Lage huren en de droom kunnen blijven dromen

De eerste bewoners maakten een politiek statement, maar na 25 jaar zijn de motieven om te wonen in het gekraakte oude Rooms-Katholieke Ziekenhuis veranderd....

In de voormalige fietsenkelder van het oude Rooms-Katholieke Ziekenhuis (RKZ) in Groningen staat Hessel Agema met zijn lange zwarte lokken en zwarte kleren grote kledingrekken te lassen. 'Je kunt hier alles laten lassen, alles', roept hij vrolijk. 'Je kunt mij vergelijken met de smid vroeger in een dorp.'

Hessel Agema werkt niet alleen in het oude RKZ, hij woont er ook. Het oude RKZ is een van de grootste kraakpanden van Europa. In 235 wooneenheden huizen 250 mensen. Nog eens 150 anderen maken gebruik van de ruimten zonder daglicht om er te schilderen of iets anders artistieks te doen. Bewoner Piet Oosterheerd: 'Het is hier grote kweekvijver. Je kunt als bioloog binnenkomen en als lasser weggaan.'

Afgelopen weekeinde vierden bewoners en ex-bewoners dat het ziekenhuis 25 jaar geleden werd gekraakt. Een van de festiviteiten was een discussie over de toekomst van het oude RKZ. Zou nieuwbouw op een deel van de locatie iets zijn? De bewoners bleken verdeeld. Eind dit jaar praten ze erover met woningbouwcorporatie Nijestee, die het oude RKZ sinds de legalisatie van de kraak in 1986 beheert.

Enkele dagen na de viering van het 25-jarig jubileum zitten de bewoners bij te komen in de zon. 'Dit is nog maar een van de tuinen hoor', zegt Martien Zwiers, die zijn kat Mao en hond Hillary Clinton in het gareel probeert te houden. Van de 25-jarige kraakgeschiedenis heeft hij er 24 als bewoner meegemaakt. 'Waarom zou ik weggaan? Ik heb hier een halve vleugel.'

In 25 jaar is veel veranderd, is het verhaal dat de bewoners vertellen. In mei 1979 was het roodbruine pand aan de Verlengde Hereweg leeg komen te staan, nadat het RKZ een nieuwe behuizing had gekregen. Vanaf augustus dat jaar namen krakers het complex in fases in bezit: eerst de poliklinieken, daarna het hoofdgebouw en de rest. De zusterflat bleef ongedeerd. Er is nu een asielzoekerscentrum in gevestigd.

'De eerste krakers wilden een politiek statement maken: tegen de woningnood en de leegstand', aldus Zwiers. 'Ze hadden geen plannen om te blijven', zegt Piet Oosterheerd.

Gaandeweg zijn de motieven om in het oude RKZ te gaan wonen diverser geworden. Sommigen kunnen elders niets vinden, anderen willen goedkoop wonen (hooguit 250 euro huur per maand), en weer anderen hechten aan de sociale contacten. Maar, is de conclusie in de tuin: 'Mensen in pak heb je hier nog steeds niet.'

Chris van Wierst: '50 Procent stemt links, SP of zo. Percentueel zitten hier ook veel hoger opgeleiden.'

Ger Defesche, droogjes: 'En hoger opgeleiden die hun opleiding niet hebben afgemaakt.'

Oosterheerd: 'Maar er zijn ook meer mensen gaan werken. Vroeger was 40 procent werkloos, nu 20 procent.'

Het leven in het oude RKZ ervaren de bewoners als het leven in een dorp. Van Wierst: 'Er wonen nu drie generaties, tussen 0 en 63 jaar. Dan heb je vanzelf de structuur van een dorp.'

De afdelingen worden nog aangeduid met de letters die het ziekenhuis hanteerde en die nu nog op de muren staan. Per afdeling verschilt de mate waarin samen dingen worden ondernomen. 'Het gaat in golfbewegingen', aldus Defesche.

De bewoners onderhouden het pand zelf. Van de warmwaterketel in de catacomben tot de daghap in cafunky Dory (gevulde courgette, notenrijst en salade). Ze hebben het allemaal zelf klaargemaakt. De voormalige kapel is beneden omgebouwd tot knutselruimte en boven tot filmzaal; van het mortuarium is een werkplaats gemaakt en in de operatiekamers kunnen bands oefenen. Op het dak is te horen hoe in een van de ok's wordt gedrumd.

Buiten boven de deur van het hoofdgebouw staat nog steeds: 'Behoudenis der kranken.' Piet Oosterheerd lacht: 'Wij zeggen altijd behoudenis der krakers.'

Wat de toekomst brengen zal? 'Ik vind het belangrijker dat de woonvorm blijft voortbestaan, dan het gebouw.' Christ van Wierst fel: 'Ik vind het absoluut belangrijk dat de huur laag blijft en dat we onze droom kunnen blijven dromen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden