Laat u geen spoken aanpraten door Jan Terlouw

Jan Terlouw, de 85-jarige éminence grise van D66, hield woensdagavond bij DWDD de Toespraak van de Week. In zeven minuten legde hij uit dat we moeten streven naar een duurzame wereld waarin de mensen elkaar weer vertrouwen. Zijn woorden vielen in goede aarde, het hele land had het erover en prees Terlouw. Het praktische effect van zijn hartekreet kunnen we meten: zien we de komende tijd een toename van het aantal touwtjes uit brievenbussen, dan gaat het weer de goede kant op - met het vertrouwen tenminste.

Jan Terlouw tijdens het congres van D66 in de Amsterdamse RAI, 30 oktober 2015. Beeld anp

Het is spijtig dat politici hier zo jong oud worden gevonden. Je ziet vaak dat voormalige leiders op hogere leeftijd een wijsheid tentoonspreiden die je ze al veel eerder had toegewenst, met name toen ze nog macht hadden. Kennelijk komt inzicht met de jaren - wat is er eigenlijk tegen een toffe premier van tachtig?

Maar van alle fractieleiders in de Tweede Kamer - afgezien van de eenmansfracties - is er één boven de zestig (Henk Krol, 66) en zijn er vier 50-plus. De rest heeft nog niet eens een midlifecrisis. Onder de ministers zijn vier veertigers, vijf vijftigers en bevindt zich welgeteld één eenzame zestigplusser, namelijk Henk Kamp (64).

Dat is dus veel te pril en vragen om problemen.

Het succes en de geloofwaardigheid van Terlouw hadden alles te maken met zijn grijze haren en oprechtheid. En aan het ontbreken van effectbejag - hij zat er niet om stemmen te scoren met een paar gelikte soundbites, ingefluisterd door een bijdehante pr-jongen.

Maar toch: zijn vertrouwenverhaal klopte niet. Terlouw haakte aan bij de heersende gedachte dat het wantrouwen in de Nederlandse samenleving de spuigaten uitloopt. Dat idee wordt gevoed door politici die inspelen op angst en door social media waar zaken worden uitvergroot en opgeblazen. En ook door reguliere media die niet willen achterblijven.

Maar met de werkelijkheid van een grote meerderheid van de Nederlanders heeft het niks te maken. Het vertrouwen in de politiek en de democratische instituties is hier internationaal gezien juist erg hoog. Het onderlinge vertrouwen tussen de burgers is zelfs nergens zo hoog als in Nederland - brievenbustouwtjes of niet. Dat vertrouwen is de afgelopen jaren niet of nauwelijks gedaald, blijkt uit elk onderzoek. Dat is terecht, we leven in de minst criminele van alle samenlevingen en krijgen de cellen amper meer gevuld.

Het beeld van de werkelijkheid wordt verdraaid - en de woorden van Terlouw droegen daaraan bij, hoewel ik meteen wil geloven dat zulks niet zijn bedoeling was. Inderdaad hingen vroeger touwtjes uit brievenbussen, behalve bij huizen waar iets viel te halen, die hadden toen ook al een dubbel slot op de deur.

In NRC Handelsblad zei Paul Dekker, die bij het Sociaal en Cultureel Planbureau onder meer de 'civil society' en 'vertrouwen' in zijn portefeuille heeft, dit: 'De publieke opinie en media praten elkaar een donker gat in.' En, waarschuwde hij, 'dat kan een selffulfilling prophecy worden'. Wie voortdurend leest en hoort dat het wantrouwen toeneemt, begint zich op den duur af te vragen of hij met al zijn vertrouwen niet de laatste der naïevelingen is en of wat meer wantrouwen jegens politici en buren niet op zijn plaats is.

We moeten ons geen spoken laten aanpraten die niet bestaan, ook niet door Jan Terlouw, hoe oud hij ook is en hoe goed hij het ook bedoelde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden