Dossier

Laatste verhoren Fyra-enquête: dit moet u weten

Minstens 11 miljard euro kostte de Fyra, de hogesneldheidstrein die er nooit kwam. Al in de testfase ging de trein ten onder aan technische en fysieke mankementen. De Tweede Kamer voelt tussen 18 mei en 12 juni de hoofdrolspelers aan de tand. Hieronder vindt u alles wat u moet weten over het HSL-fiasco en de parlementaire enquête die daarop volgde.

Miniatuur van de Fyra staat op de publieke tribune in de enquêtezaal.Beeld anp

Hoe het begon

De verhoudingen tussen het ministerie van Verkeer en Waterstaat en de Nederlandse Spoorwegen zijn ijzig als het kabinet in 2001 een openbare aanbesteding uitschrijft voor de hogesnelheidslijn naar België. Een poging van verkeersminister Tineke Netelenbos om de lijn onderhands aan de NS te gunnen, is in 1999 mislukt. Het bod van de NS voldeed geenszins aan de wensen van het ministerie.

Typisch NS, vindt het kabinet. Het staatsbedrijf heeft de naam arrogant en eigengereid te zijn. Het kabinet besluit de NS een lesje te leren: de meest prestigieuze lijn van het Nederlandse spoorwegnetwerk zal openbaar worden aanbesteed. Het is een nachtmerrie voor de NS-top, die de flitslijn beschouwt als de ruggengraat van het Nederlandse spoorwegstelsel in de 21ste eeuw. De NS zet alles op alles om de concessie binnen te halen. Een te hoog bod op de hogesnelheidslijn zal vervolgens leiden tot een zoektocht naar de goedkoopste trein. Lees hier hoe de NS uitkwam bij de Fyra: de route naar het Fyra-debacle.

De Fyra in het onderhoudsbedrijf van NedTrain in Amsterdam, juli 2009.Beeld ANP

De verhoren

Volkskrantjournalist Sander Heijne doet vanuit de zaal live verslag van de verhoren. Lees zijn verslagen hier terug:

12 juni: Na de fraude bij de aanbesteding van het openbaar vervoer in Limburg stelt de NS een directeur ethiek en compliance aan, dit zei waarnemend NS-topman Engelhardt Robbe vrijdag tegen de parlementaire enquêttecommissie Fyra.

11 juni: Directeur Maurizio Manfellotto van treinenbouwer AnsaldoBreda spuwt zijn gal richting de NS: 'De Nederlandse Spoorwegen hebben oneervol en respectloos gehandeld.'

10 juni: De NS en de Belgische spoorwegmaatschappij NMBS wilden op 31 mei 2013 gelijktijdig bekend maken te stoppen met de Fyra. Minister Dijsselbloem van Financiën gebood de NS te wachten het besluit wereldkundig te maken. Dat zeggen directeur Financieringen en Deelnemingen van het ministerie van Financiën Wouter Raab en financieel-directeur van de NS Engelhardt Robbe.

8 juni: 'Voor ons, de NS-directie, waren er geen signalen of rode vlaggen dat we niet zouden kunnen beginnen', zegt ex-directielid Merel van Vroonhoven.

5 juni: Onderhoudbaas van de NS Arie van As keek rond in de fabriek van AnsaldoBreda en had vijf minuten nodig voor zijn conclusie: 'Uit deze fabriek kunnen geen veilige en kwalitatief goede treinen komen.'

Marc Descheemaecker, voormalig directeur van de Belgische Spoorwegen, heeft de Fyra nooit gewild, zei hij tegen de enquêtecommissie.

4 juni: De eilandjescultuur op het spoor heeft de succesvolle introductie van de HSL parten gespeeld. Dat blijkt uit het verhoor van voormalig directievoorzitter HSA Jan-Willem Siebers en voormalig commercieel directeur HSA Bas Oosthoek.

Lees ook: De ene inspecteur vindt Fyra prima, de andere ziet fouten

3 juni: De Inspectie Leefomgeving en Transport had toenmalig minister Schultz van Infrastructuur toegezegd de Fyra-treinen te zullen toelaten op het spoor voordat de inspecteur een besluit had genomen. Dat zeggen inspecteurs Jenny Thunnissen en Krijn van Heerwaarden.

1 juni: 'Het ontwerp van de treinen deugde', zegt kwaliteitsinspecteur Tinus Jonkers.

29 mei: Huidig minister van Infrastructuur en Milieu Melanie Schultz uit felle kritiek op haar voorgangers: die hadden de HSL-problemen moeten oplossen.

28 mei: De NS inspecteerde alleen op papier, stelt voormalig NS-topman Bert Meerstadt. Zolang treinenbouwer AnsaldoBreda de juiste vinkjes aanstreepte, kraaide geen haan naar de gebrekkige kwaliteit.

Lees ook: NS inspecteerde Fyra-treinen enkel op papier

27 mei: Voormalig NS-directeur Aad Veenman, voormalig custom director van TGV-bouwer Alstom Meindert Eland, voormalig vertegenwoordiger van treinenbouwer Siemens Rene van Marrewijk.

De eerste week: Marktwerking op het spoor 'moeder van al het kwaad'

21 mei: 'De NS heeft het zelf tot tweemaal toe verprutst', zegt voormalig minister van Verkeer Tineke Netelenbos.

20 mei: '178 miljoen euro voor de HSL-concessie was een reëel bod', zegt oud-voorzitter van de raad van commissarissen Jan Timmer.

Lees ook: Schedels op bretels Jan Timmer waren smiley's

18 mei: Het aanbestedingsteam van de NS heeft het bod op de concessie voor de hoge snelheidslijn in 2001 op last van de eigen Raad van Commissarissen maximaal opgerekt. Dat zegt rekenmeester Maarten Spaargaren, die in 2001 leiding gaf aan het biedingsteam van de NS.

Directeur van AnsaldoBreda Maurizio Manfellotto bij de parlementaire enquête.Beeld epa
Marc Descheemaecker, voormalig directeur van NMBS, bij de verhoren.Beeld epa
Tineke Netelenbos, voormalig minister van VWS.Beeld anp
Jan Timmer, president-commissaris van NS van 1996 tot en met 2001.Beeld anp
Minister van Infrastructuur en Milieu Melanie Schultz.Beeld anp

'Er was ook veel te lachen'

Columnist Bert Wagendorp blikte aan het begin van de enquête vast vooruit naar de toekomst. Hij schreef: Maandag is de parlementaire enquête naar het Fyra-debacle begonnen. Of het echt een debacle is moet natuurlijk nog blijken uit het eindrapport van de onderzoekscommissie, maar veel wijst in die richting. Er is bijvoorbeeld nergens meer een Fyra te bekennen. Alles wat met de zogenaamde flitstrein heeft te maken kent vertraging, en dat geldt ook voor het onderzoek en de conclusies. De vertraging bedraagt inmiddels een half jaar. Lees zijn column: Fyra bleek een fiasco, maar er was ook veel te lachen.

Staatssecretaris van Infrastructuur Wilma Mansveld.Beeld ANP

Fyra kostte Nederland 11 miljard euro

De kosten voor de aanleg en onderhoud van de hogesnelheidslijn en de problemen met de Fyra vallen veel hoger uit dan tot nu toe werd aangenomen. De snelle spoorverbinding met België heeft de staat al 11 miljard euro gekost en de teller loopt door. Eerder werden de kosten van de flitslijn op 7 tot 8 miljard euro geraamd. Dat zei Tweede Kamerlid Madeleine van Toorenburg vooraf aan de openbare verhoren van de door haar voorgezeten parlementaire enquêtecommissie Fyra. 'De koude rillingen lopen mij over de rug als ik eraan denk wat we hebben geïnvesteerd in de hogesnelheidslijn, zonder te krijgen wat we wilden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden