Lakmoesproef van de mensenrechten

AMSTERDAM - 'Wat is nou het grote probleem van het vermoorden van journalisten?', vraagt Leon Willems, directeur van Free Press Unlimited, aan het publiek in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. In de zaal, voornamelijk gevuld met journalisten, klinken enkele verontwaardigde geluiden. 'Er gaan mensen dood', antwoord Willems, 'maar er worden ook mensen het zwijgen opgelegd.'


Het is donderdag 3 mei, de internationale dag van de persvrijheid. De dag staat in het teken van 'untold stories', verhalen die verteld moeten worden maar door censuur onbekend blijven.


Straffeloosheid is het grootste probleem, zegt Willems. Doordat regeringen niet reageren, ontstaat er een cultuur van angst. In Nederland hebben journalisten weinig te vrezen, maar volgens Reporters Zonder Grenzen hebben het afgelopen jaar wereldwijd 66 journalisten het leven gelaten.


Boven Willems hangt een scherm waarop een handgeschreven briefje is geprojecteerd. 'El Salvador' staat er met daaronder in het Spaans een opsomming: 'gescheiden, verslaafd aan drugs en alcohol, dode collega's'. De gevolgen van een beroepskeuze, opgepend door een journalist in Centraal-Amerika. Willems geeft ook een opsomming: 'Vorige week werd in Mexico een journaliste vermoord, in Pakistan een internationale journalist en in Somalië vijf journalisten.'


Het zijn zware woorden in een week waarin een 'gematigd positief' rapport van Freedom House verscheen. Op dinsdag werd bekend dat de persvrijheid wereldwijd stabiel is. Voor het eerst in acht jaar is de persvrijheid niet kleiner geworden, vooral dankzij de Arabische Lente. Door de val van de regimes in landen als Tunesië, Libië en Egypte kon de pers floreren. Ook in Birma en Indonesië is de situatie aanzienlijk verbeterd. Nederland bezet de gedeelde vijfde plaats op de internationale ranglijst.


Van de 197 onderzochte landen werden er 59 als 'niet vrij' beoordeeld. In acht landen is het echter nog rampzalig gesteld met de persvrijheid, waaronder Cuba, Eritrea, Iran en Noord-Korea. In Pakhuis de Zwijger ligt de nadruk op de situatie in Turkije en Mexico. In Turkije zitten ongeveer honderd journalisten vast in de gevangenis, zegt freelancejournalist Mehmet Ülger, wiens korte documentaire over de Turkse pers wordt vertoond.


Ülger: 'Het is de lakmoesproef van de mensenrechten.' Zonder persvrijheid geen fatsoenlijk land. Journalisten Ahmet ¿ik en Nedim ¿ener werden onlangs na een jaar gevangenschap vrijgelaten omdat er volgens de rechter te weinig reden was om ze vast te houden. ¿ener: 'Ik werd beschuldigd van boeken schrijven.'


Maar wat kan Nederland doen aan dergelijk onrecht? Documentairemaker Ülger: 'Zich wereldwijd inzetten. Elke journalist in de gevangenis is er een te veel. Het is een mondiaal beroep. We moeten solidair zijn.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden