'Laat ze weten dat ik ben opgepakt'

Samia, een 50-jarige fotografe, doet graag mee aan de protestactie zaterdag van vrouwen in Saoedi-Arabië die achter het stuur kruipen, maar liever niet alleen. Op Facebook zoekt ze gezelschap. Eva Ludemann rijdt mee, per Skypeverbinding.

Skypebeeld van Samia rijdend door de Saoedische kuststad Jeddah. Veiligheidsagenten hadden vrouwen telefonisch gewaarschuwd geen auto te gaan rijden. Beeld de Volkskrant
Skypebeeld van Samia rijdend door de Saoedische kuststad Jeddah. Veiligheidsagenten hadden vrouwen telefonisch gewaarschuwd geen auto te gaan rijden.Beeld de Volkskrant

'We worden gevolgd.' Samia El Moslimany kijkt bezorgd in haar achteruitkijkspiegeltje. Achter haar rijdt een grote bruingrijze GMC, met daarin drie mannen. Zij maken al de afgelopen tien minuten precies hetzelfde ritje door Al-Manar, een woonwijk in Jeddah, een kuststad in het westen van Saoedi-Arabië. Elke bocht die Samia neemt, hoe hard of zacht ze ook rijdt; de GMC blijft aan haar bumper plakken.

De 50-jarige fotografe Samia is in overtreding. Niet van de wet, maar van de ongeschreven regel in Saoedi-Arabië dat vrouwen niet mogen autorijden. Volgens de ultrapuriteinse en zeer invloedrijke geestelijken in het land leidt dat tot moreel verval: hoe kun je controleren of een vrouw zich wel netjes gedraagt als ze kan gaan en staan waar zij wil? En wat als ze autopech krijgt en vreemde mannen haar moeten helpen? Zedeloosheid ligt immer op de loer.

De afgelopen weken voerden tientallen Saoedische vrouwen actief campagne tegen de ban. Op YouTube verschenen dagelijks filmpjes van autorijdende Saoedische vrouwen, in aanloop naar de door de activistes openlijk aangekondigde grote actie 'October 26 Driving': in het hele land zouden ze massaal in de auto stappen. Zo ook Samia.

Bordeauxrode Mercedes

'Wie rijdt er met mij mee?', vraagt Samia zaterdagmiddag op Facebook. Ze rijdt wel vaker stiekem auto, maar alleen durft ze niet goed op deze grote dag. Het Saoedische ministerie van Binnenlandse Zaken heeft een strenge waarschuwing afgegeven. Diverse vrouwen zijn door veiligheidsagenten op hun mobieltjes gebeld dat ze vooral niets moesten proberen. De website 26 October Driving is gehackt.

'Zal ik dan toch alleen gaan?', twijfelt Samia in de chatgroep. Zij en haar man zijn uit elkaar, haar kinderen wonen in het buitenland en diverse vriendinnen hebben afgehaakt. 'Kan er echt niemand met me meerijden?'

Dat kan wel, al is het via Skype vanuit Amsterdam. Samia lacht eerst om het idee, maar gaat dan akkoord. Even minuten later zit zij achter het stuur en de verslaggeefster virtueel op het dashboard van haar bordeauxrode Mercedes. Die heeft ze zelf gekocht. 'Ik heb natuurlijk geen testrondje gereden', grinnikt Samia. 'Ik heb hem uitgekozen op de lekker zachte achterbank.'

Het gaat door stoffige straten met witgesausde hoogbouw, de schemer valt. Het is niet druk op straat en voor de zekerheid rijdt Samia's chauffeur achter haar aan. Maar dan wringt zich die grote GMC ertussen. Op Samia's voorhoofd verschijnen kleine zweetdruppeltjes.

Twee jaar geleden belandden enkele vrouwen dagenlang in de cel toen ze - aangemoedigd door de Arabische Lente - een vergelijkbare campagne voerden. Ze raakten hun baan kwijt en kwamen ernstig in de problemen.

Geblokkeerd

Op een grote kruising springt het stoplicht op rood. Terwijl Samia remt, scheurt plotseling de GMC langszij en blokkeert haar auto. Van diverse kanten komen politieauto's aanrijden. Zo snel ze kan ratelt Samia de contacten van haar familie in de VS af en van haar vrienden in Saoedi-Arabië. 'Bel ze. En tweet dat ik ben opgepakt. Zet het op Facebook!'

Uit de GMC stappen drie mannen in witte thobe, een van hen loopt naar Samia's wagen. Hij is kort, rond de 40, met vettig haar en bruine tanden. 'Zij is het, zij is het', schreeuwt hij terwijl hij naar Samia wijst.

Een politieagent in uniform vraagt Samia's identiteitsbewijs. Razendsnel laat Samia de verslaggeefster in haar jaszak verdwijnen, de Skypeverbinding blijft open.

Het is een kakofonie van zware mannenstemmen, sirenes, getoeter en een paniekerige Samia. Dan klinkt de stem van Samia's chauffeur. Die moet Samia in haar eigen wagen naar het politiebureau rijden, een vrouw in haar eentje bij mannelijke agenten in de auto, dat kan in Saoedi-Arabië niet.

Vrouwenstemmen

'Ik ben bang', zegt Samia. 'Ik weet niet waar ze me naartoe brengen. We rijden langs de snelweg tussen Jeddah en Medina, het is hier heel verlaten.' Na zo'n kwartier stopt de auto, ze zijn op het politiebureau. Samia en de chauffeur worden mee naar binnen genomen.

'Masaa alkheir Ya Ummi', 'Goedenavond moedertje', klinkt een vriendelijke mannenstem. Op de achtergrond rinkelen telefoons. 'Gaat u zitten. En vertel mij, waarom reed u auto? Weet u niet dat dat tegen de wet is?'

'Er is geen wet die mij dat verbiedt', antwoordt Samia.

De man zucht. 'Het is tegen de regels. Wie heeft je aangespoord te gaan autorijden? Welke organisatie heeft je opgestookt?'

Samia zegt dat ze in haar eentje heeft gehandeld, maar de man blijft de vragen herhalen. Ook Samia houdt voet bij stuk.

Voetstappen klinken en verdwijnen en dan zijn ook vrouwenstemmen te horen. Het zijn agentes, want ook op het politiebureau is een vrouw in haar eentje tussen vreemde mannen haram, ongepast.

Voogd

Na een lange ondervraging moet Samia een door een agent handgeschreven document ondertekenen, waarmee ze belooft nooit meer achter het stuur te stappen tenzij dat ooit wettelijk wordt toegestaan. Als ze niet tekent, belandt ze in de cel.

'Je mag naar huis', zegt de vriendelijke bromstem. 'Wie kan ik bellen om je op te komen halen?' En dan is daar een nieuw probleem: Samia heeft geen mahram, een mannelijk familielid dat haar voogd is, en zonder toestemming van haar mahram mag een vrouw in Saoedi-Arabië praktisch niets. Naar school, de dokter, boodschappen doen, reizen, trouwen, werken; vader, echtgenoot, broer of zoon bepaalt alle aspecten van het leven van de Saoedische vrouw.

Samia wordt boos. 'Ik ben 50 jaar, ik kan uw moeder zijn, ik ben geen klein kind!' De man zucht. 'Mevrouw, ik kan er niets aan doen, zo zijn de procedures.' Uren van af en toe verhitte discussies over Samia's mahram gaan voorbij, het lijkt nergens toe te leiden.

Maar het is de politie die even na middernacht bakzeil haalt. Samia mag naar huis, in haar eigen auto. 'Maar je chauffeur moet rijden', lacht een agent bij het afscheid. Samia lacht ook. Ze mag dan wel niet rijden, maar het is ongekend dat ze zonder voogd het politiebureau verlaat. 'Revolutie gaat met kleine stapjes', fluistert ze tegen haar jaszak.

undefined

Is Saoedi-Arabië klaar voor modernisering?

Ze gebruiken de positie van de vrouw als een etalage'
In het reactionaire Saoedi-Arabië verleggen vrouwen millimeter voor millimeter hun grenzen. Elke stap vooruit is een strijd tegen het religieuze establishment. 'Autorijden? Slecht voor de eierstokken.' (+)

Dit moet het Saoedi-Arabië van de toekomst worden
Laat de moderne maatschappij die door kroonprins Mohammed bin Salman in Vision 2030 wordt gepresenteerd zich wel rijmen met de verstikkende tradities van het religieuze land? (+)

Jong in de monarchale dictatuur van Saoedi-Arabië
Van de Saoedi's is 70 procent jonger dan 30 en van hen is eenderde werkloos. Een tikkende tijdbom. 'Voor jongeren is het leven hier hard, oneerlijk en doods.' (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden