Langstzittende Kamerlid verlaat zijn post

Dat Nederland in 2005 tegen de Europese grondwet stemde, was mede te danken aan de felle campagne van SP'er Harry van Bommel. Nu verlaat het langstzittende Kamerlid zijn post. De a-typische SP'er heeft, tot verdriet van de VVD, nog meer ambities.

Harry van Bommel met zijn motor bij zijn huis in Diemen. Beeld Julius Schrank

Hij is nog steeds verliefd, ook al stapt hij uit het parlement. 'Ik adem politiek. Ik drink politiek. Ik bén politiek.' Hij heeft het vaker gezegd, in dit geval tegen Nieuwe Revu, hij méénde het altijd. Hij omschreef het als 'een oergevoel'. En wat schrijft dat oergevoel voor? Dat mensen nooit met zich moeten laten sollen, nooit. In Diemen bijvoorbeeld, plek waar hij woont, wilden ze buslijn 136 opheffen. Wat denk je dat het zou betekenen voor ouderen, voor schoolkinderen? Hij belde prompt met lokale partijgenoten: actie! De partijgenoten stelden een onderzoek voor. Actie!, verordonneerde Van Bommel. 'Zaterdag, in het winkelcentrum. Folderen! En als jullie het niet doen, doe ik het zelf.'

Verontwaardiging als levenselixer.

Toen een paar dagen later het kabinet besloot dat een paar duizend jongens op vredesmissie moesten, was de verontwaardiging er weer. Een paar duizend man? Zijn ze nou helemaal van de pot gerukt!

Lijn 136 ging er toch aan, alleen een paar jaar later - zo gaan de dingen. De ingekorte lijn 46 nam de route over.

'De eeuwige opposant' noemde de Volkskrant hem. In 1998, nog maar een paar maanden Kamerlid, keerde hij zich tegen de Navomissie in Kosovo. In 2016, bijna 18 jaar Kamerlid, was hij tegen het associatieverdrag met Oekraïne. Deprimeert het niet, op den duur, om altijd maar tegen te zijn?

(Tekst gaat verder onder foto).

Harry van Bommel tijdens een SP-demonstratie in april dit jaar tegen het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne. Beeld anp

In 2004, na zes jaar Kamer, vier jaar gemeenteraad, vier jaar deelraad, werd hij bezocht door 'een serieuze dip'. Hij dacht: 'Mijn hemel, het is altijd oppositie. Het levert geen fuck op.'

De Europese grondwet kwam in 2005 als een geschenk van boven. Er viel weer een wereld te winnen, om te beginnen een referendum over de grondwet. Hij hoorde de algemeen secretaris van de partij brommen dat zoiets niet te winnen was, maar hij duwde door en kreeg zijn zin: geld, folders, een campagne, een hele partij die de straat op ging als in de beste dagen van de georganiseerde strijd. Hij won. Nederland stemde tegen. Hij zei: 'Het idee dat je zonder te regeren een belangrijk Europees verdrag kunt tegenhouden, dat geeft een machtig gevoel.'

Maar nu is het toch zo ver dat het langstzittende Kamerlid het parlement gaat verlaten. Vorige maand verkondigde Harry van Bommel, buitenlandspecialist van de Socialistische Partij, dat hij voor de komende verkiezingen niet meer op de lijst zal staan. Hij is 54, het roer moet nog één keer om, zegt hij.

Vandaag is zijn 6693ste dag als lid van de Tweede Kamer. Samen met Kees van der Staaij, de fractievoorzitter van de SGP zit hij nu ruim achttien jaar in het parlement. Voor het doorgangshuis dat de Kamer is geworden is dat lang. In historisch perspectief valt het mee. Marcus Bakker, befaamd debater namens de CPN, de Communistische Partij Nederland, was 26 jaar Kamerlid. Anne Vondeling van de PvdA had een staat van dienst van dertig jaar, was tussendoor nog even minister van Financiën en nadien lid van het Europees parlement. En ir. Van Dis, opgewekt verkondiger van het orthodox-calvinistische geluid, strijder tegen vrouwenkiesrecht, inentingen, crematie en sport, hield 33 jaar stand aan het Binnenhof. Dat is pas echt lang.

Voosheid

Harry van Bommel schreef ooit een open brief aan John de Mol, onder de kop 'Waar houdt de voosheid op?' Hij sprak De Mol aan op de kwaliteit van zijn programma's. Je had Big Brother en Ja, ik wil een miljonair, een hele reeks waarvan hij walgde en wel zozeer dat hij meende stelling te moeten nemen, ook al ging hij er niet over. Hij vond dat De Mol met 'die shitzooi' moest ophouden. 'Ik kreeg een hoogst gepikeerd briefje terug met de mededeling dat ik mijn opvatting toch eerst bij hem had moeten melden en dat ik daarna altijd nog die brief in de krant had kunnen zetten.'

Behang

Het neemt niet weg dat Harry van Bommel (1962) tot het behang is gaan behoren van de Kamer. Alleen al om die reden is het opmerkelijk dat hij afziet van de baan waaraan hij zo verknocht is en die hij volgens zijn tegenvoeter Han ten Broeke, buitenlandspecialist van de VVD, op hoog niveau heeft uitgeoefend.

Ten Broeke is complimenteus, noemt Van Bommel 'een icoon, bereisd en belezen', noemt zichzelf 'stiekem een fan'. Als we het verschil in wereldbeeld tussen socialist en liberaal even buiten beschouwing laten is Ten Broeke's conclusie dat sprake is van 'een gevoelig verlies voor de buitenlandcommissie van de Kamer'.

Waarom stapt Van Bommel op? Je hoeft niet per se een slecht karakter te hebben om over zijn motieven te speculeren. Zoekt hij echt een andere betrekking of is hem de wacht aangezegd? Hij zou niet de eerste zijn die het overkomt.

(Tekst gaat verder onder foto).

Enkele voormannen van nieuwe progressieve partijen poseren in 1993 voorafgaand aan een politiek debat. Tweede van links: Harry van Bommel. Beeld anp

In zeker opzicht is Harry van Bommel een a-typische SP'er. Het was 2007, de SP hield haar vijftiende partijcongres en verkeerde in euforische stemming: van twee Kamerzetels in 1994 naar 25 in 2007. Er waren nochtans dissidenten in de gelederen. Ze noemden zich de groep 'Democratisering SP', het Kamerlid Harry van Bommel was een geestverwant. Hij stelde voor om de functies van partijvoorzitter en fractieleider te scheiden. Beide functies waren al zo'n tien jaar in één hand, in die van Jan Marijnissen. De aartsvader van de SP vond het maar miezerig gedoe. In één hand of niet - 'mag de partij dat zelf bepalen?'

Het was acht jaar later, 2015 en de SP koos een nieuwe partijvoorzitter: 59 procent voor de favoriet van het bestuur, Ron Meyer en 41 procent voor de enigszins dissidente tegenkandidaat, het Kamerlid Sharon Gesthuizen. Zij wilde ondermeer dat bij interne verkiezingen voortaan alle leden stemrecht zouden hebben. Nu is dat stemrecht binnen de SP getrapt geregeld. Van Bommel steunde openlijk zijn fractiegenote. Hij zei blij te zijn met de 41 procent die Gesthuizen tegen de druk van de partijtop in had weten te vergaren. Van Bommel: 'Dit maakt de partij een stukje volwassener.'

Misdienaar

Ook in andere opzichten is Van Bommel niet hardcore SP. Thuis in het Overijsselse Heino lag het socialisme een eind voorbij de horizon. Zijn vader had in zijn jeugd het seminarie geprobeerd, hij was een ontwikkelde man, verdiende de kost als docent Engels en later als archivaris bij de provincie. Zijn moeder was verpleegkundige, moest die baan opgeven toen ze trouwde. Ze was actief in het Katholieke Vrouwengilde en verrichte vrijwilligerswerk voor De Zonnebloem, een katholieke organisatie die bedlegerigen een dagje uit bezorgt. Er zat geen politieke gedrevenheid in het gezin. De ouders zullen KVP hebben gestemd, veronderstelt Maria, de oudste dochter. Uit traditie.

Harry was misdienaar; hij bezocht een katholieke school voor jongens. Hij heeft zich laten uitschrijven uit de kerk. 'Afrika sterft van de aids, maar condooms mogen niet van de kerk.' Hij noemt zich wel degelijk katholiek. Hij legde de eed af toen hij in 1998 Kamerlid werd, niet de belofte. Dat was niet gewoon in de SP. In het katholicisme vindt hij 'rust en genade'; zo verwoordde hij het in Het Parool.

CV

1962 - Geboren in Helmond
1974-1981 - RK Thomas a Kempiscollege in Zwolle
1982-1987 - Christelijke lerarenopleiding in Zwolle
1987-1994 - Studie politicologie Universiteit van Amsterdam
1990-1994 - Lid stadsdeelraad Amsterdam-Oost
1991-1994 - Medewerker partijbureau SP
1992-1994 - Leraar Nederlands en Engels
1994-1998 - Medewerker SP-Kamerfractie en raadslid in Amsterdam
1998-heden - Tweede Kamerlid voor de SP

Zijn zus vindt het after all niet zo gek dat Harry uitkwam bij de SP: 'Hij zocht altijd naar achterstelling en onderdrukking. Dat hoorde in algemene zin ook wel weer bij de waarden die wij hebben meegekregen.' En bijna met een zucht: 'En verder kan ik het niet herleiden.'

Marian Beldsnijder herinnert zich de late jaren '80, Harry en zij reisden veel naar Oost-Europa; ze hebben vijftien jaar een relatie gehad. De Muur moest nog vallen 'maar hoop hing in de lucht. Je wilde erbij zijn, het was ongelofelijk inspirerend.' Ze denkt dat Harry's sluimerende engagement toen ontloken is.

Op een avond werd thuis in Zwolle aangebeld. Een man van de SP, op zoek naar nieuwe leden. 'Harry was meteen verkocht', zegt Beldsnijder. Zij zelf vond de SP toen tamelijk sektarisch. 'Maar Harry', zegt ze, 'had gevonden wat hij zocht.'

Hij stortte zich onvoorwaardelijk op de politiek. Zijn partner Jacqueline, uit de onvolprezen rubriek Buis&Haard van de Varagids waarin geliefden tekst en uitleg verschaffen over hun kijkgedrag: 'Jij zit met pen en papier in de hand om op te schrijven wat er gezegd wordt. Ik zal het geen obsessie noemen, maar het zit er niet ver vandaan.' Bezoek aan de ouders. Maria haalde haar broer op van het station in Wychen. Hij opende het portier, hij stapte in, hij zei: 'Wat vind jij nou eigenlijk van vrije heroïneverstrekking aan drugsverslaafden?'

'Ook goeiemiddag', zei Maria.

Twee decennia

Aart Lindner is al 42 jaar Van Bommels beste vriend. Hij kent Harry als een automaat: je gooit er een stuiver in en er komt een mening uit. 'Of twee meningen', voegt Lindner toe.

De vriend moppert er niet over. Hij heeft al lang zijn maatregelen getroffen. Als Van Bommel op bezoek komt, moet hij zijn telefoon uitzetten. Dat hebben ze zo afgesproken.

Nu hangt Harry van Bommel bij wijze van spreken zijn telefoon aan de wilgen. Sharon Gesthuizen staat er helemaal achter: 'Het is nogal wat, bijna twee decennia oppositie voeren.'

Maar in april zei hij nog met onmiskenbare stelligheid in Het Parool: 'Ik wil door in de Tweede Kamer. Vorig jaar heb ik meer dan veertig spreekbeurten gedaan over de opkomst van Islamitische Staat in Irak en Syrië. In zalen met meer dan honderd mensen, ook in Zeeland, Enschede en Castricum. Dat is zó motiverend.' Nu is zijn verhaal dat hij nog graag iets anders gaat doen, iets internationaals. Hij is 54, straks is het te laat. Hij heeft het zelf bedacht, op vakantie in Amerika. Er is geen dubbele bodem. Zijn zus wist dat het speelde: 'Hij dacht er al langer hardop over na.' Het VVD-kamerlid Han ten Broeke: 'Ik weet dat het in Den Haag ongebruikelijk is een verhaal van iemand voor waar aan te nemen.'

Wat telt in de overweging is dat zijn zoon Maurits naar de middelbare school is. Hij wilde geen vader op afstand zijn. Nu Maurits ouder wordt is er meer ruimte.

Al eerder, in 2002 kregen hij en zijn vriendin Jacqueline een zoon, Marnix. Een geschenk was het, totdat de zevende maand aanbrak. Op zaterdag was de baby nog gezond, op zondag werd hij ziek, op vrijdag werd de behandeling gestaakt, op dinsdag hebben ze hun kind begraven. Hersenvliesontsteking. Pneumokokken zaten nog niet in het vaccinatieprogramma voor zuigelingen.

Vriend Aart Lindner: 'Harry is niet cynisch geworden, hij is juist buitengewoon realistisch. Harry weet dat het leven morgen voorbij kan zijn.'

Lokaal niveau

Gaat het goed met de SP van Harry van Bommel? Op lokaal niveau wel. De partij heeft wethouders in grote steden, in ondermeer Arnhem, Nijmegen, Utrecht en Amsterdam. Daar is de SP een volwaardige partner. De partij is niet in de versplintering geraakt, zoals de Partij van de Arbeid is overkomen onder druk van regeringsverantwoordelijkheid. Maar van de 'afbraakpolitiek' onder Rutte en Samsom weet de SP tot nu toe niet te profiteren. De 25 Kamerzetels van tien jaar terug zijn in geen velden of wegen in zicht. De prognoses schommelen tussen 15 zetels, het huidige aantal, en 18. Het is misschien niet slecht, maar goed is het evenmin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.