Column

Laatste column Johan Fretz: 'Meer zoeken, minder vinden'

Dit is de laatste column van Johan Fretz. 'De laatste maanden merkte ik dat mijn stukken steeds vaker observerend werden en steeds minder vaak opiniërend.'

Johan Fretz Beeld de Volkskrant.

Dit is mijn laatste column op deze plek. De afgelopen anderhalf jaar heb ik met veel plezier en gedrevenheid mijn blik willen geven op politiek en samenleving, maar nu ga ik deze opiniepagina verlaten. De reden is simpel: ik wil de komende tijd wat meer observeren in plaats van poneren. Meer zoeken, minder vinden. Ik ben net 28. Dat lijkt me heel gezond. In deze laatste column licht ik dat toe, blik ik graag even terug en richt ik me ook tot u, de lezer.

De Volkskrant vroeg mij begin 2012 als columnist naar aanleiding van een optreden in een achterafzaaltje, waarin ik me - balancerend op de grens tussen fictie en werkelijkheid - verkiesbaar stelde voor het premierschap van 2025. Een premierschap dat meer een droom was dan een plan, meer een theatrale verbeelding dan een ambitie. Zoals ik hier al eens schreef: ik maak me geen illusies, maar verbeeld me wel van alles. We hebben verhalen nodig. Het ontbreekt nog al eens aan verbeeldingskracht, vooral in de politiek. Dat gebrek kun je vanaf de zijlijn constateren, maar ik wilde er met een eigen vorm graag ook iets tegenover zetten. Binnen die zoektocht was deze column een zeer waardevol instrument.

In mijn columns kwamen heel uiteenlopende zaken aan bod, maar eigenlijk was het meestal terug te leiden naar een aantal kernvragen: waar blijft de verbeeldingskracht? Kun je zuiver blijven in het centrum van de macht? Hoe gaan we om met het conflict tussen verschillende belangen en verlangens, niet alleen ten opzichte van anderen, maar ook binnen onszelf? Zijn de bestaande ideologieën nog wel toereikend en zo nee: waarom houden we ons er dan nog zo aan vast, juist nu de noodzaak tot een zoektocht naar iets nieuws zich zo aandient.

Het was lang niet altijd raak en een enkele keer - bijvoorbeeld toen ik u lastigviel met mijn Twitterstop - was het zelfs genant. Maar gelukkig merkte ik ook dat de columns met enige regelmaat iets beet hadden. Dan maakten ze veel reacties los, vlogen ze het web over en prikkelden ze tot debat. Niet zelden kreeg ik een woeste brief die uiteindelijk, wanneer ik de brievenschrijver opbelde, leidde tot een interessant gesprek.

Observerend
De laatste maanden merkte ik dat mijn stukken steeds vaker observerend werden en steeds minder vaak opiniërend. Onlangs nam ik daarom het besluit dat mijn columns niet langer thuishoren op de opiniepagina. Ik las een interview met Thom Yorke, de frontman van Radiohead. Daarin vertelde hij: 'Ik schreef lange tijd heel nadrukkelijk geëngageerde teksten, maar ik ben nu in een fase dat ik besef dat ik ook best geëngageerd kan zijn als het wat minder letterlijk in mijn werk zichtbaar is'. Dat vond ik inspirerend, en het leek me een mooi punt om een tijd elders over heel andere zaken te schrijven: niet over wat ik vind, maar over wat ik zie.

Niet Nederland, maar Opinieland is, zoals in het beroemde nineties-lied werd bezongen, 'Het land van duizend meningen'. In dat land zijn ongekroonde koningen en koninginnen zoals Bas Heijne en Sheila Sitalsing, die ik met bewondering volg omdat ze in elke column vlijmscherp kunnen zijn en over de verdieping beschikken om niet in de herhaling te vallen. Mijn verhaal heb ik echter nu wel verteld, en om weer iets zinvols te zeggen, moet deze jonge - maar ook weer niet zo jonge - man op zoek naar verdieping. Dat gezegd hebbende, kijk ik dankbaar terug op de anderhalf jaar waarin ik de thematiek die me fascineerde op deze pagina met u heb mogen delen. Hopelijk heeft dat u af en toe geraakt, laten lachen of ja: desnoods geïrriteerd, als het maar iets losmaakte. Het was in elk geval een eer om hier te mogen schrijven.

Bijzondere tijd
Tot slot: ik geloof dat we in een bijzondere tijd leven, een periode van transitie. Dat is wellicht naïef en sowieso aanmatigend, want hoelang zijn we hier nu allemaal op deze aardkloot? Met goed geluk word je 80, als het echt meezit 100: in de geschiedenis is dat slechts een ademzucht en dus zijn we op de schaal van eeuwigheid niet meer dan een pennestreek, maar toch: de poging om die paar decennia dat we hier rondhobbelen betekenis te geven, lijkt me een mooi streven. Juist nu er zo veel op de helling staat, hebben we daarbij bovenal verhalenvertellers nodig die ons prikkelen om de schotten tussen bestaande ideologieën, disciplines en kaders weg te halen. Als ik ergens voor heb willen pleiten, dan is het dat. Rest mij u te bedanken voor uw talloze reacties: dank!

Johan Fretz is schrijver en cabaretier. Dit is zijn laatste column voor de Volkskrant.

 
Juist nu er zo veel op de helling staat, hebben we daarbij bovenal verhalenvertellers nodig die ons prikkelen om de schotten tussen bestaande ideologieën, disciplines en kaders weg te halen
Thom Yorke. Beeld epa
 
Mijn verhaal heb ik onderhand wel verteld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden