Lam Gods blijkt overgeschilderd

Vierhonderd jaar hebben bewonderaars niet het originele schilderij van de broers Van Eyck gezien, maar een latere overschildering. Restauratoren deden die spectaculaire ontdekking.

GENT - Het Lam Gods, het iconische altaarstuk van de gebroeders Van Eyck, trekt ieder jaar honderdduizenden bezoekers. Tijdens de restauratie is nu gebleken dat zij al die jaren niet naar de 15de-eeuwse penseelstreken van Van Eyck keken, maar naar een 17de-eeuwse overschildering. De restauratoren willen het origineel nu weer blootleggen, zeiden ze vrijdag op een persconferentie.

In het Museum voor Schone Kunsten in Gent werken tientallen specialisten al sinds 2012 aan de restauratie van het Lam Gods. Zij wilden in eerste instantie een storende laag vernis verwijderen, maar ontdekten onder die vernislaag dat grote delen van het schilderij overschilderd waren. Een dikke laag verf verbergt de verfijnde stijl van Van Eyck, en dat al meer dan vierhonderd jaar.

Het Lam Gods is een wereldberoemd veelluik uit 1432, geschilderd in opdracht van de Vlaamse patriciërs Joos Vijd en Lysbette Borluut, die er allebei op zijn afgebeeld. Het imposante werk wordt beschouwd als een van de hoogtepunten uit de Europese schilderkunst en als het grote meesterwerk van Jan en Hubert van Eyck. Het staat opgesteld in de Gentse Sint-Baafskathedraal.

De overschilderingen werden ontdekt op de acht buitenpanelen, met afbeeldingen van de opdrachtgevers, twee Johannesfiguren en de aartsengel Gabriël. De 17de-eeuwse verflaag zit op de gezichten, gewaden en achtergronden en dekt tot 80 procent van de panelen. Mogelijk is dit ook het geval bij de binnenpanelen, met Adam, Eva en de tronende God. Die worden binnenkort onderzocht.

Waar het origineel van Van Eyck al onthuld werd, zijn onverwachte details en een rijkere lichtwerking te zien. In een hoek boven Lysbette Borluut blijken spinnenwebben te hangen, de plooien in het gewaad van Joos Vijd zijn veel delicater en in het marmer van Johannes de Evangelist zijn kleine adertjes zichtbaar. De donkere lijst blijkt oorspronkelijk beschilderd te zijn met een steenimitatie.

De restauratoren spreken van een unieke ontdekking. Dat een meesterwerk als het Lam Gods, dat van onder tot boven en van achter naar voor is ontleed en onderzocht, toch nog zo'n verrassing herbergde, hadden ze niet durven dromen. Als het origineel van Van Eyck in ere wordt hersteld, dan kan dat de betekenis en uitstraling van het Lam Gods diepgaand wijzigen.

'Wij en alle generaties voor ons, iedereen dacht: het is Van Eyck', zegt Christina Ceulemans, directeur van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK). 'Nu moeten we ons afvragen: wat hebben we eigenlijk gezien? In die zin komt er een nieuwe Van Eyck naar boven. Voor het eerst in eeuwen zullen we oog in oog staan met de originele penseelvoering van de Van Eycks.'

'Dit kan onze kijk op het Lam Gods veranderen', zegt Bart Devoldere, medewerker van het KIK en coördinator van de restauratiesite. 'Sommige delen van het Lam Gods zijn minder fantastisch en als excuus klonk altijd: het is zo groot, het is bedoeld om van veraf te bekijken. Nu blijkt dat die taferelen toch op het niveau van Van Eyck zijn, moeten we die visie misschien helemaal heroverwegen.'

De overschilderingen op het Lam Gods zijn in het begin van de 17de eeuw aangebracht. In die periode was het gebruikelijk om bij een restauratie grote vlakken te herschilderen, om het schilderij er weer als nieuw te laten uitzien. Een meevaller is dat het origineel onder de 17de-eeuwse verflaag redelijk -goed bewaard is en dat de overschil- dering zonder schade valt te verwijderen.

Het wegnemen van de overschilderingen is een ongelooflijk precisiewerk. De restauratoren nemen per dag maximaal vier bij vier centimeter onder handen, met een chirurgische scalpel onder een microscoop. De restauratie van het Lam Gods zou normaal vijf jaar duren en 1,4 miljoen euro kosten. De nieuwe ontdekking zorgt voor flinke vertraging en extra kosten.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden