Laatbloeier

Hij heeft een belangrijke bijrol in de film 'The Girl with the Dragon Tattoo' en speelt daarin de ultieme slechterik. Yorick van Wageningen is overal ter wereld een veelgevraagd acteur, behalve in Nederland. Hoe komt dat toch?

Tijdens de première in Londen, een paar dagen geleden, zag acteur Yorick van Wageningen zichzelf voor de eerste keer terug als seksueel geperverteerde advocaat in The Girl with the Dragon Tattoo.


'Ver-schrik-ke-lijk. Het is geen leuke man om tegelijkertijd met 1.600 anderen te moeten aanschouwen.'


Je speelt het pure kwaad.

'Ja.'


Was je bang voor wat je van jezelf liet zien?

'Natuurlijk. Ik ben een jaar bezig geweest met die rol. Een jaar ben ik beziggeweest zo veel naargeestigs in mezelf te stoppen, mezelf bijna zo te máken. Dat koppel je niet los, als je daar naar kijkt. Je zegt niet: wat een sterk personage.'


Even later: 'Eén scene is het ergste van het ergste. Hij begint haar te verkrachten...'


Je neemt afstand. Je zegt nu: hij.

'Ja, natuurlijk.' Zucht.


'Hij zit op haar en ze begint enorm te spartelen. En dan zie je dat hij blij is - vanwege de macht die hij over haar heeft. 'Dat is het dan', dacht ik. 'Dat zijn de dingen die zo'n man leven geven.' Maar het is natuurlijk iets dat je helemaal niet van jezelf wilt zien.'


Want je had dat triomfantelijke gevoel ook even echt.

'Ja. Dus eh...


'Op het moment dat de opname eindigt, toen ik cut hoorde, is het alsof je als 12-jarig jongetje masturberend onder de lakens ligt en papa en mama en oom en tante en opa en oma trekken opeens de lakens weg en staan naar je te kijken. Zo voelt dat.'


'Rooney Mara ging door met huilen. Dat was vreselijk.'


Hij heeft al ontbeten, zegt Yorick van Wageningen (47) tegen de ober in zijn New Yorkse hotel, de ochtend na de Amerikaanse première van de film. Toch: of hij nog wel even de kaart kan zien, waar de acteur bij nader inzien toch maar niks van neemt. 'Vijf jaar geleden ben ik gestopt met roken, mijn laatste, echt grote verslaving: ik rookte twee pakjes per dag. Die is prachtig vervangen door eten. Ik werd enorm dik.'


Het grootste deel van de kilo's is er af, maar zijn gestalte past perfect in zijn rol van de vlezige advocaat Nils Bjurman, de zieke geest die de voogdij heeft gekregen over computerhacker Lisbeth Salander en haar volledig in zijn macht heeft - totdat ze op ijzingwekkende wijze terugslaat.


Regisseur David Fincher verfilmde het eerste deel van de Millennium-reeks van Stieg Larsson, met in de hoofdrollen Daniel Craig, Rooney Mara en Christopher Plummer. De Zweedse onderzoeksjournalist overleed voordat hij het kon meemaken hoe zijn trilogie aansloeg, die in de kern draait om geweld tegen vrouwen. Afgelopen jaren leek iedereen de thrillers te lezen, op vakantie, in de trein, het vliegtuig.


Maar geen boeken voor jou.

'Helemaal niet. Ik begreep ze niet. Het interesseerde me ook niet. Ik moest me er doorheen worstelen. Na deel 1 had ik het al gezien. In deel 2 kwam ik bij de passage waarin ze Bjurman dood aantroffen. 'Klaar', dacht ik.'


Waarom vroeg Fincher je?

'Ik werd benaderd door zijn castingdirector, of ik wat wilde opsturen. Te gek, maar ik dacht: Fincher, daar doen 4.000 man auditie voor, da's toch een verloren zaak. Op een middag heb ik met Thekla Reuten een scène uit een oude Gene Hackman-film nagespeeld, terwijl een vriend van me met zijn camera lag ingeklemd tussen de verwarming en het bed waarin we lagen. De volgende dag keek ik de opname terug en dacht: fucking hell, wat gebeurt daar? Die tape ging naar Amerika en de dag daarop hing Fincher aan de lijn.'


De vermaarde David Fincher. Het gaat goed, met al die rollen van je in grote internationale producties.

Lachend: 'Het houdt maar niet op. Moet ook wel, want in Nederland word ik nooit gevraagd.'


Yorick van Wageningen is nog steeds beroemder in Hollywood dan in Nederland. Het echte succes van de in Baarn geboren acteur kwam pas op latere leeftijd, nadat hij resoluut een einde had gemaakt aan een leven van hangen in de WW en volcontinu blowen, ja, hij is 'enorm' verslavingsgevoelig. 'Mijn idee was om overdag vooral binnen te blijven zitten en een keer per week naar Albert Heijn en de wasserette te gaan.'


De acteur met het ongepolijste hoofd en de magnetiserende ogen vertrok naar Los Angeles, waar hij doordrong tot de kleine elite die mag werken in Hollywood. Tegenwoordig woont Van Wageningen beurtelings in LA en in Amsterdam, tussen het reizen voor zijn werk door. Hij speelde het afgelopen decennium, om een paar titels te noemen, in Beyond Borders, met Angelina Jolie, in The New World, met Colin Farrell en in The Way, met Martin Sheen en geregisseerd door diens zoon Emilio Estevez. Eind 2012 is Van Wageningen te zien in 47 Ronin, een 18de-eeuwse samoeraifilm met Keanu Reeves.


Werken tussen de internationale sterren: 'Zes weken heb ik met Martin Sheen door Spanje gewandeld. Wat een orakel, die man. Je hoort over het drama tussen hem en zijn zoon Emilio, op de Filipijnen, tijdens de opnamen voor Apocalypse Now. Dat Marlon Brando van de berg af kwam rennen om ze uit elkaar te halen.'


De afgelopen jaren speelde hij maar in een paar Nederlandse producties, waaronder de film Oorlogswinter. 'Ik zou het prettig vinden er een beetje te blijven werken, ook al is het in Amerika lucratiever. Het is toch mijn land. Maar op de een of andere manier loopt in Nederland altijd van alles mis. Ik was in 2008 gevraagd voor een film en die werd ineens doodleuk twee weken van tevoren gecanceld. Terwijl ik er allerlei dingen voor had afgezegd. Hetzelfde gebeurde met een toneelstuk dat ik zou doen met Gerardjan Rijnders. Dat is Holland. Zoiets is in Hollywood ondenkbaar.'


Sta je weleens verbaasd over wat je hebt bereikt?

'Per-plex.'


Je bent een laatbloeier.

Opgewekt: 'Het leven begon bij 40.'


Heb je nooit spijt gehad van de ledige jaren en het geblow, gedacht: ik had toch eerder serieus met dat vak bezig moeten zijn?

'Ik had dit niet kunnen doen zonder alles wat daarvoor is gebeurd. Het gaat precies zoals het moet gaan. Ik ben ouder geworden. Maar het leven is zeker niet slechter geworden.'


En nu heeft Van Wageningen een van de belangrijkste bijrollen in een van de grootste films van het jaar. Als het kwaadaardigste personage dat hij ooit heeft gespeeld.


'Het is zo vreselijk anderen iets aan te moeten doen. Ik moest iemand bij me hebben die ik blind vertrouwde. Studio Sony heeft mijn allerbeste vriend, die ik ken sinds mijn 16de, laten invliegen. En ik heb gezegd: mijn hond moet mee. Ik kan je vertellen dat er niets beters is als je uit zo'n gruwelijke scène komt en de hond staat op je te wachten in de trailer.'


Vond je zelf ook niet angstaanjagend dat je zo goed zo'n slecht mens kon spelen?

'Nee. Ik denk dat iedereen tot alles in staat is.'


Jij zou een vrouw kunnen verkrachten?

'Ik kan me niet voorstellen... Nee, dat is niet waar. Ik ben bang van wel. Hoewel ik hoop en denk en geloof dat ik het nooit zou doen. Maar voor zo'n rol moet je er naartoe werken dat je tot zoiets zou kunnen komen. Bjurman is evil, maar ik moest er ook een mens van vlees en bloed van maken. Je zag wat er gebeurde in Joegoslavië. Een land waar je naartoe ging op vakantie, waar gewone mensen woonden...'


Dubrovnik, Split.

'En opeens gebeurde dát. Dan zie je hoe het kan. Hoe het mogelijk is.'


Dan: 'Het waren de meest onaangename dagen uit mijn carrière. Rooney Mara is zo'n schatje, zo'n fragiel, kwetsbaar meisje. Ze wilde niet weten wat er ging gebeuren. Zei: 'Doe het maar gewoon. Doe maar wat je moet doen en praat niet tegen me, die dagen.' Heel dapper.


'Haar wraak, als ze mij verkracht, was een gebed zonder end. Dat moest telkens over. Dan was het te heftig voor de studio, dan weer niet heftig genoeg voor Fincher.'


De film moest wel de bioscoop in kunnen.

'Nou ja: de bioscoop in kunnen... De film moet 200 miljoen dollar maken. Hoe ze zijn weggekomen met een R-rating, dat kinderen er onder begeleiding van een volwassene naartoe mogen, is een wonder. Ik zat in Londen met open mond naar het geweld te kijken.'


Hoe zijn ze ermee weggekomen?

'Macht. Sony is een miljardenindustrie.'


Ik las in de synopsis dat jullie tijdens de pauzes soms wel een kwartier achter elkaar moesten huilen.

'Toen ik voor de derde keer werd gebeld dat de scène over moest waarin Rooney revanche neemt op mij, dacht ik dat ik gek werd. Weer die vernedering. En fysiek is het erg zwaar. Ik lag toch maar naakt op de grond, vastgebonden, terwijl ik werd natgespoten en ze menthol in mijn ogen bliezen. Tussen de opnamen moest ik van LA ook nog op en neer naar Boedapest voor een andere film. Waanzin.


'Er zat een dag bij van 4 uur 's ochtends tot 12 uur 's nachts. Op een gegeven moment ben je niet veel meer dan een object. Waar assistenten nog wel de tape van je gezicht afhalen om je te laten ademen, maar na de zoveelste keer denken: telkens al die boeien losmaken, dat kost te veel tijd.'


We laten hem maar even liggen.

'Even een deken eroverheen.'


De vorige avond zag hij zichzelf voor de tweede keer in zijn ontmenselijkte pose, tijdens de première in New York.


Heb je nog net zo'n hekel aan premières en het opgefokte gedoe eromheen als in je begintijd?

'Ik denk dat het gisteren zeker 8 minuten leuk was - van de hele avond. Daniel Craig die enthousiast naar me toe kwam, Mark Ruffalo die zei: Man, wow, that was sooooo...' Te gek, als je wordt gerespecteerd door je collega's.'


Denkt na. 'Het is zo luxe, om te kunnen leven in twee werelden. René Mioch stond gisteravond naast me...' Van Wageningen doet een opgewonden Mioch na: 'En-daar-sta-je-dan, op de rode loper, in New York!' Ik zei: 'En morgen staan we weer bij de Albert Heijn.'


The Girl With The Dragon Tattoo is vanaf 19 januari in de bioscoop te zien.


Foto'sDana Lixenberg


Films met Yorick van Wageningen


Een Nederlandse speelfilm uit 2000 van Dana Nechustan, naar het gelijknamige toneelstuk van Kars Woudstra uit 1999, waarin Van Wageningen de geheimzinnige Reinier Kloprogge speelt. De film is een vertelling van drie jongemannen die gezamenlijk in een dodelijk verkeersongeluk terechtkomen, en vlak voor hun overlijden terugkijken op de oorzaken van hun dood. Total loss kreeg vernietigende kritieken in Nederland, maar nadat regisseur Steven Spielberg de film in Amerika gezien had, bood hij Van Wageningen prompt een rol aan in zijn nieuwe film, Minority Report. Wegens problemen met zijn werkvergunning zou Van Wageningen deze rol overigens moeten laten schieten.


In 2004 speelde Van Wageningen mee in de sciencefiction film The Chronicles of Riddick van David Twohy. Het verhaal draait om Richard B. Riddick, een crimineel die moet voorkomen dat het agressieve strijdersras 'The Necromongers' de gehele mensheid onderwerpt. Van Wageningen speelt 'The Guv', een leider in een ondergrondse gevangenis die een speciale band opbouwt met Riddick.


Deze film werd geregisseerd door Terrence Malick en uitgebracht in 2005 en is een verfilming van de stichting van Jamestown in Virginia, met in de hoofdrol Colin Farrell. Van Wageningen speelt Samuel Argall, een historische vlootofficier die aan het begin van de 17de eeuw veelvuldig naar de Nieuwe Wereld reisde en vrede sloot met de Powhatan indianen rond Jamestown.


In 2008 was Van Wageningen weer te vinden in een Nederlandse productie: Oorlogswinter, van Martin Koolhoven, gebaseerd op het gelijknamige boek van Jan Terlouw. Van Wageningen speelt de rol van Ben, de oom in wie het 14-jarige hoofdpersonage Michiel van Beusekom een voorbeeld vindt voor zijn verzetsacties tegen de Duitsers.


Een film van Emilio Estevez uit 2010, over een dokter (Tom) die de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela loopt. Een van de kleurrijke figuren die hij onderweg tegenkomt is Joop, gespeeld door Van Wageningen. Joop is een dikke Nederlander die de route loopt om gewicht te verliezen, opdat zijn vrouw hem weer zal begeren.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden