Landelijk gebied is terug bij af

De bezuinigingen van de regering op natuurbeheer hebben dramatischegevolgen voor het buitengebied, zeggen provincies en natuurorganisaties.

Amsterdam 'Zie je wel', hoort Jaap Braad, beheerder van Natuurmonumenten in Noordoost-Twente sinds een paar weken meer dan hem lief is. 'Zie je wel, de overheid en ook jullie zijn niet te vertrouwen.'


Het maakt Braad woedend. En radeloos. De voortvarendheid van de nieuwe staatssecretaris voor Landbouw en Natuur, Henk Bleker, heeft nu al grote schade teweeggebracht in het landelijk gebied, beweert hij. 'Jarenlang zijn we bezig geweest met vertrouwen winnen, met draagvlak creëren. Om particuliere grondeigenaren over de streep te trekken om landbouwgrond om te zetten in natuur. Of om agrariërs elders verder te laten boeren, waardoor zowel de landbouw als de natuur versterkt wordt. Daar zijn vele partijen bij betrokken. Ook banken die op grond van de plannen leningen geven aan boeren.


'Uiteindelijk zeggen mensen dan: oké, we doen hieraan mee. Ze zetten een knop om in hun hoofd, ze stoppen met investeren in het bestaande bedrijf, ze richten zich op een toekomst elders, of op een toekomst waarin ze zich richten op agrarisch natuurbeheer. En dan roept de nieuwe staatssecretaris opeens dat het allemaal moet stoppen. Zonder overleg, zonder enige kennis van zaken. Hij beseft niet wat hij aanricht, hoe dramatisch de gevolgen zijn voor het buitengebied. En hoeveel mensen hij voor het hoofd stoot.'


Volgens Braad hebben vele boeren zich al teruggetrokken uit projecten. 'Anderen hebben het geld juist nodig, die hopen dat bestaande afspraken toch nog worden nagekomen.'


Misverstand

Het grote misverstand is, aldus Braad, dat het alleen om natuurplannen zou gaan die niet doorgaan. 'Het gaat om de inrichting van het hele landelijke gebied. Plannen voor recreatie, voor economische ontwikkeling. Maar inderdaad: voor de natuur zijn de plannen van Bleker desastreus. Hier in Overijssel is het geld voor de inrichting van verworven percelen voor 2011 op nul euro gezet. Ook plannen om de verdroging tegen te gaan, gaan niet door. We zijn terug bij af.'


Jaap Braad en de natuurorganisaties staan niet alleen in hun verontwaardiging. Ook de provincies zijn boos. Over het stopzetten van investeringen in verbindingen tussen natuurgebieden, in recreatie om de stad en over de korting op de budgetten voor de aankoop, inrichting en het beheer van natuurgebieden.


Woedend zijn de provincies vooral over de brief die Bleker twee weken geleden aan hen schreef. Daarin staat dat per direct ook het zogeheten ILG-budget niet mag worden gebruikt voor nieuwe verplichtingen. ILG staat voor Investeringsbudget Landelijk Gebied. Dat zou betekenen dat ook nieuwe uitgaven voor bijvoorbeeld recreatie en toerisme, voor structuurversterking van de landbouw, de leefbaarheid van het platteland, het tegengaan van verdroging en de inrichting van landelijke gebieden voor rekening van de provincies zouden komen. In strijd met de wet, schreven de provincies terug, in een brief op poten. Want zolang het Rijk en de provincies geen nieuwe bestuursovereenkomst hebben gesloten, is de oude onverkort van toepassing.


Harry Keereweer, gedeputeerde in Gelderland, begrijpt nog altijd niet wat Henk Bleker heeft bezield. 'Bijna alles wat we hier aan natuurontwikkeling doen, is onderdeel van de aanpak van hele gebieden. Dus ook de landbouwstructuur wordt versterkt, de recreatie wordt ontwikkeld en het waterbeheer verbeterd. Er heerst nu enorm veel onzekerheid. Ook bij boeren, die zich afvragen: hoe zit het nu met die ruilgrond, moet ik nu wel of niet investeren in nieuwe stallen?'


'Bleker legt de plattelandsontwikkeling feitelijk stil', zegt de Drentse gedeputeerde Rein Munninksma. Hij maakt zich niet alleen zorgen over de gevolgen voor de biodiversiteit, maar wijst vooral op de 'niet uit te leggen' gevolgen van Blekers brief.


Voorbeeld: Dwingelderveld. 'In dit nationaal park lag nog een laatste landbouwenclave. Alle partijen zijn het erover eens dat die weer een natuurlijke bestemming krijgt en dat de waterhuishouding op een natuurlijke manier wordt ingericht. Dertig jaar hebben we eraan gewerkt om ook het laatste stukje van dit grootste, natte heidegebied van Nederland te vernatten. De boeren krijgen landbouwgebied op hogere grond. De afspraken zijn gemaakt, er is al Europees geld beschikbaar, we staan op het punt dat we gaan aanbesteden. Dat komt dus nu in gevaar.'


En niet alleen dat, zegt Munninksma: 'Wij koppelen natuurontwikkeling hier in de meeste gevallen aan de versterking van de landbouwstructuur. We leggen jaarlijks zeker 1500 hectare landbouwgrond op een betere plek door kavelruil. Dit instrument, dat door de landbouw zeer wordt gewaardeerd, komt nu ook onder druk.'


Henk Brink, voorzitter van landbouworganisatie LTO in Drenthe, is het ten dele eens met de gedeputeerde. 'Het is duidelijk: van onze achterban mag het allemaal best wat minder met de natuur. Vooral die robuuste verbindingszones hoeven voor ons niet. Maar gemaakte afspraken, zoals bijvoorbeeld over het Dwingelderveld, moet je nakomen. En het is in Nederland een goed gebruik om dingen in overleg te doen.'


Volgens Rein Munninksma doet Henk Bleker er goed aan om zijn brief in te trekken. Vandaag moet Bleker de brief in de Tweede Kamer toelichten. Munninksma: 'Hier in het Noorden hebben we het goede gebruik dat we eerst om tafel gaan zitten voordat we dingen omgooien.'


Jaren van overleg

Zo denken ze er diep in Brabant ook over. 'Ik nodig mijn partijgenoot Bleker graag uit om hier eens langs te komen', zegt wethouder Roeland van Hoof van de gemeente Eersel. 'Dan zal ik hem laten zien waarmee we hier al jaren bezig zijn.' Jaren van overleg, van 'pittige inspraakavonden', van gesprekken met boeren hebben volgens Van Hoof geleid tot een prachtig plan voor het gebied de Kleine Beerze, naar het gelijknamige riviertje.


Volgens Van Hoof zijn alle partijen 'dolenthousiast' over de plannen voor de omgeving van het dorp Vessem. Goed voor de natuur, goed voor de recreatie, goed voor het dorp, goed voor het waterbeheer. En met agrarisch natuurbeheer. 'In het dorp zijn mensen met ideeën voor wandelpaden en andere routes. Als je nu zegt: ik stop ermee, dan hoef je de komende tien jaar niet meer terug te komen. Dan vloeit alle energie weg.'


Onbetrouwbare overheid

Wat Bleker vergeet, zegt Jan Buijs, de provinciale projectleider van De Levende Beerze, is dat uiteindelijk het totale gebied beter wordt van dergelijke projecten. 'Ik word nu gebeld door boeren met wie we convenanten hebben afgesloten. Ze vragen: het gaat toch wel door, hè? Ik moet dan zeggen: ik weet het niet. Alle afspraken staan op losse schroeven. De conclusie van mensen is: de overheid is een onbetrouwbare partner.'


Op landgoed Haarzuilens, nabij de nieuwe woonwijk Leidsche Rijn, heeft Udo Hassefras, beheerder van Natuurmonumenten, maar een protestbord geplaatst: 'Haarzuilens, geniet ervan zolang het nog kan.' Terwijl het een feestdag had moeten zijn, vorige week, toen de eerste 140 van de geplande 400 hectare van het nieuwe, groene recreatiegebied Wielrevelt, werden opgeleverd. De rest van het project , dat werd vastgelegd bij de ontwikkeling van de Leidsche Rijn, is in gevaar nu de nieuwe regering het beleid voor recreatiegebieden om de stad wil schrappen.


Hassefras: 'Alle partijen hebben afspraken gemaakt over dit gebied. Daar zit jaren tijd en onderhandeling in. En dan schrapt de overheid de afspraak. Dan ben je voor mensen echt niet meer betrouwbaar.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden