Langs in de eerste en grootste seksshop ter wereld - die de komst van het internet onderschatte

Sterre Lindhout in Berlijn

De eerste seksboetiek ter wereld is failliet.

Foto's van oprichter Beate Uhse.

De eerste seksshop in de wereldgeschiedenis was Duits en werd opgericht door een vrouw die in de nazitijd piloot was bij de Luftwaffe. Dat alleen al biedt ruimschoots stof tot nadenken. Maar dan is er ook nog haar naam: Beate Uhse. Een voornaam als een korset, met daarachter een lang ingehouden kreet van ontlading.

'Instituut voor huwelijkshygiëne' stond sinds 1961 op een winkelpui in Flensburg, aan de Deense grens. Een voor die tijd noodzakelijk eufemisme. Voor de winkel er was, verkocht Uhse al sinds 1947 condooms aan huis, op de fiets. Ook gaf ze tips over plezierige seks voor man én vrouw.

Ik zie het voor me, zo'n tanige vrouw, trappend door dat kapotte land, het weidse Sleeswijk-Holstein, tegen de wind in - ook die van de tijdgeest.

Het legendarische bedrijf is in december failliet verklaard, zestien jaar na het overlijden van Uhse. De tragiek is dat haar erfenis pas de laatste jaren in een vriendelijker daglicht kwam te staan: Uhse als voorvechtster van seksuele bevrijding van de vrouw. Eerder golden Beate Uhse-winkels als morsige plaatsen voor morsige mensen. Maar ondertussen stroomden de miljoenen binnen, natuurlijk.

'We blijven hier' staat op het raam van het Berlijnse filiaal.

Als ik het hoofdkantoor bel, nog altijd in Flensburg, blijkt de persafdeling tot diep in januari op kerstvakantie en blaft de telefoniste dat 'de meeste winkels voorlopig open blijven'. Verdere vragen graag per mail. Antwoord ergens in 2018.

Het geeft niet, want het verhaal achter het faillissement is snel verteld. Het eroticaconcern dat na de val van de Muur even het grootste van Europa was, had de opkomst van internet onderschat. Typisch Duits: hautain blijven geloven in een oude succesformule tot het water van de internationale concurrentie je over de schoenen klotst.

Ik stap op de fiets naar het enige filiaal in Berlijn, de 'Flagshipstore', in de Oranienstrasse, een van de weinige legale tippelzones van de stad, midden in het toeristische Berlijn-Mitte. Het is dat ik weet dat die winkel daar moet zitten, anders was ik er straal aan voorbijgelopen. De etalage hangt vol goedkopige kanten lingerie. Tussen de gouden etalagepoppen met jarretels hangt een affiche: 'Wij blijven hier'.

Nee, dan de buurman. Seksshop Fun Factory, waar een manshoge groene opblaasdildo voor de deur staat te wiebelen, als een bronstig Rupsje Nooitgenoeg. (In de begintijd, heb ik gelezen, heetten dildo's bij Beate Uhse nog 'elastische volprotheses'. Nu is de aanbieding van de week een 'masturbator vermomd als zaklamp'. Blijkbaar kicken mensen nog steeds op stiekemdoenerij.)

Een verkoopster stevent op me af. 'Bent u op zoek naar iets specifieks?'

Als ik haar vertel dat ik hier ben voor een stukje in een Nederlandse krant, kijkt ze me ronduit ongelovig aan. 'Aha?' Ik vraag haar waarom de winkel zo z'n best doet om er niet als seksshop uit te zien. Een lippenstiftlachje komt over haar lippen. 'Ik kan geen vragen beantwoorden, dat kan alleen de persafdeling. Een order van Ganz Oben', helemaal boven.

Uit de collectie.

Op de tweede verdieping hangt het echte werk. Handboeien, zwepen, lappen kunstleder met op elke gewenste plek een gat, en andere zogenoemde 'power tools'. De medewerkster volgt me op een ongemakkelijke 30 centimeter afstand. 'Geen foto's', hijgt ze. 'Ook een afspraak met Ganz Oben.'

Ganz oben. Het woord 'seksgod' schiet door mijn hoofd.'

Ik doe nog één poging: Wat onderscheidt Beate Uhse van andere eroticawinkels? 'De laatste paar jaar proberen we ons wat meer specifiek op vrouwen te richten.' 'Met lingerie?' 'Onder andere. We hebben ook een groot assortiment aan vibrators, zoals u misschien al zag.' Ik had ze gezien. Ze hadden bijna allemaal een pastelkleur.

Ik geef het op en ga de volgende dag terug. Dan is er een mannelijke verkoper, die anoniem best wat wil vertellen. Wat de doorsneeklandizie is? 'Alles, van giechelende scholieren tot de doorgewinterde fetisjstamgasten.'

We bekijken de fototentoonstelling over het leven van Beate Uhse in het trappenhuis. Uhse op ski's, Uhse in duikersuitrusting. 'Moet wel een bijzondere vrouw zijn geweest', zegt hij. 'De chef van dit filiaal heeft haar nog persoonlijk ontmoet.' Hoe ze dat vond? 'Ja, indrukwekkend natuurlijk.'

We staan voor een foto van Uhse op een surfplank. 'Zou je kunnen zeggen dat ze een feminist is, in zekere zin?' vraag ik. 'Lastige vraag. Misschien zou ze dat in deze tijd wel zijn geweest.'

Boven hangt hij in het voorbijgaan een paar 'tunnel plugs' recht. 'Als stellen hier iets komen kopen, is de vrouw trouwens wel assertiever. Niet altijd, maar meestal wel. Dan komt zij iets vragen, terwijl de man zich voor de deur een beetje staat te generen.' Hij geeft een kleine imitatie ten beste van de schichtige man.

Is het toch niet voor niets geweest, 56 jaar Beate Uhse.

Reageren? s.lindhout@volkskrant.nl