Langdurig zorg nodig? Heeft u kinderen in de buurt?

Donderdag was een historische dag: vanaf 2015 moet u zelf uw langdurige zorg regelen. Wellicht slim om alvast de banden met de buren aan te halen.

Daar zit je dan. 81 toch alweer, vorige week gestruikeld op de trap en nu behoorlijk in de kreukels. Wie komt je wassen? Wie doet de boodschappen? Daar zijn toch instanties voor?


Maar zo makkelijk gaat dat dus niet meer in 2015. Eerst komt er iemand van het 'sociale wijkteam' langs. Een verpleegkundige misschien. Dan komen de vragen: lukt dat echt niet meer, die boodschappen? Wonen uw kinderen in de buurt? Kunnen de buren wat betekenen?


En als het antwoord drie keer nee is: hoe hoog is uw pensioen? Wat staat er op uw bankrekening? En zijn er kinderen die wat kunnen missen?


Het is voorwaar een revolutie die zich gaat voltrekken in het stelsel van de langdurige zorg. Eerder deze maand riep premier Rutte het land al op tot optimisme. Daar komt nu van kabinetswege een taak bij: de opdracht beter naar elkaar om te kijken. Het is een principiële omkering van de grondbeginselen van de langdurige zorg, geregeld in de volksverzekering AWBZ. Hulpbehoevende ouderen, zieken en gehandicapten moeten niet meer in eerste instantie naar de overheid kijken, maar hun zorg voortaan zo veel mogelijk zelf gaan organiseren, met behulp van hun sociale netwerk.


'Dit kan niet los worden gezien van de vraag hoe wij in Nederland willen samenleven', aldus staatssecretaris van Volksgezondheid Martin Van Rijn vandaag in de Volkskrant. Hij wil niet terug naar de tijd waarin hulpbehoevenden afhankelijk waren van liefdadigheid. 'Maar we willen ook geen samenleving waarin het tegengaan van eenzaamheid afhankelijk is van betaalde en verzekerde zorg.'


De noodzaak tot ingrijpen dringt zich al jaren op. In 1968 ingevoerd als een wet die de hulp voor geestelijk gehandicapten en krankzinnigen regelde, is de AWBZ uitgegroeid tot een volksverzekering voor veel meer dan zorg alleen: van woonlasten tot gehoorapparaten, van spelletjesmiddagen tot wc-papier. We worden steeds ouder en stellen steeds hogere eisen aan onze kwaliteit van leven. De collectieve rekening daarvoor bedraagt inmiddels 27 miljard euro per jaar. Zo is de AWBZ geworden wat de arbeidsongeschiktheidsverzekering WAO twintig jaar geleden was: een nauwelijks te temmen beest dat de staatsruif leeg eet en daarbij zo gulzig is dat er steeds minder overblijft voor andere zaken als onderwijs, defensie of sociale zekerheid.


De totale zorguitgaven stijgen met 4,3 procent per jaar - een explosie die niet kan worden bijgebeend door de economische groei. Gebeurt er niets, dan gaat in 2040 eenderde van het nationaal inkomen op aan zorgkosten. Nu is dat eenachtste.


Het kabinet wil nu terug naar een 'romp-AWBZ' van 12 miljard euro per jaar, voor de (zeer) zware zorg voor ouderen en gehandicapten. De toegangsdrempel wordt fors verhoogd. Wonen nu er nog 350 duizend ouderen en gehandicapten in zo'n instelling, over tien jaar zijn dat er minder dan 200 duizend. Terzijde: wie er nu woont, blijft. Niemand wordt op straat gezet.


De rest van de AWBZ gaat voor een klein deel naar de ziektekostenverzekering. Het overgrote deel gaat over op de gemeenten. Deze zorg gaat onder de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) vallen. Van Rijn gaat deze wet herschrijven. Ouderen gaan merken dat van hen wordt verwacht dat ze veel langer blijven thuiswonen. Huishoudelijke hulp komt straks sowieso voor eigen rekening, al wordt hier wel een uitzondering gemaakt voor de lage inkomens.


Met de AWBZ-hervorming zet het kabinet precies een half jaar na het einde van de formatie de derde pijler van het regeerakkoord (na de woningmarkt en de arbeidsmarkt) in de steigers. Van Rijn heeft er de afgelopen maanden intensief over gepraat met patiëntenorganisaties, zorginstellingen, gemeenten, werkgevers en werknemers én de oppositie in de Tweede Kamer, op zoek naar maatschappelijk draagvlak en een meerderheid in de Eerste Kamer. Dat leidde tot aanpassingen en 'verzachtingen', maar nog allerminst tot de verzekering van genoeg politieke steun. Die moet Van Rijn nog meter voor meter proberen te veroveren. Het gaat hem nu om de hoofdlijn, voordat het gekrakeel over details losbarst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden