Land van Maas en Waal maakt zich op voor grote evacuatie

In het Land van Maas en Waal en in de regio ten zuiden van Tiel wordt rekening gehouden met een evacuatie van tienduizenden mensen en honderdduizenden stuks vee....

Van onze verslaggevers

André Lammerse

Jan Westerhof

MAASTRICHT/NIJMEGEN

Het crisiscentrum beslist vanochtend vroeg over de uitwerking van evacuatieplannen. De beslissing om te evacueren wordt genomen wanneer duidelijk wordt dat op een termijn van een halve dag een dijkvak op doorbreken staat.

Het water in de Rijn stijgt sneller dan eerder dit weekeinde geprognotiseerd. Dinsdag zal de Rijn bij Lobith naar verwachting een peil bereiken van 16.55 meter, dat is achttien centimeter hoger dan tijdens kerst 1993.

Door de aanhoudende hoge waterstand in de Maas in Limburg dreigen daar dijken door te breken. Rijkswaterstaat verwacht vandaag bij Borgharen een waterstand die een centimeter hoger zal zijn dan de hoogste stand van afgelopen vrijdag (15.64 meter).

In Roosteren, Stein, Tegelen, Arcen en Middelaar staan dijken op springen. De burgemeesters van deze gemeenten hebben hun inwoners nogmaals geadviseerd onmiddellijk te evacueren.

De problemen in Limburg worden ernstiger door de lange duur van de wateroverlast. 'Twaalf maanden geleden rolde er een golf door de provincie en dat was het. Nu blijft het staan en de dijken worden weker en weker', zegt de provinciewoordvoerder. De natuurlijke dijken raken verzadigd met het hoogstaande Maaswater waardoor de dijken gaan lekken.

Limburg telde zondagavond 8585 evacués, zevenhonderd meer dan in december 1993. Drieduizend woningen staan onder water en dat dreigt voor nog eens zesduizend huizen. Vooral in Roosteren en Arcen werd gisteren hard gewerkt aan dijkverzwaring.

De inwoners van elf gemeenten in het Land van Maas en Waal en een aantal gemeenten in het gebied tussen Tiel en Neerijnen krijgen dinsdag van hun burgemeesters nadere instructies.

Op het moment dat wordt besloten te evacueren, zullen de luchtalarmsirenes klinken, waarna de bevolking de radio moet afstellen op Omroep Gelderland.

Als de bevolking het land van Maas en Waal moet verlaten, begint de evacuatie in het westen bij Heerewaarden, omdat daar zich het laagste punt van het gebied bevindt. Voorafgaande aan de evacuatie zal in samenwerking met de agrarische standsorganisaties het vee worden afgevoerd.

In het gebied bevinden zich honderdduizend stuks rundvee, 150 duizend varkens en een half miljoen kippen. Een aantal boeren in het gebied is dit weekeinde al begonnen het vee elders onder te brengen. Zondagavond deed het Landbouwschap nog een oproep aan collega-boeren om stalruimte en transportmiddelen ter beschikking te stellen.

Volgens de Nijmeegse burgemeester E. d'Hondt, leider van het beleidsteam, is er geen reden tot paniek. 'Wel is er een zorgwekkende situatie. Als er sprake is van reële risico's zullen die tijdig bekend worden gemaakt.'

De omstandigheden in het Land van Maas en Waal zijn geheel andere dan in de gebieden die tot nu toe te lijden hebben van de overstroming van de Maas. Het gebied, ingeklemd tussen beide rivieren, ligt veel lager dan Limburg. Op sommige plaatsen staan de woningen meer dan vier meter onder het waterniveau. Het dijkvak langs de Waal tussen Druten en Tiel is erg zwak. Volgens d' Hondt begint er bij een stand van 16.40 meter 'risico' te ontstaan. Die stand wordt dinsdag in de loop van de dag verwacht.

Boven de Maas zal een fotoverkenner van de luchtmacht vandaag nogmaals infraroodopnames maken om de lekken in de dijklichamen te signaleren. In het Noordlimburgse Arcen en Velden ging het afgelopen weekeinde bijna alle aandacht uit naar een zeven kilometer lange nooddijk. Als de dam onder de voortdurende druk bezwijkt, lopen zo'n vijftig hoogwaardige glastuinbouwbedrijven onder water en zeshonderd huizen in de dorpskern. Zondagavond laat was de situatie uiterst kritiek.

Een van de weinige Maasgemeenten die nog geen wateroverlast hebben is Roermond, waar een twaalfhonderd meter lange nooddijk van enorme kunstof zakken met zand de kerkdorpen Ool en Herten drooghoudt. Ook de binnenstad is nog redelijk droog dank zij een nieuw beproefde damwand.

Rijkswaterstaat besloot zondagavond tot een vaarverbod voor de Bovenrijn/Waal tussen Zaltbommel en Lobith, de Nederrijn/Lek tussen Wijk bij Duurstede en Pannerden en de IJssel tussen Kampen en Westervoort. De dienst wil met het verbod voorkomen dat de dijken ook nog eens stand moeten bieden tegen de golfslag van schepen.

Zondagmiddag had burgemeester d' Hondt nog kritiek uitgeoefend op zijn collega Maas van de gemeente West-Maas en Waal. In een interview met het televisieprogramma Nova sprak Maas over een zorgwekkende situatie bij de dijken in zijn gemeente. D' Hondt vond die conclusie op dat moment te voorbarig: 'Ik heb na de uitzending meteen het coördinatiecentrum gebeld met de vraag of ik iets gemist had.'

Volgens d' Hondt moet de al lang lopende discussie over het tempo waarin de dijkverzwaring moet worden uitgevoerd, buiten de actuele situatie blijven. 'De consequentie kan zijn dat anders de feitelijke situatie te zwaar wordt aangezet.'

Goede informatie is vooral van belang om te voorkomen dat de bevolking spontaan tot evacuatie overgaat. 'Dan doorkruist dat je eigen plannen en loop je voortdurend achter de feiten aan. De verwachting is dat bij een evacuatie het overgrote deel van de mensen onderdak bij familie of kennissen zal zoeken. Eerdere ervaringen hebben uitgewezen dat weinig mensen gebruik wensen te maken van centrale opvang.'

Niettemin moest de burgemeester zondagavond zelf ook gaan verwijzen naar het rampenplan. Afgelopen jaar hebben de waterschappen zo'n op dijkdoorbraken toegesneden plan opgezet. Voor de polders langs Maas en Waal in Gelderland staat sinds eind vorig jaar op papier wat er moet gebeuren in geval van een doorbraak, waarbij is berekend hoe lang het zal duren voordat de gebieden in de polders onder water lopen.

Wanneer bijvoorbeeld de dijk bij Wamel doorbreekt, komen dorpen als Druten, Boven- en Beneden-Leeuwen en delen van Wijchen een tot vier meter onder water te staan. In het model is berekend hoe lang dat duurt en welke dorpen, buurtschappen, boerderijen en wegen het eerst onder lopen, en welke gedeelten het langst droog blijven. Daar kan de evacuatie dan het laatst op gang komen.

Ondermeer de breedte in het gat van de dijk is hierbij van belang. Die bepaalt hoe snel het water de polder in loopt. Door de schurende werking van het water wordt de opening snel groter: volgens de onderzoekers is een bres binnen 24 uur uitgegroeid tot een gat van 250 meter breed.

Volgens secretaris Kok van het Polderschap Groot Maas en Waal geldt de algemene regel dat in grote gebieden het water na 12 uur anderhalve meter hoog staat, en binnen 24 uur tweeëneenhalve meter hoog. Bij die snelheid moet de evacuatie voor de eerstgetroffen gebieden al hebben plaatsgevonden vóór de doorbraak: anders is het te laat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden