Landjepik om polderprovincie

LELYSTAD - Plannen om het openbaar bestuur anders in te delen, de meeste burgers zal het worst zijn. Bestuurders zelf lusten er wel pap van. Minder provincies, maar met meer bevoegdheden? De grote steden en hun regiogemeenten meer taken geven? En nu we toch bezig zijn: kunnen de deelraden niet worden opgedoekt?


Weinig 'Haagse' onderwerpen slepen zich zo voort als de hervorming van het openbaar bestuur. Niettemin: congresorganisatoren hebben er de handen aan vol, rapporten stapelen zich op, commissies komen en gaan, de geur van alternatieve werkverschaffing voor bestuurders blijft indringend hangen.


In een toepasselijke ambiance, het provinciehuis van Flevoland, stond de toekomst van het bestuur donderdagmiddag prominent op de agenda. Ook het huidige kabinet heeft hervorming in het takenpakket opgenomen en de eerste mislukking doemt al op. Net nu Nederlands jongste provincie 25 jaar bestaat, dreigde het kabinet Flevoland bij wijze van verjaarscadeau op te heffen.


Dreigde, want de jarige haalt sinds kort opgelucht adem, met dank aan de PVV. De gedoogpartner voelt niets voor samenvoeging van Flevoland, Noord-Holland en Utrecht tot één superprovincie, bedoeld om de internationale concurrentiepositie van de Randstad te versterken en 'bestuursobesitas' aan te pakken. Een PVV-motie om de fusie af te blazen kan rekenen op voldoende steun.


Dus viel er donderdag in Lelystad niet veel te klagen voor bestuurders. Daar werd de jaarlijkse Cornelis Lely-lezing gehouden die, juist nu een bestuursorgaan jubileerde, vanzelfsprekend over de bestuurlijke reorganisatie moest gaan.


Voorzitter Jacques Wallage van de Raad voor het Openbaar Bestuur was spreker van dienst en tot het gehoor behoorde onder anderen de baas van Bouwend Nederland. Elco Brinkman werd dertig jaar geleden door minister Hans Wiegel als topambtenaar belast met de reorganisatie van het binnenlands bestuur. Toen al klonk de roep om minder provincies of vervanging door sterke stadsgewesten.


Dat bestuurlijke hervormingen immer moeizaam verlopen, wordt sprekend beschreven in een boek dat gisteren werd gepresenteerd. In Vrijgevochten Flevoland beschrijft historicus Remco van Diepen hoe Flevoland provincie werd: evenzeer na eindeloos gepalaver, stapels rapporten en onnoemelijk veel commissies.


Machtswellust

De geschiedenis van de polderprovincie is doorspekt van bestuurlijke machtswellust, stelt Van Diepen. 'Alle aanliggende provincies claimden dat het nieuwe land het best bij hen kon worden ingedeeld. In feite was het steeds een spelletje landjepik'.


Drie polders, Noordoostpolder, Oostelijk- en Zuidelijk Flevoland, vormen sinds 1986 Nederlands twaalfde provincie. Maar als het aan Noord-Holland, Utrecht, Gelderland, Overijssel en Friesland lag, had de landkaart er heel anders uitgezien. Qua inwonertal is Flevoland Zeeland inmiddels al lang voorbij, maar decennialang werd het bestuurlijk-politieke debat gedomineerd door de vraag of dat nieuwe, lege land met zo weinig inwoners en gemeenten (zes) wel een provinciale status verdiende.


Achtereenvolgende ministers van Binnenlandse Zaken gooiden er maar weer een adviescommissie tegenaan. 'Welke zin heeft het deskundigen te raadplegen als de discussie weer afzakt tot het niveau van de bekende provinciale hebzucht?', verzuchtte historicus en socioloog Pieter Jan Bouma begin jaren zestig, onder meer doelend op de hardnekkige pogingen van Overijssel de Noordoostpolder te annexeren.


Wat dan weer stuitte op verzet van Urk, het voormalig eiland dat zich van oudsher veel meer op Amsterdam gericht voelde. Urk naar Overijssel? 'Boeren eten geen vis', zei een prominente Urker politicus.


Volgens Ed van Thijn kwam in de IJsselmeerpolders juist veel tot stand doordat het lang geen eigen bestuur slaag had. 'Er heerste een soort ingenieursideologie'. Aan diens opvolger als minister, VVD'er Koos Rietkerk, was het ten slotte te danken dat het nieuwe land toch provincie werd.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden