Column

Laatste kans voor kabinetsleden PvdA

Vlnr. PvdA-ministers Ronald Plasterk, Jeroen Dijsselbloem, Jet Bussemaker en Lodewijk Asscher. Beeld anp
Vlnr. PvdA-ministers Ronald Plasterk, Jeroen Dijsselbloem, Jet Bussemaker en Lodewijk Asscher.Beeld anp

Er zijn van die zondagen waarop ik me afvraag: beseffen de kabinetsleden van de PvdA eigenlijk wel dat dit het laatste kabinet van de 21ste eeuw is waarin de PvdA zo'n enorme hoeveelheid bewindslieden levert? Zoveel zullen ze er nooit meer krijgen. Je hoeft geen Nostradamus te zijn om te voorspellen dat politieke partijen een paar forse stappen terug zullen moeten doen. Helemaal de PvdA. Je kunt er vergif op innemen dat Nederland de komende tientallen jaren zal worden geregeerd door vijfpartijen-kabinetten, zevenpartijen-kabinetten, nationale regeringen, partijloze regeringen, en wat al niet.

De tijd van heel grote partijen lijkt ten einde, zeker die van de ooit oppermachtige christen-democratische en sociaal-democratische volkspartijen, steunberen van ons samenlevingsmodel in de vorige eeuw. Het politieke landschap verandert razendsnel: van een bevroren ijsmassa in een door eb en vloed geteisterde moerasdelta.

De PvdA is bezig het allerlaatste record 'heel veel PvdA-ers in een kabinet' te vestigen. Maar je hebt niet echt het idee dat al die PvdA-ministers en staatssecretarissen dit door hebben. Laat staan dat ze ernaar handelen. Je zou denken dat de houding er een zou zijn van 'de dood of de gladiolen'. Of: 'We gaan nog één keer schitteren. We laten Nederland nog één keer een poepie ruiken en laten zien hoe bepalend het sociaal-democratische gedachtengoed is geweest voor het land dat Nederland geworden is.' Zie ik het niet, of is het er niet?

Ik kan me enorm vergissen, maar op een enkele uitzondering na, tref je dit urgentiegevoel van 'nu of nooit' toch nauwelijks aan. Dat zullen ze vast allemaal opsparen voor de volgende verkiezingscampagne, maar dan hebben ze niet begrepen dat creatief en gedurfd regeren de enige ware politieke campagne is.

Afgelopen week heb ik vier pijnlijke voorbeelden van underperformance van de PvdA genoteerd. Vier sociaal-democratische hoofdschud-momenten. In één week! Ik zag bij Nieuwsuur Jet Bussemaker, PvdA-minister van Onderwijs. Zij reageerde in de allerlauwste modus denkbaar op een voor de PvdA extreem alarmerend rapport. De Onderwijsinspectie bevestigde daarin dat Nederland keihard aan het 'ont-sociaal-democratiseren' is. Kansengelijkheid in het onderwijs maakt plaats voor een standensamenleving. Je zou van de PvdA-minister die hierover gaat, naast enige schaamte, de zwaarst denkbare politieke interventie verwachten. In plaats daarvan a-politieke teksten.

Tweede hoofdschud-moment: de PvdA-positie in het Oekraïnereferendum-debat. Hoe verzin je het? Noch je sportief en deemoedig neerleggen bij de referendumnederlaag en het Nederlandse nee in Brussel hard op tafel leggen, noch gaan voor leiderschap, en een boze, weerspannige bevolking trotseren met staatsraison en internationale pedagogiek. In plaats daarvan koos men een laffe, verpolitiekte uitstel-optie. De optie van een slecht verliezer.

De derde underperformance betrof #Ardgate in Drenthe. Daar presteerde de PvdA het om de laatste der Mohikanen van het Rode Noorden, de populaire en frisse Drentse gedeputeerde Ard van der Tuuk, per dolkstoot de laan uit te sturen. Alsof de PvdA zich zulke bestuurlijke twisten nog kan veroorloven.

Tot slot zag ik Jeroen Dijsselbloem nog ergens in een tv-flits de Grieken oproepen hun stakingen te stoppen. Dat zal ie als Eurogroepvoorzitter wel van de Duitsers opgedragen hebben gekregen, maar van een sociaal-democratisch politicus mag je toch minstens een mespuntje compassie verwachten met stakingen in zo'n extreem door sociale ellende getroffen land.

Er zijn zondagen dat ik terugdenk aan de hoogtijdagen van de sociaal-democratie. De jaren van Olof Palme, Willy Brandt & Joop den Uyl. Dat was een tijd waarin het sociaal contract van de naoorlogse verzorgingsstaat werd nageleefd en vertrouwd. En daardoor was er ruimte voor internationale bekommernis en betrokkenheid. Van Chili tot Tanzania.

De PvdA heeft nog een klein jaar om met 10 bewindslieden - nu al het record van de 21ste eeuw - nog iets bijzonders van het regeren te maken. Out of the box. In de geest van Jan Schaefer. Om nog eenmaal de ooit idealistische bestuurskracht van de sociaal-democratie te laten oplichten.

Daarna breekt de grote versplintering aan. De vijfpartijen-coalities, de Scandinavische minderheidskabinetten, de nationale regeringen in crisistijd. Wat zal men ooit met spijt terugkijken op de niet ingeloste beloften en de niet gegrepen kansen. Regeren is meer dan reageren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden