Gastcolumn

Laat superrijken en grootbedrijven per direct opdraaien voor ecologische crisis

Groen consumentisme gaat ons niet helpen. Het is hoog tijd dat de overheid ingrijpende maatregelen neemt.

De zelfrijdende hybride Mercedes die een geringe CO2-uitstoot heeft, staat opgesteld op de Dam.Beeld anp

Wat leven we toch op een prachtige planeet, in een imposant en ontzagwekkend universum dat me doet duizelen wanneer ik op een heldere nacht naar de sterren kijk. Die grootsheid doet me beseffen hoe klein en kwetsbaar we zijn. Dat we er met elkaar iets van moeten maken gedurende onze korte levens op dit minuscule stipje, en hoe onvervangbaar het klimaat hierbij is.

Helaas blijkt het klimaat al enige tijd fragieler en beïnvloedbaarder te zijn dan we ooit voor mogelijk hielden. Ruim 97 procent van de klimaatwetenschappers is het er over eens dat de ongekende uitstoot van broeikasgassen door menselijke activiteiten tot klimaatopwarming leidt. De zeespiegel stijgt, er ontstaan meer langdurige droogtes en de mondiale voedselvoorziening wordt door misoogsten instabieler, waardoor de kans op ontwrichtende voedselrellen en massale immigratiestromen toeneemt. Het is maar een kleine greep uit de verontrustende lijst van gevolgen.

Intussen bungelt Nederland onderaan de Europese duurzaamheidslijstjes. Van al onze verbruikte energie is slechts 5,5 procent afkomstig uit hernieuwbare bronnen. Alleen Malta en Luxemburg doen het slechter. Het grote publiek blijft er echter vrij onverschillig onder. Hier liggen diverse oorzaken aan ten grondslag en het is hoog tijd om het daar eens over te hebben.

Kletskoek

Om te beginnen bestaat er een handjevol 'klimaatsceptici', die in het verleden onverdiend veel media-aandacht op zich hebben weten te vestigen. Zij trekken de gevestigde wetenschap ten onrechte in twijfel, veelal uit ideologische overwegingen. Milieukundige Jan Paul van Soest laat in zijn boek De Twijfelbrigade zien hoe een groep van ongeveer honderd 'klimaatsceptici', verbonden aan conservatieve Amerikaanse denktanks, behoorlijk wat mist in de publieke sfeer hebben geproduceerd.

Zij worden daarin met tientallen miljoenen dollars door de fossiele brandstofindustrie gesteund. Hun gefabriceerde onzin ziet er gelikt uit en bereikt ook Europese landen via 'echokamers'; websites die de gepolijste kletskoek klakkeloos overnemen. De PVV citeert daar vervolgens gretig uit, net als sommige conservatieve VVD'ers.

Verder zijn er behoorlijk wat mensen die de klimaatwetenschappelijke consensus accepteren, maar denken dat een toekomstig technologisch wondermiddel ons zal redden. Dat is dobbelen met de toekomst. Het blijft hoe dan ook een curieuze redenering, want we hebben de technologie van de toekomst allang in huis: windmolens en zonnepanelen. De kwestie is juist dat ongeveer 80 procent van de huidige fossiele brandstofvoorraden onder de grond moet blijven en dat we al zéér snel, rond 2050, het liefst veel eerder, volledig op hernieuwbare energiebronnen moeten zijn overgestapt. We hebben simpelweg geen tijd om te wachten op een 'eventuele toekomstige redding' die techno-utopisten voorstaan.

Boeman

Het schouderophalen lijkt ook te maken te hebben met de mythe dat het probleem vooral veroorzaakt zou worden door de snelle bevolkingsgroei in ontwikkelingslanden. VN- demografen voorspellen echter dat deze bevolkingsgroei stagneert, zodat we in de toekomst op een wereldbevolking van in totaal negen tot tien miljard mensen uitkomen. Veel, maar niet onhoudbaar veel.

Het werkelijke probleem is het consumptiepeil van superrijken en welgestelden in met name westerse samenlevingen. Stephen Pacala, hoogleraar ecologie en hoofd van het Princeton Environmental Institute, heeft berekend dat de rijkste 7 procent van de wereldbevolking verantwoordelijk is voor 50 procent van de mondiale CO2-uitstoot, terwijl de armste 50 procent slechts verantwoordelijk is voor 7 procent van de uitstoot. Het is dus misleidend om te zeggen dat 'de mensheid' de boeman is.

Jan Modaal

Maar hetgeen dat mensen misschien nog wel het meest onverschillig maakt ten aanzien van het klimaat, is de boodschap die sommige onderdelen van 'groene politiek' uitademen; namelijk dat we ons niet alleen uit de economische, maar zelfs uit de ecologische crisis zouden kunnen consumeren. Het eerste lijkt al nauwelijks te lukken, maar het tweede is hoe dan ook een onrechtvaardige boodschap, omdat het daadkracht van koopkracht afhankelijk maakt. Niet iedereen kan zich een elektrische auto en biologisch eten veroorloven.

Zo'n verhaal legt ons collectieve lot in de handen van welgestelde consumenten in plaats van geëmancipeerde burgers, en wijst intussen vermanend naar minder koopkrachtigen. Het suggereert bovendien dat de politiek de maatschappij niet fundamenteel hoeft te veranderen, wat een breder potentieel besef van politieke urgentie ondermijnt.

Het is onmogelijk om met kleine individuele (koop)gedragsveranderingen binnen drieënhalf decennium de resterende 94,5 procent van ons energieverbruik te verduurzamen. Die boodschap leidt af van wat werkelijk moet gebeuren. De overheid moet per direct ingrijpen. Het openbaar vervoer moet worden genationaliseerd en gratis worden. We moeten reusachtige nationale windmolenparken op zee bouwen. Het energiezuinig maken van huizen moet veel meer gesubsidieerd worden. En het belangrijkste van alles: Jan Modaal betaalt geen cent. Hij draaide al onterecht op voor de economische crisis. Voor de ecologische crisis mogen de vervuilende (super)rijken en het grootbedrijf zo veel mogelijk opdraaien.

We leven nog steeds op een prachtige planeet. Over een paar decennia weten we of het ons gaat lukken om dat de komende millennia zo te houden.

Stephan Huijboom is filosoof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden