Lagere overheden lopen risico's met aandelenbezit

Lagere overheden lopen een aanzienlijk financieel risico doordat ze voor tientallen miljarden aan aandelen bezitten, bijvoorbeeld van energie- en waterbedrijven. Dit aandelenbezit is sterk versnipperd in zeer kleine belangen per provincie of gemeente. Daardoor hebben die nauwelijks zicht op hun bezit en vrijwel geen invloed op het bedrijf waarvan ze aandelen hebben.

De Algemene Rekenkamer. Beeld anp
De Algemene Rekenkamer.Beeld anp

Dat blijkt uit onderzoek van adviesbureau Boer & Croon Corporate Finance. Volgens Neil Lomax van dat bureau lopen kleinere overheden bijvoorbeeld financieel risico als ze voor de komende vijf jaar de verwachte dividendinkomsten op hun begroting zetten. 'Dat heeft het risico dat die winstuitkering kan tegenvallen. Het risico rondom dividend is veel groter dan bij andere overheidsinkomsten zoals belastingen.'

Het maximale risico dat de overheden lopen, is de waarde van de aandelen. Die zijn immers niets meer waard na faillissement van het bedrijf waarin een provincie of gemeente aandelen heeft.

De tien grootste aandeelhouders onder de overheden hebben aandelen ter waarde van ruim 120 miljard euro. Het grootste deel daarvan, 98 miljard, zit in de bijna veertig deelnemingen die de staat heeft. De bekendste daarvan zijn vervoerder NS, stroomtransportbedrijf Tennet en energiebedrijf Gasunie.

Groot onderzoek

De Algemene Rekenkamer, die de rijksfinanciën controleert, komt volgende maand met een groot onderzoek naar de risico's die met deze grote staatsdeelnemingen gepaard gaan. De staat heeft vaak een 100-procentsdeelname.

Boer & Croon Corporate Finance richt zich meer op de lagere overheden en constateert dat hun deelnemingen veelal zeer klein zijn, waardoor ze het bedrijf op geen enkele manier kunnen sturen. Het adviesbureau telt meer dan 665 overheidsdeelnemingen bij in totaal 471 bedrijven. Deze deelnemingen zijn vaak kleiner dan 1 procent.

De marktwaarde van het aandelenbezit van de overheid nam in 2013 met bijna 25 miljard euro toe. Toch is de overheid geen belegger. Het Rijk, een provincie of een gemeente neemt een aandeel in een bedrijf als dat de beste of de enige manier is om het publieke belang te waarborgen.

'Vooral kleine overheden denken nauwelijks na over de vraag of hun aandeel nog wel gerechtvaardigd is', legt Lomax uit. 'Ze doen er verstandig aan om de doelmatigheid van hun aandelenbezit continu te evalueren. Maar specialistische kennis over beheer van aandelenbelangen ontbreekt vaak.'

Wereldspeler

Een klein, regionaal energiebedrijf waarin een gemeente uit eigenbelang ooit een aandeel nam, kan uitgroeien tot een wereldspeler. 'Bij een groot aantal gemeenten is de verhouding tussen het lokale belang en de activiteiten van een bedrijf waarin het een aandeel heeft, niet langer in lijn. Gevolg is een verhoogd risico voor zo'n gemeente, want zo'n deelneming heeft een onevenredig effect op de financiële positie.'

Sommige gemeenten hebben hun aandelen op de balans staan voor het bedrag waarvoor ze het decennia geleden kochten. Zo had de gemeente Veldhoven een bezit voor slechts 0,4 procent van wat het werkelijk waard was in de boeken staan. 'De marktwaarde van een onderneming kan door soms decennialang aandelenbezit sterk afwijken van de boekwaarde.' Hoe de totale boekwaarde zich verhoudt tot de totale marktwaarde heeft Boer & Croon Corporate Finance niet onderzocht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden