Analyse Lagerhuis blokkeert No Deal-Brexit

Lagerhuis houdt Johnsons noodroute dicht, Britse premier is kansloos tegen de oppositie

Premier Boris Johnson reageert op Jeremy Corbyn, partijleider van Labour, tijdens het debat woensdag in het Lagerhuis. Beeld AFP

Boris Johnson is een zombie-premier geworden. Het Lagerhuis dwarsboomde zowel een No Deal-Brexit op 31 oktober als vervroegde verkiezingen op 15 oktober. Ondertussen klinkt er gemor in de Conservatieve Partij over de behandeling van 21 rebellen.

Bij het betreden van het Lagerhuis voor zijn eerste vragenuurtje en de bijbehorende confrontatie met oppositieleider Jeremy Corbyn moet Boris Johnson even zijn geschrokken. Achter hem zaten de Conservatieven die hij dinsdag uit de fractie had laten zetten, nadat ze met de oppositie hadden meegestemd over een wet die een No Deal-Brexit onmogelijk maakt. Onder hen de 79-jarige ‘Father of the House’ Kenneth Clarke, Winston Churchills kleinzoon Nicholas Soames en Philip Hammond, tot voor kort minister van Financiën. Het was een stil, heel Brits protest tegen onredelijk geacht gezag.

Stil bleven ze echter niet. De 71-jarige Soames, bijvoorbeeld, zou later op de dag, vechtend tegen de churchilliaanse tranen, zeggen dat hij de politiek met pijn in zijn hart vaarwel zegt. Hij deed dat niet zonder steek naar Johnson. ‘Ik heb drie keer voor de Brexit-deal gestemd, wat meer is dan de premier en zijn ministers, wier voortdurende ontrouw zo’n inspiratie voor ons is geweest.’ De EU-gezinde Conservatief sprak de hoop uit dat Britse politici hun vermogen om compromissen te sluiten weten te hervinden.

In de avond sloeg ook Clarke terug door Johnson tijdens het debat over verkiezingen ‘onbetrouwbaar’ te noemen.

Tussen de bedrijven door, bij een bijeenkomst van de Conservatieve fractie, kwam Johnson onder vuur te liggen vanwege de manier waarop de rebellen zijn behandeld. Hoe kan het dat Jacob Rees-Mogg, die door de jaren heen zeker honderd keer tegen de regering heeft gestemd, nu in het kabinet zit en oud-justitieminister David Gauke, die dinsdag voor het eerst opstandig was, uit de fractie is gezet. Johnson weigerde hun royement ongedaan te maken, omdat dat het gezag van de Chief Whip, de bewaker van de fractiediscipline, zou ondermijnen. Hoongelach viel hem ten deel.

Labour-leider Jeremy Corbyn woensdag tegen Johnson. Beeld AFP

Kansloos stond Johnson tegenover de oppositie, die woensdag de baas was in het Lagerhuis. Vier uur lang bogen parlementsleden zich over de ‘Benn Bill’, de noodwet van Hilary Benn die een No Deal-Brexit moet voorkomen. De Conservatieve rebel Hammond zegde zijn steun toe en wees erop dat hij als oud-minister weet hoe ernstig de gevolgen zullen zijn als het Verenigd Koninkrijk zich op 31 oktober van de kliffen stort. De Conservatieve oud-minister Justine Greening dreef de spot met de regering: ‘Get ready’, zeggen ministers, maar ze zeggen er niet bij waarvoor.

Oer-Britse noodoplossing

Het enige probleem van de noodwet is dat niet duidelijk is wat er gebeurt als de Europese leiders niet akkoord gaan met hernieuwd uitstel. In wezen is het een oer-Britse noodoplossing, want in januari zou de huidige situatie zich kunnen herhalen. De noodwet wordt nu eerst voorgelegd aan het Hogerhuis, waar brexiteers er alles aan zullen toen om tijd te rekken totdat het Lagerhuis maandagmiddag wordt geschorst. Sommige regeringsleden hebben gesuggereerd de wet, als deze is goedgekeurd, niet aan de koningin voor te leggen. Dat zou uniek zijn.

Een andere tactiek is het uitschrijven van vervroegde verkiezingen, die te winnen (de peilingen wijzen erop dat dat de Conservatieven kan lukken) en vervolgens de noodwet weer in te trekken. Dat is een van de redenen dat Labour koudwatervrees vertoont op het punt van verkiezingen. Voor Corbyn is dat een pijnlijke kwestie, omdat hij al twee jaar roept om verkiezingen. ‘Stem Labour, maar nog even niet’, luidde de tekst van een politieke spotprent. Tijdens het vragenuurtje noemde Johnson de socialist tegenover hem ‘a great big girl’s blouse’, oftewel een lafaard.

Nu een No Deal-Brexit voorlopig van de tafel is maar er nog geen verkiezingen komen (er stemden slechts 298 van de benodigde 434 Lagerhuisleden voor), zit Johnson klem, net zoals Theresa May voor hem. Er is een kleine reddingsboei. Labour-afgevaardigde Stephen Kinnock, de zoon van oud-Labour leider Neil Kinnock, had een amendement aan de Benn Bill gehangen waarin staat dat Mays akkoord voor de vierde keer in stemming moet worden gebracht. Bij een hoofdelijke stemming zou dit voorstel het niet hebben gehaald, maar omdat de regering vergeten had stemmentellers af te vaardigen, werd het automatisch aangenomen.

Het voorval vatte de Britse politiek anno 2019 samen.

Het volgende strijdtoneel in Brexit wacht: het Hogerhuis

Vanaf donderdag zal het House of Lords zich buigen over de noodwet. Er staan twee dagen voor gepland, maar de kans bestaat dat de Hogerhuisleden, waarvan er 775 zijn, ook in het weekeinde bijeen zullen komen. Sterker, hun debatten kunnen de hele nacht doorgaan, reden dat diverse lords woensdag reeds met dekens, scheerspullen en extra kleren bij het Paleis van Westminster arriveerden. De regering heeft geen meerderheid in de herzieningskamer, waardoor tegenstanders van de noodwetgeving andere manieren moeten vinden om de ‘Benn Bill’ te torpederen. In de rijkelijk gedecoreerde zaal, waar de leden elkaar aanspreken met ‘the noble Duke’, ‘the noble Earl’, ‘the noble Lord’ of gewoon ‘my noble friend’, gelden informele afspraken. De Lord Speaker, gezeten op een met wol gevulde zak, speelt een minder prominente en luidruchtige rol dan zijn collega in het gekozen Lagerhuis. De wet tegenhouden kan niet, maar tijdrekken is wel degelijk een optie. Zo hebben Brexitgezinde lords, onder wie de oud-ministers Nigel Lawson, Norman Lamont en Norman Tebbit, inmiddels meer dan honderd amendementen ingediend. Tot de wrekers behoort Lord Dobbs, de mannetjesmaker die Margaret Thatcher adviseerde en House of Cards schreef. In het Hogerhuis zijn geen vastgelegde regels over de spreektijd, wat de mogelijkheid geeft om een wet dood te praten, een tactiek die al werd toegepast door de Romeinse staatsman Cato de Jongere. Alleen al het stemmen over een amendement neemt minimaal een kwartier in beslag. De leider van de Liberaal-Democratische Hogerhuisfractie noemde het voornemen van collega’s om de wetgeving te frustreren tegenover The Guardian ‘een erg kinderachtige en onverantwoordelijke strategie’. De Liberalen en Sociaal-Democraten zijn van plan een motie in te dienen waarin, bij wijze van uitzondering, een strak tijdschema is vastgelegd. Het Hogerhuis pleegt haar beraadslagingen in een gemoedelijke sfeer te houden, maar de verwachting is dat de gemoederen hoog kunnen gaan oplopen. In dat geval kan er een bemiddelende rol weggelegd zijn voor de aartsbisschop van Canterbury en de andere Lords Spiritual.

Dit zijn vier van de bannelingen:

RORY STEWART

Beeld EPA

Amper vijf weken geleden was Rory Stewart nog kandidaat om leider van de Conservatieve Partij en daarmee premier te worden. Nu is de 46-jarige vertegenwoordiger van de Engels-Schotse grensstreek partijloos. Met zijn pragmatische blik op de wereld is de kosmopoliet Stewart – geboren in Hongkong en opgegroeid in Maleisië – de afgelopen maanden uitgegroeid tot de held van de liberale Conservatieven. Zijn populariteit groeide door de Rory Walks-video’s, verslagen van zijn wandelingen door het land. Ver weg van Westminster voerde hij gesprekken met gewone kiezers, van boeren tot bezoekers van voedselbanken, van brexiteers tot immigranten. Het leverde hem de titel Politicus van het Jaar op, een prijs die hij kreeg op zijn laatste avond als Conservatief.

KENNETH CLARKE

Beeld Reuters

De Father of the House is uit de fractie gezet. Veel Britten kunnen het nieuws dat Kenneth Clarke (79) zich niet langer Conservatief mag noemen nauwelijks geloven. De man die in 1970 onder de vleugels van Ted Heath het Lagerhuis betrad, is immers door en door Conservatief, een ouderwetse Torie. Deze liefhebber van sigaren, whiskey en jazzmuziek is liefst 23 jaar lang minister geweest. Zijn (kritische) liefde voor de Europese Unie betekende zijn ondergang. Clarke was de enige Conservatief die ook na het referendum tegen de Brexit stemde. De vertegenwoordiger van een dure buitenwijk van Nottingham had al aangekondigd om zich bij de volgende verkiezingen niet meer verkiesbaar te stellen, maar dit einde is wel erg treurig.

PHILIP HAMMOND

Beeld AFP

Clarke was niet de enige oud-minister van Financiën die uit de fractie is gezet. Philip Hammond onderging hetzelfde lot. Het is moeilijk voorstelbaar, want Hammond was recentelijk nog de hoeder van ’s lands financiën. Hij heeft zich jarenlang grote zorgen gemaakt over de economische gevolgen van de Brexit en was niet bereid om mee te werken aan een akkoordloos vertrek uit de EU. Zijn inschatting is dat het Verenigd Koninkrijk te grote schade oploopt, wat haaks staat op de bravoure van de brexiteers. Hammond is geliefd om zijn droge humor en koele intelligentie, maar voor de spartanen onder de brexiteers was hij de grote saboteur. In een onderhoud met Johnson heeft Hammond al laten weten dat hij niet met stille trom zal vertrekken. De premier wacht, zo kreeg hij te horen, ‘een gevecht van zijn leven’.

NICHOLAS SOAMES

Beeld Reuters

Wie had dit ooit kunnen bedenken: Churchill-biograaf zet kleinzoon van Winston Churchill uit de fractie van de Conservatieve Partij. En toch is het gebeurd. Ook voor de 71-jarige Nicholas Soames is geen plek meer binnen de huidige Conservatieve Partij. Hij is simpelweg te EU-gezind, al heeft hij drie keer voor de deal van Theresa May gestemd. Hoewel hij bekendstaat als een bullebak, zal zijn geluid worden gemist op de Conservatieve bankjes. Net als Clarke zal hij het Lagerhuis verlaten. Mogelijk zal Boris Johnson hem tot de adelstand verheffen, zodat hij in het Hogerhuis kan plaatsnemen. Het zal niemand verbazen als hij dat aanbod weigert. De jonge Churchill heeft de Conservatieve Partij overigens ook verlaten, vrijwillig, om later weer terug te keren.

Waar interessante en spraakmakende verhalen online en in de krant ophouden, gaat het Volkskrantgeluid verder. Wat is een zwart gat precies? En hoe gaat het eraan toe in tbs-klinieken? Onze verhalenmakers leggen het uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden