'Laatste Oordeel' in Dom van Florence hersteld

Zestien jaar lang heeft de restauratie geduurd van de grootste schildercyclus uit de geschiedenis van het christendom. Het Laatste Oordeel, een fresco van bijna vierduizend vierkante meter, siert sinds deze week in zijn oude kleuren weer de binnenzijde van de koepel van de Dom van Florence, de Santa Maria del...

Van onze correspondent

Jan van der Putten

ROME

Het fresco is één grote werveling van engelen en duivels, uitverkorenen en verdoemden, allegorische afbeeldingen van deugden en ondeugden, met als centrale figuur de rechtsprekende Christus. Het werk, dat de geest ademt van de contra-reformatie, is gemaakt in opdracht van groothertog Cosimo dei Medici.

In 1571 ging de schilder Giorgio Vasari, tevens de eerste kunsthistoricus van de geschiedenis, aan het werk. De koepel, een meesterwerk van de architect Filippo Brunelleschi, was 137 jaar tevoren al klaar. Vasari wilde Michelangelo's Laatste Oordeel in de Sixtijnse kapel minstens evenaren.

Het ging hem niet voor de wind. Zijn assistent Lorenzo Sabatini paste een nieuwe fresco-techniek toe die hem niet beviel, en Cosimo bleek niet scheutig met geld. In 1574 stierf Vasari, Cosimo twee maanden na hem. Tot teleurstelling van de Florentijnen ontbood Cosimo's zoon en opvolger Francesco een 'buitenlandse' kunstenaar, Federico Zuccari uit Urbino.

Zuccari's stijl was krachtiger, feller, realistischer. Onder de uitverkorenen schilderde hij de laatste twee groothertogen, zichzelf, zijn vader en zijn broer, en de bankier-sponsor Simone Corsi. De strenge priester Vincenzo Borghini, die de theologische opzet van het fresco had ontworpen, werd afgebeeld met een opgeheven vingertje. In 1579 was het karwei af.

Aan kritiek heeft het niet ontbroken. Velen vonden het fresco een obstakel bij het bewonderen van de koepel. Meermalen is voorgesteld de koepel te witten. Nog in de jaren vijftig wilde een leidende kunstkenner de fresco's laten weghalen en ze aanbrengen in een omgekeerde koepel, die het spiegelbeeld moest zijn van Brunelleschi's creatie.

Toch heeft Brunelleschi zelf rekening gehouden met de toekomstige decoratie: hij spaarde in de koepel 48 gaten uit waarin de steunbalken van stijgers konden worden bevestigd. Die werden pas in 1979 voor het eerst gebruikt. Restauratie was al lang noodzakelijk geworden door de effecten van vocht, hitte en vervuiling. Maar er werd pas tot actie besloten nadat een groot stuk fresco naar beneden was gekomen en een gelovige had verwond.

Een metalen stijger van 24 verdiepingen werd gebouwd, 110 meter hoog. Deze steiger werd bevestigd in Brunelleschi's 'eigen' gaten, die daarna werden dichtgemetseld. Nadien kreeg men in de gaten dat daardoor sommige van de 597 scheuren in de koepel, gevolg van uitzetting in de zomer en inkrimping in de winter, groter waren geworden. Nu de steigers weg zijn en de gaten open, kan de koepel weer vrij 'ademen.' En daardoor zijn de oude kleuren en de stijlverschillen tussen Vasari en Zuccari weer te zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden