Lachen om de waanzin in de tragiek

VORIG JAAR kon je in Sierra Leone nog worden vermoord wegens het dragen van een Bob Marley T-shirt. Het bleef onduidelijk of het rebellen waren die zich beledigd voelden door de beeltenis van de reggae-ster, of reguliere soldaten....

Het incident was tekenend voor de totale anarchie die heerste in dit Westafrikaanse land, dat zijn bestaan dankt aan de slaven die in de negentiende eeuw werden teruggestuurd naar Afrika. Die ex-slaven kregen er 250 km2 grond en noemden hun stad heel opgetogen Freetown. Ze namen zich voor er een democratische agrarische gemeenschap te stichten. Bij dat voornemen is het gebleven. Want het is nooit meer goed gekomen met het staatje dat zich, dank zij diamanten en bauxiet, aanvankelijk zo rijk waande.

Na de onafhankelijkheid van 1961 werd Sierra Leone in rap tempo een dieptrieste grap. De jaren zestig leken op het decadente Cuba onder Batista, een land van gokken en corruptie. Daarna volgde een serie militaire coups, waardoor er begin jaren negentig van een natie nauwelijks meer sprake was. Dit was een politieke woestenij, die alleen nog haar meerdere moest erkennen in Somalië en buurland Liberia.

Sierra Leone, dat was voor journalisten vooral lachen om de waanzin. Tijdens interviews met president Joseph Momoh, die tussen 1985 en 1992 regeerde, kon het gebeuren dat de stroom uitviel, waarna het staatshoofd in het pikdonker onverstoorbaar bleef doorratelen vanachter een bureau met namaakbloemen, alsof hij duidelijk wilde maken dat het opmerkelijker was dat er stroom wàs dan dat die uitviel.

President was eigenlijk een geflatteerde benaming voor een man wiens invloed met het verstrijken der jaren slonk tot het handjevol overheidsgebouwen in Freetown. Natuurlijk was het niet vreemd dat ook hij weer werd afgezet, door een militair met de fraaie dictatornaam Strasser. En dat die op zijn beurt het veld moest ruimen voor een volgende lachende militair, een zekere brigadier Bio, verbaasde niemand meer.

Ook het leger opereerde op een vermakelijk belabberd niveau. Daar kwamen de bevelvoerders verleden jaar zelf ook achter. Daarom haalden ze zestig Gurkha-soldaten, die onder leiding stonden van een Amerikaanse Vietnam-veteraan, uit Nepal om de manschappen te trainen. Meer geld was er niet. De mijnbouw lag al lang stil door de burgeroorlog.

Behalve die Gurkha's dwalen er ook nog Zuidafrikaanse huurlingen rond op het platteland van Sierra Leone, geharde Angola-veteranen met heimwee naar de romantiek van de bush. Vermoedelijk in ruil voor mijnbouwconcessies aan Zuidafrikaanse bedrijven bewaken ze mijninstallaties en bevechten ze rebellen die in de jungle hun basis hebben.

De guerrillastrijders operereren onder de typisch nietszeggende naam Revolutionair Verenigd Front, en staan onder leiding van een ex-militair - ditmaal een korporaal.

'Een mysterie', noemen Britse kranten korporaal Alfred Foday Sankoh grinnikend. Sankohs loopbaan begon in de Britse Royal West African Forces. Hij verdween enkele jaren in de cel wegens zijn aandeel in een poging tot staatsgreep. Vervolgens dook hij op in de Verenigde Staten, waar hij onder de indruk raakte van de radicale zwarte-moslimbeweging van Louis Farrakhan.

Zijn ideologie is een mengeling van pan-afrikanisme, maoïsme en christendom. Zijn mannen laten zich niets gelegen liggen aan idealen. Zij zaaiden terreur van het type handen-afhakken, verkrachten, onthoofden en in-brand-steken. Vorige maand verscheen Sankoh voor het eerst sinds vijf jaar in het openbaar, vriendelijk glimlachend in zijn maagdelijk witte pak.

Het is tegen die achtergrond van tragiek en de hysterische lach dat het land zich in maart tegen alle verwachtingen in tot democratie bekeerde en naar de stembussen toog. Op zich was het verrassend dat die verkiezingen ondanks intimidatie door leger en rebellen succesvol verliepen. Maar goedbeschouwd past het prachtig in het beeld van Sierra Leone als bastion der waanzin, waar alles mogelijk is en op slag weer kan veranderen.

De nieuwe president heet Dr Ahmed Tejan Kabbah (64). Vorige week trad hij aan. En plotseling lijkt Sierra Leone weer zo normaal als wat. Plotseling gaat het over parlementszetels, een burgerregering en een meerpartijenstelsel. Plotseling wordt het land bestuurd door een heuse intellectueel.

Kabbah studeerde economie in Wales en Oxford, en deed er in Londen ook nog een studie rechten achteraan. In de jaren zestig werkte hij voor de koloniale overheid, vervolgens voor de Verenigde Naties. Vorig jaar werd hij leider van de oudste partij, de Sierra Leone Volkspartij, en zette de strijd tegen corruptie bovenaan zijn lijst van voornemens.

Aan hem dus de taak om het verhaal der waanzin een hoopvolle wending te geven. Honderdduizenden vluchtelingen, tienduizenden doden, corruptie, mijnbouw die ten gronde is gericht, een lege staatskas, haat en wraakzucht, het is niet verwonderlijk dat de militairen de macht met een innemende grimas aan hem afstonden.

En dan zijn er nog altijd de rebellen, die ieder glimlachend gezicht moeiteloos kapot kunnen hakken. Op 15 april zal het intellect van Kabbah gaan onderhandelen met de grilligheid van Sankoh, die al gezegd heeft Kabbah niet te vertrouwen.

Gelukkig dat Kabbah te oud is om nog in een Bob Marley T-shirt rond te lopen.

Fred de Vries

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden