Landschap

Het verschijnsel heet stigmatisering en tot voor kort waren media er huiverig voor...

'Volgens een woordvoerder van de Railverkeersleiding zijn Marokkaanse jongeren hiervoor verantwoordelijk', meldde op 5 mei een bericht over de treinterreur die later tot nationale ramp zou aanzwellen. Het zinnetje viel op. Alsof het gaat om een soort onthulling, een oplossing van een raadsel. De door politieke correctheid verlamde politie wil het niet zeggen maar de Railverkeersleiding windt er geen doekjes om: het zijn Marokkaanse jongeren.

De waarde die werd gehecht aan de bewering van een instituut dat niet eens in staat is zijn eigen dienstregeling na te leven, verbaasde me. Het Noordhollands Dagblad was nog specifieker. De jongeren in kwestie waren zelfs geteld door de Railverkeersleiding: een groep van ongeveer vijfentwintig Marokkanen. Het best geïnformeerd was natuurlijk De Telegraaf. 'Het beruchte traject wordt al geruime tijd geteisterd door een groep Marokkaanse jongeren, die zich zeer agressief tegen conducteurs en machinisten opstelt', schreef de krant, met een stelligheid alsof er maanden onderzoeksjournalistiek aan vooraf was gegaan.

Precies een week later verschenen de treinterroristen prominent op voorpagina en beeldbuis. Dat was even schrikken. In de loop van de week was toch het beeld gegroeid van aspirant jihad-strijders die in de trein van Enkhuizen een opleiding tot zelfmoordbom volgden. Het bleken melkmuilen en snotneuzen te zijn. Echte Westfriezen. Je hoeft geen antropoloog te zijn om te weten wat dat betekent.

Toen ik decennia geleden met de middelbare school een uitstapje maakte naar dat gebied, waarschuwden onze docenten al. Pas op, het zijn daar agressievelingen, messentrekkers. Omdat we zelf uit een van de ruigste wijken van Rotterdam kwamen, bokser Regilio Tuur was een schoolgenoot, wilde die waarschuwing wel wat zeggen. Als we 's avonds naar het café gingen, zagen we zelf het gevaar. De messentrekkers hielden hun messen weliswaar goed verborgen, maar je wist dat ze er waren. Je kon de aanwezigheid als het ware voelen.

Het verschijnsel heet stigmatisering en tot voor kort waren media er huiverig voor, omdat het onschuldigen tot verdachten maakt en de maatschappij verziekt. Die houding wekte de woede van een deel van de bevolking dat niettemin graag zo denkt. Telegraaf-columnist Bob Smalhout bijvoorbeeld, noemde het vorig jaar nog een van de grootste schandalen dat in de media systematisch de etnische achtergrond van verdachten wordt weggelaten. Dat er staat 'Amsterdammer' terwijl er moet staan 'Turk'. Volgens Smalhout, kenner en menner van het Nederlandse volk, deden de media daarmee de werkelijkheid geweld aan.

Het is een sentiment dat ik herken omdat ik mezelf erop betrap bij berichten over Noord-Ierland. Als er weer iemand vermoord is of het huis uitgejaagd, wordt vaak niet vermeld of het een protestant of een katholiek is. Terwijl de kern van het conflict daar toch om draait. 'Het zal wel een katholiek zijn', denk ik dan als er een dode is gevallen, want ik heb het eerlijk gezegd niet zo begrepen op protestanten. Een enkele keer wordt het wel vermeld. 'Katholiek vermoord door protestant'. Zie je wel, denk ik dan. Dat is altijd een prettige gedachte. Want er is geen groter bevrediging dan bevestiging van het eigen gelijk, zeker als je klein van geest bent. Hoeveel mensen zouden 'zie je wel' gedacht hebben op maandagmorgen 5 mei toen ze lazen over Marokkaanse jongeren?

Je zou iemand als Smalhout een heimelijke racist kunnen noemen, omdat het hem alleen gaat om etniciteit. Beroep bijvoorbeeld, is net zo relevant. De professor heeft immers zelf aangetoond dat de medische stand is vergeven van de criminelen, of in ieder geval brokkenmakers, dus is het handig te weten dat een dronken wegpiraat arts van beroep is. Zie je wel. Artsen. Niet te vertrouwen.

Maar Smalhout kun je niet van racisme beschuldigen, want dan belt hij meteen zijn advocaat om je aan te klagen wegens demonisering. Demonisering en stigmatisering hebben in de media namelijk stuivertje gewisseld. Vroeger kon je mensen die wilden stigmatiseren met gemak demoniseren. Nu is het andersom. Met als opmerkelijkheid dat beide verschijnselen zo dicht bij elkaar liggen. Stigmatisering is een ander woord voor groepsdemonisering en demonisering is stigmatisering van het individu.

De media kunnen kennelijk moeilijk zonder die verschijnselen. Of liever gezegd: het publiek dat maatschappelijke problemen graag overzichtelijk indeelt. Rellen in Kloosterhaar? Dan moet er een asielzoekerscentrum zijn. Of nee, een woonwagenkamp.

Tot voor kort noemde je zulke mensen Telegraaf-lezers. Makkelijk, en het geeft meteen dat prettige gevoel daar zelf niet bij te horen. Alleen jammer dat iedereen stigmatiseert, ook de bestrijders. Media die stigmatisering van Marokkanen een slechte zaak vinden bijvoorbeeld, zijn allang blij als ze Westfriezen de schuld kunnen geven. Terwijl de relevante vraag is hoe het kan dat een bedrijf als de Spoorwegen het onderspit delft tegen een handvol schavuiten. Ik vrees dat de Railverkeersleiding het antwoord niet weet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden