Gastcolumn

Laat sommige mensen eerst rijk worden

Iedere westerling die denkt dat de revolutie in China ophanden is, moet eerst zijn eigen temperatuur opmeten

Een Chinese kapper in Peking. Beeld afp

In 1992, tijdens zijn tournee door het zuiden van China, sprak de Chinese leider Deng Xiaoping de beroemde woorden 'Laat sommige mensen eerst rijk worden'. Deng, die een paar maanden eerder feitelijk met pensioen was gegaan, hield zijn zuidelijke tournee om - na het bloedige neerslaan van de studentenprotesten op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989 - de weerstand van de linkse vleugel binnen de communistische partij tegen verdere economische hervormingen te doorbreken.

In een opiniestuk in The New York Times schreef de Chinese dissident Bao Tong afgelopen juni dat Deng Xiaoping met die woorden willens en wetens een tijdperk van ongebreidelde corruptie heeft ingeluid in China. Maar volgens de in Peking woonachtige Jaap Sie, die onder meer Max Havelaar in het Chinees heeft vertaald, was de aansporing van Deng nodig omdat Chinese entrepreneurs, met de Culturele Revolutie nog vers in het geheugen, een zekere angst hadden om rijk te worden.

Waarschijnlijker is dat Deng Xiaoping zich al vroegtijdig heeft gerealiseerd dat het onmogelijk zou zijn om de ruim 1 miljard Chinezen tegelijkertijd uit de armoede te verheffen. Door de strategie om sommige mensen - maar vooral ook sommige regio's, namelijk de zuidelijke - in China eerst welvarend te laten worden, creëerde Deng de voorwaarden voor een economische groei die na verloop van tijd zichzelf zou kunnen voeden en versterken, net als Nobelprijswinnaar Arthur Lewis in zijn essay Economic Development with Unlimited Supplies of Labor (1954) betoogde.

Thuisbezorgen

Dankzij de goedkope arbeid maken bedrijven overwinsten, en door die winsten te investeren worden weer nieuwe banen gecreëerd, net zolang tot arbeid wel een schaarse productiefactor is, en de overwinsten zijn verdwenen. Dat verklaart het grote aandeel van investeringen in de Chinese economie.

Een voorbeeld van goedkope arbeid vormen de koeriers die met hun kleine elektrische karretjes in de steden van China de 'Jack Ma'-economie mogelijk maken, zoals een mooie reportage in The Financial Times het deze week beschrijft.Voor 5.000 renminbi (750 euro) per maand, maken de koeriers lange dagen, terwijl ze maanden weg zijn van hun familie die veelal op het Chinese platteland is achtergebleven.

In de Chinese steden beperkt het thuisbezorgen zich niet tot duurdere artikelen; dankzij de lage loonkosten gaat het soms om niet meer dan een box Kleenex of een paar schoenveters. Met een zekere trots vertellen de koeriers in The Financial Times dat de Chinese stadsmensen het werk dat zij doen niet aankunnen; die zijn te slap en te verwend voor het afmattende werk.

Kapper

Afgelopen mei voorspelde Timothy Garton Ash tijdens een lezing in literair café The Bookworm in Peking triomfantelijk dat als de groei in China verder zou afnemen, een volksopstand zou uitbreken. Het is de typisch westerse manier van denken. Maar de Chinese middenklasse verwacht helemaal niet dat hun inkomen jaar na jaar met 10 procent zal blijven stijgen. Sterker nog, ze willen het niet eens.

Zoals een Chinese assistent, die me helpt met het onderzoek voor mijn boek, deze week verzuchtte: 'Mijn leven verandert veel te snel.' Mijn kapper in Peking zei een paar weken geleden precies hetzelfde. De belofte die impliciet in Deng Xiaoping's oproep 'laat sommige mensen eerst rijk worden' besloten ligt, is natuurlijk dat de andere mensen zullen volgen. Dat is ook hoe Arthur Lewis de economische ontwikkeling van een opkomende economie beschreef.

De Chinese middenklasse kan ondertussen tevreden worden gehouden door enerzijds de corruptie aan te pakken, en anderzijds de migranten en de boeren op het platteland een beter bestaan te bieden, precies wat het Chinese leiderschap wil. Want de gemiddelde stads-Chinees begrijpt ook wel dat het onderscheid naar geboorteplaats wringt.

Ondertussen werd vorige week de met stalinistische sympathieën behepte Jeremy Corbyn tot leider van de Britse Labour Party gekozen. Bij de Amerikaanse Republikeinen staat de populistische Donald Trump bovenaan in de peilingen, terwijl de socialistische Bernie Sanders bij de Democraten hoge ogen gooit. Landen als Nederland met een stelsel van evenredige vertegenwoordiging raken politiek zo versnipperd, dat ze onbestuurbaar dreigen te worden. Iedere westerling die denkt dat de revolutie in China ophanden is, moet eerst zijn eigen temperatuur opmeten.

Heleen Mees is econoom. Deze maand is zij gastcolumnist van Volkskrant.nl/opinie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.