Lage zelfdunk bij gevluchte mannen

Naar Libanon gevluchte Syrische mannen voelen zich aangetast in hun mannelijkheid. Zij kunnen niet langer hun traditionele rol vervullen als kostwinner en beschermer van de familie. Hun frustratie hierover reageren ze vaak af op hun vrouwen en kinderen. Het huiselijk geweld in de kampen is toegenomen.

AMSTERDAM - Tot deze bevinding kwamen Oxfam en de Libanese vrouwenorganisatie Abaad tijdens een onderzoek onder honderden Syrische vluchtelingen in Libanon. Inmiddels zijn er ruim een miljoen Syriërs in het buurland, bijna een kwart van de oorspronkelijke bevolking.


Ook vrouwen hebben er last van dat zij hun traditionele rol in het gezin grotendeels kwijt zijn. Velen ervaren daardoor een verlies van vrouwelijkheid, met alle negatieve gevoelens van dien. 'Vrouwen zijn nu zowel man als vrouw', klaagde een van de vrouwelijke respondenten. Een ander: 'Als je thuis bent en je echtgenoot geeft je alles wat je nodig hebt, voel je je een echte vrouw.'


Er zijn echter ook vrouwen die zich in de nieuwe, moeilijke omstandigheden juist sterker voelen. Er wordt een groter beroep gedaan op hun vaardigheden, zij nemen beslissingen, hebben meer verantwoordelijkheden en moeten het huis uit om inkomen te verwerven voor het gezin.


Dit kan weer tot gevolg hebben dat het zelfbeeld van hun echtgenoten nog slechter wordt. 'Nu vrouwen gaan werken en naar organisaties gaan', zei een vrouw, 'beginnen de mannen te zeuren en orders uit te delen.'


Oxfam en Abaad vinden dat hulporganisaties meer oog moeten hebben voor de dynamiek van veranderende gender-verhoudingen onder de vluchtelingen, die zowel in kampen wonen als in zelf gehuurde onderkomens. Het beleid moet daaraan worden aangepast.


Vooral mannen krijgen door de vlucht uit hun vaderland psychisch een zware klap, zo blijkt uit het rapport. Zij ervaren 'ernstige stress' en gevoelens van machteloosheid. 'Een lage zelfdunk onder mannelijke vluchtelingen kan leiden tot negatieve uitingen van mannelijkheid. Sommige mannen maken misbruik van hun macht binnenshuis.'


Mannelijke respondenten spraken ook over hun schuldgevoel omdat ze met hun familie zijn gevlucht, in plaats van te blijven om hun land te verdedigen. Dit draagt verder bij aan het lage zelfbeeld. 'Syrische mannen die naar Libanon gaan, hebben het gevoel dat ze het Syrische volk in de steek laten', aldus een vluchteling.


Ook buitenshuis ervaren vrouwen agressie van (vreemde) mannen. Ze worden verbaal en fysiek lastig gevallen, ook seksueel, en veelal dreigt het gevaar van ontvoering en beroving. Weduwen en andere alleenstaande vrouwen doen in het openbaar soms of ze een telefoontje krijgen van hun man. Dan voelen ze zich veiliger.


De onderzoekers hebben de indruk dat sommige meisjes als gevolg van de vluchtelingencrisis op jongere leeftijd worden uitgehuwelijkt. Ouders menen hun dochter op die manier beter te kunnen beschermen tegen alle gevaren. Ook materiële zorgen kunnen een rol spelen. Een vrouw vertelde van een meisje dat was uitgehuwelijkt door haar moeder, opdat de man de huur zou betalen.


Harde bewijzen van toegenomen kindhuwelijken hebben de onderzoekers niet. Zij wijzen er bovendien op dat vroege huwelijken in Syrië zelf al normaal waren. Meer dan eenderde van de vrouwen trouwt als ze tussen 15 en 19 jaar oud zijn.


De verandering in de man-vrouwverhoudingen gebeurt in een context van algehele misère. Voor de oorlog kenden de Syriërs een behoorlijk leven. Bijna alle gezinnen hadden fatsoenlijke huisvesting, met stromend water en elektriciteit. De meeste kinderen gingen naar school.


In Libanon is van dat alles geen sprake. Vluchtelingen leven opeengepakt in kleine, vieze kamers. Ledigheid is het lot van de mannen, materiële zorg voor de familie dat van de vrouwen. 'Veel vrouwen beknibbelen op hun eigen maaltijd, zodat de rest van het gezin kan eten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden