'Lagere belastingen ten koste van aftrek'

Dat hij is terechtgekomen in een gespreid bedje, wil PvdA-staatssecretaris W. Bos van Financiën 'nooit' meer horen. Zeker, de grote klus van de Paarse belastinghervorming is geklaard door zijn voorganger Vermeend, maar Bos zit nog tot over zijn oren in het werk....

En dan moet hij een herhaling van de 'loonstrookjesopstand' uit 1998 zien te voorkomen, toen de Nederlander eind januari opeens veel minder in het loonzakje aantrof dan verwacht. Het nieuwe belastingplan gaat gepaard met een flinke inkomensverbetering voor alle Nederlanders. Maar wee, oh wee als die opeens tegenvalt. 'Dan heeft het kabinet een groot probleem', geeft Bos toe.

'We denken dit soort moeilijkheden nu wel onder controle te hebben', zegt hij. Op het ministerie wordt met man en macht gewerkt om onverwachte uitwerkingen van deze enorme wet voortijdig te onderkennen. 'Maar je weet nooit helemaal zeker of je alles in de gaten hebt', aldus Bos.

Daarnaast gaat het denken over alweer een belastingvereenvoudiging - Jaws II in de wandelgangen - gewoon door. Bos moet op verzoek van de Kamer met een notitie komen over de vlaktax, een belastingstelsel dat maar één vast tarief kent. VVD, CDA en D66 zijn erg gecharmeerd van zoveel eenvoud, maar Bos waarschuwt dat dit wel consequenties kan hebben voor grote aftrekposten die in het zojuist aangenomen plan onaangetast bleven. 'Ik ben ook voor een verdere tariefsverlaging, want dat is de internationale trend, maar ik vind het merkwaardig dat VVD en CDA denken dat je de tarieven fors naar beneden kunt doen, zonder aan de hypotheekrente-aftrek en het pensioensparen te komen', zegt hij.

Maar voor hij aan Jaws II toekomt, moet Bos nadenken over nieuwe milieubelastingen. Het kabinet wil in 2001 graag meer ecoheffingen om het milieu te sparen. Bos is evenwel zo goed als aan het eind van zijn mogelijkheden. Het nieuwe belastingplan maakt het technisch bijna onmogelijk om de lagere inkomens voor nieuwe heffingen te compenseren.

Hogere gas- en stroomprijzen, een beproefde methode om het milieu te ontzien, tikken het hardst aan bij lage inkomens. 'Die moet je compenseren uit oogpunt van eerlijkheid, maar ook omdat je anders het draagvlak voor groene heffingen verspeelt', zegt hij. Vanaf volgend jaar betalen de laagste inkomens nog maar 3 procent belasting. De rest (30 procent) bestaat uit premies. Dan kan Bos geen inkomenspolitiek meer voeren. 'We moeten op zoek naar radicalere mogelijkheden.'

'Er zijn twee knoppen om inkomensbeleid te voeren. Als blijkt dat de ene - die van de belastingen - heel klein is geworden dan zul je aan de grote - die van de premie - moeten draaien', zegt Bos. Premies worden tot nu toe jaarlijks vastgesteld door het kabinet en alleen geheven over de eerste schijf van het inkomen. Door ze bij de belasting te trekken, kan Bos ook op de rest van het inkomen geld innen. 'Als de premies heilig blijven, lopen we vast met inkomenspolitiek en groene belastingen', zegt Bos, 'we moeten hier echt over durven nadenken.'

Daarnaast heeft Bos ook bijna geen mogelijkheden om te heffen. 'De makkelijkste dingen hebben we nu wel gehad', zegt Bos. 'Je kunt de gas en stroomprijzen niet blijven verhogen.' De Paarse hervorming is gepaard gegaan met een flinke verzwaring van milieuheffingen. De opbrengst daarvan gaat naar de burger terug via verlaging van de inkomstenbelastingen. Maar dit systeem kent zijn grenzen, vindt Bos: 'Bij de consument ontstaat ergernis. Hij wordt maandelijks geconfronteerd met hoge energierekeningen en vergeet dat daar een inkomensvooruitgang tegenover staat. Lastenverzwaring valt nu eenmaal méér op dan lastenverlichting.'

Daarom zoekt Bos naar mogelijkheden: 'We moeten nieuwe denkrichtingen onderzoeken', zegt hij. Daartoe is deze week een commissie geïnstalleerd met vertegenwoordigers uit de milieubeweging, wetenschap, werkgevers en werknemers en ambtenaren van vier ministeries. Bos denkt dat kilometerheffing en het belonen van zuinige auto's haalbaar zijn. Verder overweegt hij heffingen op parkeren en het winnen van delfstoffen en komen er 'fiscale prikkels' voor afvalinzameling en energiezuinige woningen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden