Lak aan correct

Intens en manisch is hij zeker. Volgens critici is hij ook antisemiet. Zelf noemt de Israëlische muzikant zich een 'Hebreeuws sprekende Palestijn'.

'Ik denk niet dat iemand thuis naar mij kan luisteren als ik voluit een bebopsolo speel. Dat is te intens. Mijn albums moeten minder manisch zijn dan mijn optredens.' Zo beschrijft Gilad Atzmon het verschil tussen zijn mooie, boeiende cd's en zijn concerten, die alom geroemd worden om hun overweldigende kracht. En hij beschrijft ook zichzelf, want intens en manisch is de Israëlisch-Britse rietblazer zeker, vooral vanwege zijn politieke opvattingen waardoor hij, als Jood, meermalen van antisemitisme is beschuldigd.


De 'ex-Jood' of 'Hebreeuws sprekende Palestijn' zoals hij zich liever noemt, werd in 1963 geboren in Tel Aviv. Als ambulancebroeder in het leger, tijdens de Israëlische invasie van Libanon in 1982, concludeerde hij onderdaan te zijn van een koloniaal regime, en werd hij fel antizionistisch. Sinds 1994 woont hij in Engeland, waar hij onder andere saxofonist is van The Blockheads, de rock- en funkband van wijlen Ian Dury, en vanaf 2000 leider van zijn Orient House Ensemble, genoemd naar het voormalige PLO-hoofdkwartier in Jeruzalem.


Met die groep combineert Atzmon de jazz waarop hij als tiener verliefd werd - Charlie Parker, John Coltrane - met muziek uit het Midden-Oosten, die zangerig is, niet op westerse wijze te noteren, op het gevoel gespeeld. De cd Exile uit 2006, met ûdspeler Dhafer Youssef en de Palestijnse zangeres Reem Kelani als gast, is exemplarisch voor zijn aanpak. Hierop wordt Hebreeuwse muziek 'gepalestiniseerd', met nieuwe, kritische teksten op oude melodieën, zodat de Israëlische Joden de pijn van de bezetting kunnen voelen via hun eigen cultuur. Het vorig jaar verschenen The Tide Has Changed bevat wat minder brandbaar materiaal: het jubileum van zijn ensemble wordt vooral gevierd met schitterende improvisaties op alt- en sopraansaxofoon, en klarinetspel dat ironisch genoeg doet denken aan een voorzanger in de synagoge. Hier draait het vooral om de kracht van muziek als authentieke expressie, en daardoor een daad van onafhankelijkheid en verzet, zonder provocerende uitspraken.


Die zijn er al genoeg, niet alleen in het muzikale werk. Hij heeft twee satirische romans gepubliceerd, en onlangs een boek over 'Jewish Identity Politics', getiteld The Wandering Who? De boodschap wordt daarin steeds tamelijk hardhandig verwoord: de staat Israël maakt zich schuldig aan genocide, het jodendom misbruikt de Holocaust voor een misplaatste slachtofferrol, om die misdaad goed te praten. Atzmon heeft lak aan politieke correctheid, en soms ook aan goede smaak. Zijn minst geslaagde plaat is de nogal platte parodie op wat hij ziet als de Jiddische gezelligheid van de klezmer, met verraderlijke dubbele bodem: Artie Fischel and the Promised Band. De laatste aflevering van zijn blog is een twijfelachtige complottheorie over de massamoordenaar van Utøya, Anders Breivik, die gehandeld zou hebben uit protest tegen de door de Noorse socialisten voorgestelde boycot van Israël, als een 'sabbath goy'.


Dat hij hierom zowel door links als rechts is uitgekotst, schijnt hem niet te deren. 'Filosofen, kunstenaars en dichters horen nergens thuis te zijn.' Hij geeft alleen maar zijn mening, niet gebaseerd op partijpolitiek maar op ethiek. En soms lijkt hij te beseffen dat hij wel weer erg heftig tekeer is gegaan en foute grappen heeft gemaakt, en noemt hij zichzelf 'niet boosaardig, gewoon een kletskous die een betere wereld wil'. En dat uit zich het meest overtuigend in zijn muziek, want 'de melodie is de waarheid. Beauty is the way forward'.


Gilad Atzmon & The Orient House Ensemble treden vanavond op in het Bimhuis in Amsterdam.

-----------------------------------------------------------------------------------------


'Gilad groupie' Robert Wyatt

Robert Wyatt, briljant excentriekeling van de Britse rock, is een 'Gilad groupie': 'Atzmon is een van de weinige muzikale genieën die ik ooit ben tegengekomen. Hij is de enige die groot kunstenaarsschap combineert met de intrinsiek non-raciale filosofie die eigen is aan de jazz. Zijn eerbetoon aan Irving Berlin en Gershwin, aan hoe zwarte Amerikanen de muziek van Russische Joden uitvoeren, is misschien wel het enige wat het bestaan van de VS rechtvaardigt.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden