Landschap

Xandra Schutte had z het vertrouwen moeten opzeggen in haar redactie en in de daar gehanteerde methoden..

Er wal een stukje film bekend dat de journalistieke beroepsgroep voor eeuwig tot nederigheid en deemoed zou moeten stemmen: een reportage uit het Polygoon Journaal van 1941, waarop het jaarlijkse congres van de toenmalige journalistenbond is te zien. Je ziet de vakbroeders van weleer aandachtig luisteren naar toespraken van nationaal-socialistische signatuur, je ziet ze 's ochtends harkerig gymnastiekoefeningen doen en je ziet ze 's middags marcheren, van kasteel Cannenburgh, waar ze congresseren, naar het naburige dorp Vaassen. Tachtig seconden film, dodelijk voor de beroepseer. Deze week is er een meer dan vierhonderd pagina's tellende kwelling bijgekomen: het boek Kriegsberichter van Gerard Groeneveld (zie de Volkskrant van afgelopen dinsdag) over de SS-journalisten die tijdens de Tweede Wereldoorlog verslag deden van de verrichtingen van Nederlandse strijders in den vreemde. En weer zie je ze marcheren, nu op een foto, op weg van het gebouw waar ze hun laatste instructies kregen naar het station Staatsspoor in Den Haag. Het zijn de mannen van de Propaganda Kompanie, er zijn radiotechnici onder hen, maar ook ambitieuze journalisten die hun volgende reporter-avontuur tegemoet gaan.

Bij het meer dan beschamende boek is een cd gevoegd waarop we de vruchten van hun nieuwsgaring kunnen beluisteren, en waarop ook een toespraak van Max Blokzijl staat - de spreekbuis van de NSB, die na de oorlog wegens landverraad werd gecuteerd. Hij voorspelt dat de berichten van deze PK-mannen straks van grote waarde zullen zijn voor de geschiedschrijving - en inderdaad, dankzij het boek van Groeneveld schuilt daar opeens een zekere waarheid in. En Blokzijl vervolgt: 'Deze jonge mensen, meestal journalisten van beroep, zijn allen soldaat en verslaggever tegelijkertijd. Velen van hen zijn al gesneuveld of gewond, hun rijen worden voortdurend aangevuld.'

Verplichte kost voor alle mediavertegenwoordigers met aanleg voor arrogantie. Het is natuurlijk puur toeval dat deze aanslag op het collectieve zelfvertrouwen van de journalistiek samenvalt met de discussie over integriteit van de beroepsgroep naar aanleiding van de berichten uit het schnabbelcircuit. Uit beide verschijnselen valt hooguit te concluderen dat karakterologische zwakheden onder journalisten net zo vaak voorkomen als elders - ook al wekken ze vaak de indruk de moraal in pacht te hebben.

Zoals zo vaak is binnen enkele dagen de vraag in hoeverre de nevenactiviteiten van journalisten verwerpelijk zijn, of kwalijk, niet meer aan de orde. Ze zijn schadelijk gebleken voor de reputatie van de journalistiek en moeten alleen daarom al aan banden worden gelegd.

De websites van het NOS Journaal en Reporter puilen bijna uit van de negatieve reacties. En hoewel een meerderheid van de bevolking, blijkens een enqu die het Journaal liet uitvoeren, geen overwegende bezwaren heeft tegen bijklussen door journalisten, worden overal de regels aangescherpt.

Paul Witteman stopt ermee, Hans Laroes zegt voortaan 'nee tenzij'. Het KROonderzoeksprogramma Reporter (dat deze dagen geen zendtijd heeft en ook niet krijgt en daardoor al zijn resultaten op zijn website moet publiceren) kan tevreden zijn: het wilde een discussie uitlokken en dat is voortreffelijk gelukt.

Meest komische noot in deze kwestie is zonder twijfel de nevenfunctie die Journaal-hoofdredacteur Hans Laroes zelf uitoefende. Hij zat, met veel meer collega's, in een overheidscommissie die de regering moest adviseren over voorlichtingskwesties. Zijn toenmalige baas was Nico Haasbroek en die was wel van deze activiteit op de hoogte, maar, zo zei hij laatst in HP/De Tijd, niet van de bijbehorende verdiensten (6.300 gulden). 'Ik vind dat niet goed', aldus Haasbroek. De week daarop nam Laroes subtiel revanche op zijn voorganger. In Vrij Nederland zei hij zich te herinneren hoe Haasbroek ooit de Journaal-redactie toesprak: 'Als je vindt dat je bij de publieke omroep te weinig verdient, moet je gaan bijverdienen.'

Wie zou, dit alles overziend, zijn kind nog naar een school voor de journalistiek willen sturen? Inderdaad, het is er een zootje. Met als treurigste dieptepunt de gang van zaken bij het voormalige verzetsblad Vrij Nederland. Hoofdredacteur Xandra Schutte stapte op omdat ze het vertrouwen van de redactie had verloren. Er waren e-mails uitgelekt waaruit kon worden opgemaakt dat ze van een aantal volgens haar minder geschikte redacteuren af wilde. In die zaak is een kernpunt onbesproken gebleven: hoe kwam de redactiecommissie aan die emails? Wel, die zijn 'gehackt). Een whizzkid op de redactie heeft, naar ik hoor gedurende lange tijd, de computer van de baas gekraakt en daarmee haar positie onmogelijk gemaakt. Diefstal, schending van het briefgeheim - als het Openbaar Ministerie op deze manier een zaak rond probeert te krijgen, gaat het bij de rechter op zijn gezicht, maar op de redactie van VN heet dit bewijsmateriaal op correcte wijze te zijn verkregen. Xandra Schutte heeft in deze kwestie vooral een inschattingsfout gemaakt: ze had z het vertrouwen moeten opzeggen in haar redactie en in de daar gehanteerde methoden.

Nee, er is voor journalisten deze dagen alle reden voor nederigheid en deemoed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden