REPORTAGE

Landsadvocaat: 'Er zijn geen treinkapers geëxecuteerd'

Rechtszaak treinkaping

Bijna veertig jaar na de bloedige beëindiging van de treinkaping in De Punt, moet de regering verantwoording afleggen aan de nabestaanden van de kapers. De landsadvocaat reageert geïrriteerd. 'Het zegt allemaal niks.'

Beeld anp

Roerloos zit Wilhelmina Papilaja (88) de hele dag op de voorste rij van zaal H1 in de rechtbank van Den Haag. Na bijna veertig jaar hoopt ze duidelijkheid te krijgen over het lot van Max, in 1977 de leider van de Molukse treinkaping bij De Punt. 'Ik eis de waarheid en wil weten waarom mijn zoon vermoord moest worden.'

Naast haar zit Chris Uktolseja, wiens zus Hansina werd gedood. 'Ik sta hier voor de broers en zusters van Max en Hansina, voor de Molukse gemeenschap en niet in de laatste plaats ook voor de Nederlandse samenleving: op zoek naar de waarheid', zegt hij. 'Daarbij gaat het ons niet óm hun dood, maar over de manier waaróp ze om het leven zijn gebracht.'

Bevrijdingsactie

Molukse jongeren kapen in 1977 de intercity van Assen naar Groningen, met 51 passagiers aan boord. Als na drie weken blijkt dat onderhandelingen op niets uitlopen, besluit de regering tot een bevrijdingsactie. In het holst van de nacht wordt de trein bestormd. Er worden 10 duizend tot 15 duizend ­kogels afgevuurd op de compartimenten waar de kapers verblijven.

Hadden de mariniers expliciete instructies om Max Papilaja en Hansina Uktolseja te doden? Voor Liesbeth Zegveld, advocate van de families, is daar geen twijfel over mogelijk. Ze beschrijft hoe Hansina in 8 minuten 15 meter door de trein kruipt als de bevrijdingsoperatie is ingezet.

'Ze wordt verschillende keren getroffen door kogels van precisieschutters. Halverwege de restauratiecoupé is ze zo ernstig gewond dat ze niet meer verder kan. Ze heeft niet zelf op de mariniers gevuurd, er zijn geen wapens in haar buurt gevonden. Ze is op een afstand van 1 of 2 meter doodgeschoten.'

Over Max Papilaja: 'Hij heeft na de beschieting van buiten de trein niet meer op zijn benen gestaan. Hij overlijdt door een schot door zijn linkersleutelbeen, dat een schroeiplek van 8 centimeter heeft veroorzaakt. Het dodelijke schot is van dichtbij afgevuurd.'

Dat de kapers dood moesten - zeker 'het meisje en de leider' - was volgens Zegveld in de nacht van 10 op 11 juni besproken tijdens een briefing met de mariniers. Een 'vertegenwoordiger uit Den Haag' zou speciaal zijn afgereisd om die 'wens' van de regering mondeling over te brengen. Zegveld citeert een verklaring van marinier 'Rinus' over Hansina: 'Ik heb haar de volle laag gegeven. Ik moest haar uitschakelen.'

Aktetasje

Landsadvocaat Bert-Jan Houtzagers heeft meer dan eens moeite zich te beheersen tijdens het pleidooi van de eisers. 'Het is te gek voor woorden dat nu na veertig jaar zonder enig overtuigend bewijs de uitvoering van deze bevrijdingsactie in twijfel wordt getrokken', zegt hij als hij uren later zelf aan het woord is. 'Dankzij een robuust en professioneel optreden is de schade beperkt gebleven. De mariniers hebben zich aan hun instructie gehouden. Er zijn geen kapers geëxecuteerd. Maar als een kaper zich niet waarneembaar overgeeft, schiet je natuurlijk.'

Het is onzin dat 'iemand met een aktetasje uit Den Haag kwam om te vertellen hoe het moest', zegt Houtzagers. Ja, een majoor en een kolonel kwamen langs 'om de mariniers een hart onder de riem te steken'. Ze beloofden dat er een uitkering zou komen bij overlijden of blijvende invaliditeit.

'Nieuwe feiten'

Uiteindelijk zijn, bij de treinkaping en in de eveneens gekaapte school in Bovensmilde, zeven Molukkers aangehouden. Dat alleen al bewijst volgens de landsadvocaat 'dat er geen sprake was van een opdracht om kapers te doden'. De 'nieuwe feiten' die de eisers opvoeren, veegt Houtzagers van tafel. 'Het zegt allemaal niks. Allemaal verhalen 'van horen zeggen', waarbij de bron van het verhaal steeds anoniem blijft.' Wat de Staat betreft is de zaak verjaard. Zelfs het originele autopsierapport en het ballistische rapport, in 2013 bij een journalist bezorgd 'in een bruine envelop', geven daartoe geen aanleiding. 'Er is niets nieuws onder de zon.'

De rechtbank vindt dat antwoord van de Staat onbevredigend. Waarom worden die stukken officieel pas in 2053 openbaar? De eisers willen intussen dat de rechtbank de mariniers dagvaardt die in de trein aanwezig waren. Er komt een extra zittingsdag, op 30 november. De rechters hopen 27 januari uitspraak te doen. Waarschijnlijk is dat nog maar een tussenvonnis.

Wilhelmina Papilaja en Chris Uktolseja moeten voorlopig nog wachten op de waarheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.