Laatste twee jaren Fokker ontaardden in lange lijdensweg

Met het faillissement van Fokker komt een eind aan een onderneming die op 21 juli 1919 werd opgericht en uitgroeide tot de op twee of drie na de grootste fabrikant van straalvliegtuigen in de wereld....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

Anders dan McDonnell, dat in de vijf jaar durende luchtvaartcrisis op de been wist te blijven door de civiele produktie op een laag pitje te zetten terwijl het winst bleef halen uit de militaire tak, is Fokker niet bestand gebleken tegen scherp dalende verkopen, heftige prijsconcurrentie en extreem lage dollarkoersen die de winst in guldens met tientallen procenten omlaag dreef. Vooral die dollar maakte Fokkers laatste jaar tot een drama.

* Begin 1995, als Fokker weet dat het een verlies van 449 miljoen heeft geleden, zegt bestuursvoorzitter Ben van Schaik dat hij rekent op 'een positieve instelling van de overheid', maar dat een nieuwe kapitaalinjectie niet aan de orde is.

* Op 19 januari zegt Dasa, sinds 1993 meerderheidsaandeelhouder, te verwachten dat Fokker in 1995 weer quitte zal draaien. Van Schaik houdt het op een verlies, maar ziet winst in 1996.

* De Fokker-vestiging Ypenburg gaat dicht, zo wordt op 27 februari duidelijk als Fokker een nieuwe reorganisatie aankondigt die 1760 banen kost, de vierde grote sanering in drie jaar. Het is de laatste ingreep, zegt Van Schaik. 'We kunnen zo voorlopig vooruit.'

* Op 6 maart tekent Dasa een overeenkomst met Samsung over de ontwikkeling van een nieuw vliegtuig. Dasa heeft al zo'n samenwerking met het Chinese Avic.

* De belangrijke order van de Scandinavische luchtvaartmaatschappij SAS voor 35 vliegtuigen gaat naar Boeing, zo blijkt op 14 maart. Fokker had goede hoop SAS als klant te krijgen, maar moest toezien hoe de Amerikanen een lagere offerte konden uitbrengen. 'Die order is gekocht', mort Fokker.

* Op 4 april wordt duidelijk dat Fokker in het najaar van 1995 andermaal zal aankloppen voor een financiële injectie. Het miljard dat de fabriek een jaar eerder overhield aan de techno-lease-constructie met de Rabobank en aan een lening van Dasa raakt op.

* Dasa zegt op 19 april dat het delen van de Fokker-produktie wil verplaatsen naar 'dollar-landen'. Het is de eerste aankondiging van wat het Dolores-plan zal worden, waarmee Dasa ook de eigen valuta-gevoeligheid te lijf wil gaan.

* De Italiaanse luchtvaartmaatschappij Alitalia besluit vijftien Fokker-70 toestellen te kopen, blijkt op 22 april. Het zal een van de laatste majeure orders zijn.

* Fokker stevent af op een verlies van 750 miljoen gulden, zegt Van Schaik op 12 juni op de luchtvaartshow van Parijs. De dollar kost Fokker honderden miljoenen.

* Daimler-Benz schokt op 28 juni de Duitse beurs door bekend te maken dat het concern voor het eerst in jaren een 'gevoelig verlies' zal lijden.

* Fokker maakt op 6 juli bekend dat het verlies over de eerste helft van 1995 al groter is dan dat over heel 1994. Het eigen vermogen is bijna geheel weg. Een maand later blijkt het halfjaarverlies 651 miljoen. Fokker zoekt naar anderhalf tot twee miljard vers kapitaal.

* De effectenbeurs eist op 17 augustus van Fokker een verklaring waaruit blijkt dat Dasa garant staat voor de dochter nu Fokkers eigen vermogen negatief is.

* Dasa en de Nederlandse overheid onderhandelen over een steunoperatie. Dasa's topman Manfred Bischoff zegt dat de helft van 1,2 tot 2,2 miljard gulden van EZ moet komen. Zonder vers kapitaal verdwijnt het Nederlandse 'luchtvaartcluster', waarschuwt Fokker, dat TNO liet onderzoeken hoe belangrijk Fokker is voor de industrie. De gevolgen van een faillissement voor toeleveranciers en voor wetenschappelijke instituten zullen echter gering zijn.

* Op 26 september lekt een businessplan uit waarin staat dat Fokker nog méér kapitaal nodig heeft dan al werd aangenomen: 2,3 miljard. Fokker zou met die steun vanaf 1996 weer winst kunnen maken. Minister Wijers blijkt ontevreden over het plan, omdat het slecht onderbouwd is en omdat hij wil weten hoe Fokker mee gaat doen in een Europese alliantie. Wijers polst de andere Europese vliegtuigbouwers, maar vangt in Brussel bot. In Duitsland roepen critici steeds harder dat Fokker een miskoop was.

* Op 4 november maakt Wijers duidelijk dat de staat nooit meer dan 850 miljoen in Fokker zal steken, het bedrag dat de overheid uit heeft staan aan ontwikkelingskredieten. Daimler-topman Jürgen Schrempp noemt Fokker 'mijn liefdesbaby', maar zegt dat hij de Nederlandse fabriek niet alleen kan redden. Namens Wijers probeert oud-Unilever-topman Floris Maljers te onderhandelen met Dasa, maar Maljers merkt dat de Duitsers stug bij hun eisen blijven.

* Op 2 december meldt Fokker dat het een deel van zijn leasevloot, die zwaar op de balans drukte, eindelijk heeft verkocht aan Debis Air Finance, een lease-maatschappij van het Daimler-concern.

* Dasa zegt op 15 december toe de kredietkraan naar Fokker ook na de jaarwisseling nog open te houden nu de onderhandelingen langer duren dan verwacht.

* Op vrijdagavond 19 januari heeft Schrempp zijn laatste gesprek met premier Kok en Wijers. De Daimler-topman eist 1,3 miljard vers kapitaal van de staat, en wil zelf niet meer dan 1 miljard bijdragen. Onbespreekbaar, vindt Wijers.

* Drie dagen later, op 22 januari, besluiten de commissarissen van Daimler de financiële navelstreng met Fokker door te snijden. De maanden daarvoor teerde Fokker op een Duits overbruggingskrediet van 1,4 miljard. De commissarissen Fokker vergaderen 's avonds, maar komen er niet uit. De volgende avond echter, op 23 januari, wordt voor de kern van Fokker uitstel van betaling aangevraagd. Fokker heeft een schuld van 3 miljard.

* De staat staat garant voor een boedelkrediet. Vanaf 27 januari kunnen de bewindvoerders op zoek naar overnamekandidaten. Meteen valt de naam van Bombardier, kort daarna meldt Samsung zich per fax. Volgens de bewindvoerders vermeldt de shortlist vijf kandidaten.

* Op 27 februari lekt uit dat oud-bankier en gewezen Fokker-commissaris Harry Langman samen met voormalig Stork-bestuurder Feijo Sikinghe bij Nederlandse financiële instellingen op zoek is naar steun voor Fokker. Kort daarna blijkt hun rondgang vruchteloos. Bombardier laat minister Wijers weten dat het geen bod zal uitbrengen op Fokker.

* Per 1 maart verlengt Wijers het boedelkrediet voor Fokker met twee weken. Het Chinese Avic meldt zich op het laatste moment als kandidaatkoper, maar naar mate de finale beslissing dichterbij komt wordt duidelijk dat de Aziaten te langzaam opereren.

* Donderdag 14 maart moet de beslissing vallen. De deadline loopt af. Maar opnieuw stellen de bewindvoerders hun beslissing een dag uit.

* De laatste dag: vrijdag, 15 maart 1996. Het faillissement voor Fokker wordt aangevraagd. Meer dan vijfduizend werknemers wordt ontslag aangezegd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden