Lakmoesproef voor Femke Halsema

D66 verwelkomt de omarming door GroenLinks van het links-liberalisme, maar heeft bij monde van Lousewies van der Laan wel een aantal vragen....

Na de uitnodiging aan PvdA en SP om een gezamenlijk links front tevormen bij de volgende verkiezingen (Forum, 4 en 5 oktober), isGroenLinks-leider Femke Halsema nu begonnen aan een herbezinning op debeginselen van haar partij.

Halsema stelt dat te lang 'leentjebuur' is gespeeld bij desociaal-democraten en hun 'voorkeur voor bevoogdende staatsarrangementen'.Zo formuleert ze het in een uitgave van het wetenschappelijk bureau vanhaar partij. Ze schrijft dat 'de huidige verzorgingsstaat afhankelijkheiden inactiviteit (kweekt) door de traditionele nadruk op inkomenssteun'.Halsema's oplossing: we stoppen met leentjebuur spelen bij de PvdA ennoemen GroenLinks een vrijzinnige, links-liberale partij, naar voorbeeldvan D66 (het Betoog, 8 oktober; Forum 14 en 18 oktober).

In de eerste plaats wekt het natuurlijk verwondering dat detraditionele oriëntatie van GroenLinks op de staat en zijn sturende rolin de samenleving achteraf wordt gepresenteerd als 'leentjebuur spelen bijde PvdA'. Want de voorliefde voor vergaande staatsbemoeienis met de socialeen de economische ordening is zeer eigen aan GroenLinks. De partij isimmers ontstaan uit de communistische partij en een aantal socialistischepartijen van verschillende snit. Een 'voorkeur voor bevoogdendestaatsarrangementen' zit diep in de genen van GroenLinks en heeft weinigte maken met afkijken van de PvdA. Dat Halsema nu doet alsof GroenLinksaltijd heeft geteerd op geleend gedachtengoed in plaats van op eigen,oorspronkelijk denken, is een conclusie die haar achterban maar matig zalplezieren.

Maar als links-liberale D66'er vind ik de inzet van Halsema welhoopgevend. Ik heb het altijd goed kunnen vinden met GroenLinks als hetbijvoorbeeld gaat om internationale en rechtsstatelijke oriëntatie. Nu dePvdA na het referendum over de Europese Grondwet ook kiest vooreuroscepsis, zijn D66 en GroenLinks de laatste werkelijk pro-Europesepartijen in de Kamer. Ook op het gebied van bescherming van mensenrechtenen de democratie trekken we veel samen op. Maar als GroenLinks consequentwil kiezen voor individuele keuzevrijheid, als Halsema écht'staatsordening' wil inruilen voor 'vrijheid' als centrale politiekewaarde, en sociaal-economische behoudzucht en stagnatie voortoekomstgericht denken, dan heeft ze binnen haar partij nog een hoopgrenzen te verleggen.

Als Halsema dan echt de individuele verantwoordelijkheid centraal wilstellen, en consequent wil kiezen voor jongeren: betekent dat dan dat zede inzet van D66 steunt om van het afhankelijkheid bevorderendeuitkeringsstelsel een springplank naar werk te maken? Is ze bereid tediscussiëren over het verhogen van de AOW-gerechtigde leeftijd en laat zegepensioneerden meebetalen aan de AOW, zodat ook jongeren van nu er latergebruik van kunnen maken? Is ze bereid om jongeren zonder diploma en zonderwerk niet zomaar een uitkering te geven, maar eerst een opleiding te latenafmaken? Zomaar wat actuele vragen, die als lakmoesproef kunnen dienen voorhet betoog van Halsema. Want dat GroenLinks de mening van D66 deelt als hetgaat om een vrijzinnig drugsbeleid, om zaken als abortus, euthanasie,emancipatie en andere immateriële onderwerpen, is geen verrassing. Hetwordt pas écht interessant als GroenLinks ook progressieve links-liberalekeuzen maakt bij materiële onderwerpen als de sociaal-economischeverhoudingen en het milieubeleid.

GroenLinks heeft er tot nu toe weinig blijk van gegeven te begrijpen wathet voor de politiek moet betekenen dat Nederland een zeer diversesamenleving is geworden, waar miljoenen verschillende mensen wonen dieevenzoveel verschillende opvattingen hebben en levenskeuzen maken.GroenLinks is altijd de kampioen geweest van positieve vrijheid op zijnslechtst en heeft de onthouding van ingrijpen in de persoonlijkelevenssfeer en de 'plicht' voor mensen zelf te kiezen enverantwoordelijkheid te nemen, altijd met argusogen bekeken. GroenLinkskenmerkt zich door een sterk moralistische, anti-vrijzinnige houding overwat het publieke belang is.

De vraag is hoe oprecht Halsema eigenlijk is. Breekt nu werkelijk hetinzicht door dat bijvoorbeeld de inrichting van onze arbeidsverhoudingenen collectieve voorzieningen veel te veel uitnodigde tot geldverkwisting,afhankelijkheid en bevoordeling van ouderen ten opzichte van jongeren,zoals D66 al meer dan tien jaar geleden in zijn verkiezingsprogramma'sschreef? Beter laat dan nooit.

Maar wat deed Halsema dan bij de grote demonstratie op het Museumplein,waar behoudzuchtige politici en vakbondsleiders de kosten van bijvoorbeeldde VUT en het prepensioen probeerden af te wentelen op jongeren? Of draaithet hier eigenlijk om een electoraal motief? Heeft Halsema achterom gekekenen gezien dat ze haar achterban kwijt is geraakt aan haar politieke burenPvdA en SP, en geconcludeerd dat ze op zoek moet naar nieuwe kiezers?Jezelf links-liberaal noemen betekent nogal wat voor je kijk op de rol vande overheid in het persoonlijk leven van mensen, voor jesociaal-economische agenda, en voor vraagstukken als individualisering,vergrijzing, globalisering en integratie. Dan kom je, als je tenminsteconsistent en niet al te opportunistisch wilt denken, tot standpunten diein de traditionele achterban van GroenLinks, voorzichtig uitgedrukt, totenige discussie leiden.

Maar ere wie ere toekomt: het initiatief van Halsema haar partij tebewegen in een politieke richting die voor GroenLinks volstrekt nieuw enonbekend terrein vormt, is moedig. Zelf ben ik al jarenlang betrokken bijallerlei initiatieven voor sociaal-liberale samenwerking, dwars door allepartijen heen. En in zijn pamflet Op weg naar nieuwe solidariteit heeftD66-leider Boris Dittrich niet alleen het sociaal-liberaal gedachtegoedtoegepast op een aantal grote vraagstukken voor het komende decennium, maarook een open uitnodiging tot samenwerking gedaan aan iedereen die desociaal-liberale stroming wil helpen verbreden en versterken. D66'erszitten nu eenmaal niet vastgeroest in het huidige partijpolitieke stelsel.

Hoe zit dat met Halsema? Als de poging om het links-liberalisme teomarmen oprecht is en niet ingegeven door electorale motieven, hoop ik opeen serieus gesprek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.