Landschap

Toch klinkt luid kritiek dat journalisten te weinig luisteren naar 'de straat', 'het volk' of hoe je die massa individuen ook wilt noemen....

De hardnekkigste misvatting die thans circuleert, is dat de media overwegend links zijn. Die opvatting bestaat al sinds mensenheugenis, maar is weer actueel gemaakt door de Fortuynisten. Zij kregen munitie aangereikt van Mark Deuze, communicatiewetenschapper in Amsterdam. Hij heeft twee jaar geleden, toen de PvdA nog de grootste partij was, een fiks aantal leden van de vakbond Nederlandse Vereniging van Journalisten gevraagd naar hun politieke voorkeur. Die bleek links van het midden te liggen. Slechts een (1!) procent zag zichzelf als rechts.

Het is om je dood van te schrikken. Maar dan: nou en? Ik heb er niet voor doorgeleerd, maar volgens mij is er geen land in Europa waar linkse media het grootste bereik hebben. In Nederland domineren De Telegraaf en Elsevier de oplage-overzichten. Zelfs bij elkaar opgeteld, kan links er niet aan tippen. Het door Labour geregeerde Groot-Brittannië toont hetzelfde beeld: 3,6 miljoen lezers voor The Sun, met als snelst groeiende concurrent de Daily Star, een rechtse tabloid.

Elders is het niet veel anders. Een mooi voorbeeld van elders liet de NPS zondag zien met de degelijke documentaire Citizen Krone over de Kronen Zeitung, de krant met relatief gezien het grootste lezersbereik ter wereld. Bijna drie van de acht miljoen Oostenrijkers leest het blad, dat zo niet extreem dan toch wel uiterst rechts is.

De camera van de Belgische Nathalie Borgers registreerde bijvoorbeeld hoe de redactie de geruchten over een op handen zijnde vreemdelingenstroom opklopte tot voorpaginanieuws. En hoe vervolgens immigranten de krant in de straten van Wenen verkochten. Blij dat ik niet in zo'n land woon, dacht ik nog even, in een gewoontereflex die inmiddels achterhaald is. Gelukkig reikte de documentaire verder dan genoeglijk constateren hoe fout de Oostenrijkers in het algemeen en de lezers van de krant in het bijzonder zijn. Veel interessanter is hoe de Kronen Zeitung zo populair komt.

Volgens Hans Dichand, de hoogbejaarde uitgever-hoofdredacteur, schuilt het geheim in de innige band met de lezers. Inderdaad kreeg ik al kijkende het idee dat de halve redactie voornamelijk bezig is reagerende lezers te woord te staan, niet alleen over het nieuws, maar vooral ook over persoonlijke problemen. Trots liet Dichand de overvolle ingezonden-brievenrubriek zien. Populair en gratis gevuld, als een soort perpetuum mobile van de media: de krant schrijft wat de lezers willen, die dan weer reageren met wat ze nog meer willen. Ze kunnen er kennelijk geen genoeg van krijgen.

Sommige lezers bekenden voor de camera elke dag een brief te schrijven, om vervolgens spontaan in tranen van ontroering uit te barsten. Zelf dacht ik dat het meer door de honden kwam. De Kronen Zeitung schrijft veel over honden, heeft zelfs een eigen asiel en dan wil de mond-tot-mond-reclame wel werken. Want hondenbezitters behoren tot de zeldzame groep burgers die zonder koptelefoon rondlopen en elkaar op straat nog wel eens aanspreken.

De grootste kracht van een massamedium is nog steeds spraakmakendheid. Ik bedoel, je hoort nooit eens iemand over een Postbus-51-spotje praten. Of het afgekeken is van de Kronen Zeitung weet ik niet, maar interactie met het publiek wordt in de mediawereld gezien als een tovermiddel tegen tanende belangstelling. Alleen is het vreemde dat de media die zich daaraan overleveren, als vanzelf naar de marge verdwijnen.

Het multimediaprogramma Stand.nl dat de mening van het volk tracht te peilen, wordt op de televisie amper bekeken, op de radio scoort het niet buitensporig en ook de internetsite is erg rustig. Andere pogingen, zoals het voormalige Talk radio, stuiten op soortgelijke desinteresse. Toch klinkt luid kritiek dat journalisten te weinig luisteren naar 'de straat', 'het volk' of hoe je die massa individuen ook wilt noemen.

Als het waar is, kun je het de journalisten niet kwalijk nemen: het volk luistert kennelijk ook niet graag naar zichzelf. Slimme mediamakers weten dat. Het verwarrendste moment in Citizen Krone was toen hoofdredacteur Dichand zich uitsprak over deelname van de extreem rechtse FP & Ouml; aan de regering. Daar was hij tegen, dat was niet goed voor het land.

Ik moest even slikken. De man die dagelijks het klimaat schept waarin de FP & Ouml; kan gedijen, wil juist de partij uitsluiten. Trots liet Dichand de voorpagina zien waarop de coalitie met een Nein! werd afgewezen. Dichand wil een zo rechts mogelijke politiek en weet dat deelname aan extreem rechts een boemerangeffect genereert. Hij laat ze daarom graag als pressiemiddel horen, maar nooit meedoen.

In Nederland speelt hetzelfde. Het was De Telegraaf die de felste oppositie tegen Fortuyn voerde. Om die strategische zet te begrijpen, is een blik op de site van de Kronen Zeitung voldoende. De meerderheid van de bezoekers is de eindeloze rellen van de FP & Ouml; zat en stemt voor een rood-groene coalitie. De krant zal vast niet naar hen luisteren. Als troost zullen er veel verhalen over dierenleed verschijnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden