Landschap

Het maakt ieder pleidooi voor een BBC in Nederland overbodig. Die BBC hebben we al, namelijk het conglomeraat dat zich presenteert als de 'publieke omroep.'..

Een extra dimensie aan de zenuwslopende Duitse verkiezingsavond voegden de publieke omroepen toe: de ARD wees al vroeg de CDU als winnaar aan, ZDF daarentegen hield vast aan een zege voor de SPD. Het was een dualisme dat we in Nederland niet meer kennen. Want al tellen we hier in totaal negentien zendgemachtigden, ze zijn het nou nooit eens krachtig oneens.

Als er nieuws is, kruipen ze bij elkaar en strijken ze in zogeheten gezamenlijkheid alle verschillen in inzicht glad. Dat gebrek aan conflicten strekt zich ver uit. NOVA wordt preventief gesloopt, de fundamentalistische EO-christenen kapen de prime time op zaterdagavond en Studio Sport is de facto een vierde net dat her en der zendtijd vordert. Het is allemaal te gek om los te lopen, maar niemand uit de omroepwereld die er iets van zegt. Dat is geen poldermodel meer, dat is een isoleercel. Het maakt ieder pleidooi voor een BBC in Nederland overbodig. Die BBC hebben we al, namelijk het conglomeraat dat zich presenteert als de 'publieke omroep', een soort verenigd koninkrijk. Die eenheid is precies wat er niet aan klopt, on-Nederlands is.

De Engelsen, leer ik kijkend naar Simon Schama op de BBC, zijn hun hele geschiedenis al bezig de onderdanen - Schotten, Ieren en andere Kelten - te verenigen, liefst met grof geweld. Nederland daarentegen bewaarde intussen de binnenlandse rust door de boel zoveel mogelijk te verdelen. Het verschil uit zich ook in de naam: Verenigd Koninkrijk versus Koninkrijk der Nederlanden. Niet Nederland maar Nederlanden. Wij bewonen een klein rotlandje, maar maken er meervoud van als dat beheersbaarder is.

De Hilversumse eenheid onder de vlag van 'publieke omroep' is tamelijk nieuw. Tot de Nederlandse geschiedenis in 1994 haar toenmalig einde bereikte met de ondenkbare regeringscoalitie van PvdA en VVD, was het voortdurend hommeles in omroepland. De EO was jarenlang een no-go area voor programmamakers, de VARA saboteerde strijdlustig de verkeersinformatie op de radio, om een willekeurige greep te doen. Er was onderling ruzie om alles en met iedereen. Het leek kortom op Den Haag vandaag de dag.

Nu wordt uit angst voor de commerciëlen iedere zender geregeerd door een coördinator, zeg maar een omroepversie van Wim Kok, en is er een onwezenlijke rust neergedaald. Conflicten worden op magistrale wijze omzeild, dan wel in de stroop van beleid gesmoord. Afgezien van kleine akkevietjes valt nooit meer een dissonant te beluisteren, laat staan een protestactie waar te nemen.

Zelfs bij de VPRO merk je niets. Die zijn kennelijk zo naar zichzelf op zoek dat ze onvindbaar zijn. Soms denk ik naar de VPRO te kijken, blijkt het toch weer de NPS, de IKON of de Vlaamse VRT. Zou de VPRO eigenlijk nog wel bestaan? Of zitten ze met zijn allen op internet te chatten over de nieuwe wereldorde?

Wat dat betreft heeft de PvdA helemaal geen auto-mutilerende rapporten nodig om zich te reinigen. Een paar oude omroepgidsen is voldoende. Zo schreef George Brugmans, eindredacteur van het VPRO-programma De Nieuwe Wereld, daags na het desastreuze tv-debat van 6 maart in zijn internetnieuwsbrief: 'Melkert zal toch wel premier worden maar wat dan?' Voor iemand die pretendeert een Nieuwe Wereld in kaart te brengen, is het gebrek aan inzicht met terugwerkende kracht wel erg pijnlijk.

Het is tekenend: De VPRO was in verre oorden de Nieuwe Wereld aan het ontdekken, terwijl het vaderland explodeerde zonder dat er een buitenland aan te pas kwam. Qua dwarsheid en provocatie wordt de omroep allang ingehaald door BNN, de zendgemachtigde die de maatschappelijke stroming van de Eeuwige Jeugd vertegenwoordigt. Bijvoorbeeld met de Grote Integratieshow, waar ik deze week langs zapte. Ha, Wim T. Schippers!, dacht ik. Het bleek Eddy Zoëy.

Het is flauw om alle pijlen te richten op de VPRO, want de malaise op bijvoorbeeld Nederland 1 is niet minder. Daar kijk ik naar, en vraag me af: wat willen ze nou in hemelsnaam? Het laatste raadsel is de demonisering van Anneke Grönloh door Paul de Leeuw van de NCRV. Wat zit daar achter? Is het een heimelijke onbegrepen aanval op de AVRO of de KRO? Zou er eindelijk rivaliteit gloren op die zender? Op de andere twee netten zitten immers alleen omroepen die niet eens met elkaar kunnen concurreren, al zouden ze het willen. De TROS, BNN en EO, dat zijn verschillende planeten. En Jack Spijkerman zie ik ook niet bij de VPRO onthaald worden.

Nee, de concurrentie zou zichtbaar moeten zijn op Nederland 1, waar de oudste en voorheen machtigste omroepen zich hebben samengebald. Ze durven niet meer.

Marjet van Zuijlen, mediastrateeg van de oude PvdA, stelde in 1996 dat competitie tussen omroepen onwenselijk was, want in strijd met de vereiste samenwerking. Het is een opvatting die onder de paarse coalitie ook ten aanzien van de politiek werd gehuldigd. Met het bekende resultaat. Dan toch liever Duitse verkiezingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden