Langer werken? Hou het simpel

Valt het AOW-plan van het kabinet uit te leggen aan gewone mensen? Ronald Plasterk, de PvdA-minister van Onderwijs, deed deze week een poging het plan aan zijn eigen achterban te verkopen....

Hans Wansink

Voor Plasterk is het bezuinigingsmotief – er moet per jaar 4 miljard op tafel komen – niet het belangrijkste. Als de crisis voorbij is, betoogde de minister, hebben we structurele tekorten op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld in de zorg en voor de klas. Zwaar werk wordt gelukkig steeds uitzonderlijker, dank zij de ‘heel strenge’ arbowetgeving. ‘De verhuisdozen zijn veel kleiner en lichter geworden’, wist Plasterk.

Zijn gehoor was niet meteen overtuigd. Hoe zat het eigenlijk met de overheid zelf als werkgever? Daar haalt vrijwel niemand de 65. Bij de Landmacht ben je al klaar op je 55ste, liet een partijgenoot weten. Plasterk kon niet anders dan de vragensteller volkomen gelijk geven: de overheid geeft het verkeerde voorbeeld als het om langer doorwerken gaat.

Volgende vraag: hoe helpen we mensen boven de 50 aan een nieuwe baan? Bij vacatures komen ze gewoon niet aan de bak. Plasterk gaf ruiterlijk toe dat het AOW-voorstel geen oplossing biedt voor de bevroren arbeidsmarkt van 50-plussers. Hij vertrouwde er maar op dat de vanzelfsprekendheid waarmee mensen op hun 62ste stoppen, geleidelijk zal verdwijnen nu het AOW-baken twee jaar vooruit wordt geschoven.

De meeste bedenkingen hadden de partijgenoten tegen de uitzonderingsbepalingen. Andermaal stelde Plasterk het AOW-plan niet mooier voor dan het is. Wat precies een zwaar beroep is, weet niemand. Al is Plasterk ervan overtuigd dat het maar om een kleine groep gaat, die bovendien steeds kleiner zal worden. Doorwerken tot 67 jaar zal uiteindelijk de regel worden, eerder stoppen de uitzondering, voorspelde de minister.

Dit is een betwistbare stelling. Onderzoek wijst erop dat de meeste mensen er veel voor over hebben om eerder met werken te stoppen. Deeltijdwerk blijft onverminderd populair. De nieuwste trend is de opmars van wat de socioloog Dick Pels noemt ‘de economie van zelfstandigen’. Het aantal zzp’ers en freelancers groeit explosief, ondanks de crisis. Velen, ook ouderen, nemen het heft in eigen hand – vaak bij een dreigende reorganisatie of ontslag. Werknemers worden onafhankelijker, individualistischer en beweeglijker. De kenniseconomie vraagt om individueel vakmanschap, om mondigheid en eigen verantwoordelijkheid. Maar de keuze voor zelfstandigheid is óók ingegeven door de behoefte aan vrijheid. Daarvoor leveren mensen graag inkomen in.

Volgens Pels is het einde van de traditionele beroepsloopbaan met zijn vaste functieomschrijving, beloning en rechtspositie in zicht (zie www.waterlandstichting.nl). Een Jonge Socialist wees Plasterk er terecht op dat het AOW-voorstel in het geheel geen rekening houdt met deze nieuwe zelfstandigeneconomie.

Het nieuwe AOW-plan voorziet in de mogelijkheid onder bepaalde voorwaarden eerder te stoppen met recht op een (lagere) uitkering. Om te bepalen wie wanneer voor welke uitzonderingsmogelijkheid in aanmerking komt, telt het totale arbeidsverleden mee. Plasterk gaf grif toe dat het nu helemaal niet mogelijk is het volledige arbeidsverleden voor iedereen in kaart te brengen, zeker als het om zzp’ers gaat of om de groeiende groep mensen die tijdelijk hun werk hebben onderbroken. De registratie van ieders arbeidsverleden vereist het optuigen van een nieuwe gegevensbank, en zal pas over enkele decennia compleet kunnen zijn.

Deze enorme uitvoeringsproblemen vormen op zichzelf al voldoende reden geen uitzonderingen in de nieuwe AOW-regeling op te nemen. Maar er zit ook een principiële kant aan de zaak. De AOW is geen werknemersverzekering, maar een volksverzekering; iedereen krijgt een staatspensioen, los van zijn arbeidsverleden. Dat moet zo blijven. Want juist de mensen die niet, of niet hun hele leven in loondienst hebben gewerkt, hebben vaak onvoldoende aanvullend pensioen kunnen opbouwen.

vk.nl/columnisten

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden