor het gebodene. Op die momenten gaf hij de luisteraars een ongewoon advies. 'Dit plaatje van De Slijpers', zei Meurders dan, 'duurt drie minuten en 58 seconden. Als je de radio nu uitzet, kun je over vier minuten weer inschakelen.'

Een marktaandeel van 70 procent maakte de bonzen van publieke omroep toentertijd blind voor deze eerste symptomen van schizofrenie. Inmiddels is die ziekte ver gevorderd; de lapmiddelen van Van der Lugt zullen geen soelaas bieden. Radio 3FM moet niets meer willen zijn dan een gelikte hitmachine. En daarvoor is in het publieke bestel geen plaats.

Ronald Ockhuysen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden