Langzaam raakt de emmer vol

Het land nam in 2012 een recordaantal immigranten op, maar de anti-immigratiepartij Zweden Democraten wint aan populariteit. 'Kleine problemen worden groot.'

STOCKHOLM - 'Vroeger waren ze kaal en liepen ze met opgeheven arm te schelden,' zegt de Somalische Oswan Muhammud. Hij steekt een arm uit zijn djellaba omhoog en doet de nazigroet na. 'Nu hebben ze haar en herken je ze niet meer.'


De streng orthodoxe moslim lacht en zijn rode baard krult mee. In de hal van het Islamitische Cultuurhuis in Rinkeby, een buitenwijk van Stockholm, wil hij maar zeggen: in het land dat lang uit de greep bleef van populistische anti-immigratiepartijen, is xenofobie niet langer een fenomeen in de marge.


Er is geen openlijk racisme, zegt Muhammud, maar de groeiende onvrede over immigratie blijkt uit cijfers. Sinds haar toetreden tot het parlement, in 2010, verdubbelde de populariteit van de rechtse anti-immigratiepartij Zweden Democraten. Inmiddels steunt 10 procent van de Zweden hen.


Tegelijkertijd nam Zweden, dat van oudsher relatief veel asielzoekers opneemt, in 2012 een recordaantal immigranten op. Voor 2013 worden er nog meer verwacht.


Vanwege de vele Somaliërs in Rinkeby wordt de wijk in de volksmond 'Klein Mogadishu' genoemd. Deze vrijdagmiddag zoemt en gonst het op het centrale plein waar het Islamitisch Cultuurhuis aan is gevestigd. In de koffiehuizen en voor de gebouwen waar zojuist het gebed is gehouden, drommen Somalische mannen samen. Het enige op het plein dat nog Zweeds aandoet, is de grijze lucht.


'Zweden heeft zijn opvangcapaciteit overschat,' zegt Muhammud. 'De sociaal-democraten hebben de problemen met immigranten niet willen zien. Maar kleine problemen worden groot, daarom krijgen ze nu zo veel kritiek.'


Rinkeby is het bewijs voor zijn woorden, vindt hij. De wijk werd in de jaren zestig uit de grond gestampt als onderdeel van een bouwproject waarbij in één klap een miljoen huizen verrezen. Tachtig procent van de inwoners is van buitenlandse komaf.


'Er zijn hier veel problemen met werkloosheid, alcohol en drugs. Mensen komen de wijk niet uit en spreken geen Zweeds. Bijna alle winkels zijn verdwenen, de geldautomaten zijn weg, het gemeentehuis is verhuisd. Het geeft mensen het gevoel dat ze niet meetellen. En als er niets gebeurt, worden mensen radicaler.'


Bijna één op de vijf Zweden is inmiddels in het buitenland geboren of heeft twee buitenlandse ouders. Naast niet-Europese immigranten kent Zweden ook een grote Finse minderheid en veel mensen uit voormalig-Joegoslavië. Terwijl premier John Fredrik Reinfeldt blijft volhouden dat immigratie goed is voor het land, heeft de overheid steeds meer moeite gemeenten te vinden die migranten willen opnemen.


Met hun anti-immigratie-retoriek vertolken de Zweden Democraten de groeiende onvrede, maar opvallend genoeg zijn veel immigranten uit Rinkeby het met een deel van hun analyse eens: het Zweedse systeem zucht en kraakt onder de voortdurende toevoer van nieuwe immigranten.


Mohamed Al Hilu (36) uit Jordanië trekt een parallel met zijn eigen huishouden: 'Als ik een kleine kamer heb en er willen drie gasten komen, zijn ze welkom. Er komen nog drie gasten en ook zij zijn welkom. Maar op een keer moet ik zeggen: 'Sorry, vraag iemand anders, het past niet meer.'


Al Hilu woont sinds drie jaar in Stockholm en werkt bij een broodjeszaak in het kleine winkelcentrum dat Rinkeby nog wel heeft. Zweden zijn tolerante mensen, vindt Al Hilu. 'Maar ze houden niet van mensen die niets doen en een uitkering krijgen. Daar hebben ze genoeg van.' Slechts de helft van de niet-Europeanen heeft een baan, tegen 84% van de Zweden.


Toch is dat niet alleen het probleem van de immigranten, vindt de Turkse Ismahan Ayranci (46). Ze werkt bij het informatiecentrum van de gemeente in Rinkeby. 'Ik woon hier al dertig jaar, maar als ik naar vergaderingen buiten Rinkeby ga, praten mensen nog steeds weleens langzamer en harder. Ze snappen niet dat een hoofddoek samen kan gaan met hersenen.'


Dat de Zweden Democraten aan populariteit winnen, heeft te maken met de crisis en andere tijden, denkt Ayranci. 'De welvaartsstaat verandert, maar dat komt niet door de buitenlanders. De regels moeten sowieso strenger worden en daar houden mensen niet van. Maar uiteindelijk heeft Zweden nog steeds nieuwe mensen nodig.'


GESTAGE OPKOMST VAN RECHTS-POPULISTEN


De opmars van de rechts-populistische Zweden Democraten is gestaag, maar zeker. De partij is in de jaren tachtig ontstaan uit een fusie van een nationalistische beweging en een partij met wortels in het neonazisme. Na de eeuwwisseling matigde de partij haar standpunten en zei tegen racisme te zijn. Na successen in de lokale politiek kwamen de Zweden Democraten in 2010 voor het eerst in het parlement, met 20 van de 349 zetels. In de peilingen is de aanhang sindsdien verdubbeld, ondanks rellen binnen de partij. Zo lekte een video uit waarop een parlementslid en een partijprominent in een dronken bui een Koerd uitschelden en te lijf willen gaan met staven van een bouwplaats. In november 2012 trad een ander parlementslid af vanwege een incident met allochtone bewakers.


De partij is tegen verdere immigratie, tegen een integratiebeleid en waarschuwt net als andere rechts-populistische partijen in Europa tegen het gevaar van de islam. Uitspraken van partijleden, zoals het oproepen tot een wereldwijde geboortebeperking voor moslims of de claim dat zwarte Afrikanen genetisch geprogrammeerd zijn om kinderen te verkrachten, leiden regelmatig tot ophef en ondermijnen de verwoede pogingen van de partij om van haar racistische imago af te komen. Vorig week nog zag de partij zich genoodzaakt dertig leden uit de partij te zetten vanwege te extreme standpunten. Tot nu toe hebben andere politieke partijen in het parlement gekozen voor een cordon sanitaire.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden