Laatste kans voor de neushoorn

Zonder rigoureuze maatregelen is de Afrikaanse neushoorn over 10 jaar uitgestorven. Stroperij neemt explosief toe. De hoorns van zo veel mogelijk dieren worden nu met roze gif ingespoten.

AMSTERDAM - Natuurbeschermers nemen hun toevlucht tot steeds innovatievere methoden om de rampzalige stroperij op Afrikaanse neushoorns te bestrijden. Peace Parks Foundation en het Wereld Natuur Fonds (WNF) gaan de hoorn van neushoorns onbruikbaar maken door die in te spuiten met gif. Ze kregen hiervoor dinsdag 14,4 miljoen euro van de Postcode Loterij.


Het stropen van neushoorns is een enorm probleem, vooral in Afrika. Het aantal gedode neushoorns is er in zeven jaar tijd explosief gestegen. In Zuid-Afrika, waar nog de meeste neushoorns voorkomen, van 13 dieren in 2007 naar ruim 1.000 vorig jaar. Neushoornpoeder is in landen als China en Vietnam populair als medicijn voor de bestrijding van katers en kanker. Het is 50 duizend euro per kilo waard, tweemaal zoveel als goud.


Het plan van de natuurorganisaties is eenvoudig. Ze willen de hoorn van zoveel mogelijk neushoorns waardeloos maken voor stropers en afnemers. De dieren worden verdoofd waarna hun hoorn wordt geïnjecteerd met een giftig mengsel van insecticiden en roze inkt. Het gif is onschadelijk voor het dier, maar ziekmakend voor de mens. En er gaat een chip in de hoorn. De lokale bevolking wordt bij de behandeling betrokken, zodat de stropers snel op de hoogte zijn.


Peace Parks heeft het concept in Zuid-Afrika getest, onder meer in KwaZulu Natal. Ruim 230 neushoorns zijn al behandeld, met succes. In de testgebieden daalden de pogingen tot stroperij naar nul, aldus John Loudon van Peace Parks. Het idee is het plan nu uit te breiden naar de negen Afrikaanse landen waar nog neushoorns voorkomen, en daar binnen vijf jaar het grootste deel van de dieren te behandelen.


De risico's voor mens en neushoorn zijn volgens de initiatiefnemers goed onderzocht. Het gif maakt stropers en eindgebruikers van het poeder ziek, maar ze gaan er niet dood van. Voor de dieren is de behandeling ongevaarlijk, aldus Loudon. Van nadelige gevolgen van de verdoving is niets gebleken. 'Van de 234 behandelde dieren zijn er drie overleden, maar die waren oud.'


De behandelde dieren worden expres niet uiterlijk gemerkt zodat stropers pas weten of een dier behandeld is tot ze hem 'onthoornen' en het roze verkleurde binnenste van de hoorn zichtbaar wordt. Het is de bedoeling op die manier de doelmatigheid van de stroperijbendes te ondermijnen.


De nieuwe aanpak is geen panacee, aldus de initiatiefnemers. Het 'ontwaarden' van neushoorns is een van de strategieën naast het inzetten van gewapende patrouilles en drones, voorlichting en opleidingen. Bovendien is de behandeling tijdelijk: de hoorn groeit net als een nagel door, waardoor het gif na enkele jaren is uitgewerkt.


Een tweede poot van het miljoenenproject is het met meer kracht bestrijden van de wereldwijde illegale handel in bedreigde soorten. Op initiatief van WNF wordt een onafhankelijke Wildlife Justice Commission opgericht die zich zal richten op het blootleggen van de internationale criminele netwerken die de handel in handen hebben.


De commissie, die gevestigd wordt in het Vredespaleis in Den Haag, gaat de hele keten van de illegale handel in kaart brengen en die informatie delen met overheden om de opsporing en vervolging te verbeteren. Ook zal ze druk uitoefenen op regeringen door het publiceren van hun voortgang in de bestrijding van 'wildlife crime' .


De hoop is dat de commissie op termijn uitgroeit tot een internationaal juridisch orgaan, zoiets als het Internationaal Strafhof, zegt directeur Johan van de Gronden van WNF. 'Cites, de conventie van de Verenigde Naties tegen de handel in bedreigde soorten, is ook als particulier initiatief begonnen.'


WNF wil ook de vraag naar neushoornpoeder aanpakken. Er komt een publiekscampagne in Vietnam onder het motto: 'het werkt niet en is strafbaar'. Een moeizame maar niet onmogelijke opdracht: in Japan en Zuid-Korea was het poeder ooit ook populair, maar nu is het volledig verdwenen.


Er leven wereldwijd nog 28 duizend neushoorns in het wild, waarvan ruim 25 duizend in Afrika. Zonder drastische maatregelen zijn ze over tien jaar uitgestorven, verwachten deskundigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden