'Laat rechters maar worstelen met levenslang'

De eis van levenslang in de zaak Van der G. is voer voor een debat over hoge straffen in Nederland....

Dat verschil moet worden gedicht door verhoging van de maximale tijdelijke celstraf, van twintig naar dertig jaar, vindt advocaat Willem Anker. Het aantal 'levenslangen' zal erdoor dalen, meent hij. 'Rechters willen meer armslag. Zij hebben nu te weinig keuze.' Anker is raadsman van verscheidene 'levenslangers' en houder van een databank over de zwaarste straf. 'Als de maximale tijdelijke celstraf stijgt, kun je de explosieve groei van het aantal levenslangen afzwakken', zegt Anker. In de laatste vijftien maanden werd zeven keer levenslang opgelegd, zegt hij. Van 1945 tot 1985 was dat hetzelfde aantal.

Nu worstelen rechters en officieren van justitie met dat grote verschil, zeggen de advocaten B. Ficq en G. Dorsman, die beiden 'levenslangen' meemaakten. Ficq: 'Een straf van 13,4 jaar effectief zitten doet geen recht aan de ernst van de gepleegde feiten, vindt men dan. Dan is er nog maar één uitwijkmogelijkheid: levenslang.' Dorsman: 'Je ziet dat rechters daar moeite mee hebben.'

Het verschil wordt nog groter als het plan Donner dit jaar door het parlement wordt aangenomen. Nog voor de zomer wil hij in de ministerraad een plan bespreken om de VI al na de helft van de straf in te laten gaan in plaats van na tweederde. Die VI moet dan wel worden gebonden aan voorwaarden, bijvoorbeeld het volgen van een opvoedingsprogramma of bepaalde gedragsregels. Zo blijft er van bijvoorbeeld van een straf van twintig jaar tien jaar cel over.

'Retorisch gezien is dat een fantastisch plan', vindt hoogleraar strafrecht Y. Buruma. 'De straffen kunnen dan omhoog, zoals de bevolking zo graag wil. Maar veroordeelden hoeven toch niet langer te zitten. Je moet ook een beetje aan het gezicht van de bevolking willen onttrekken dat het helemaal niet de bedoeling is om mensen zo lang vast te laten zitten. Dat is ook veel te duur.'

Het plan Anker wijst Buruma echter toch van de hand. 'Ik heb veel liever dat in een incidenteel geval heel hoog, misschien te hoog wordt gestraft, dan dat er in veel gevallen veel hoger wordt gestraft. Want dat zal gaan gebeuren. Laat de rechter maar worstelen. Levenslang opleggen moet ongemakkelijk blijven.'

Zijn collega P. Tak, die een 'gigantisch' strafgat ontwaart, ziet meer in een streng voorwaardelijk VI. 'Door het automatische VI, zonder voorwaarden, ontstaat nu noodgedwongen het idee van straffen tot dertig jaar. Als er weer voorwaarden kunnen worden gesteld, valt die noodzaak weg. Laat bijvoorbeeld de rechter afwegen of de rust in een samenleving is gediend met een VI.'

De leiding van het Openbaar Ministerie erkent dat er 'in abstracto' een strafgat bestaat, aldus een woordvoerster. 'Je zou kunnen nadenken over hoe je dat kan dichten. Maar gezien de wetgevingsprioriteiten staat dit niet bovenaan het verlanglijstje. Zeker omdat het in weinig zaken speelt. Een officier eist geen levenslang omdat hij met ruim dertien jaar niet uitkomt.'

Advocaat Dorsman ziet ook wel wat in een soepeler gratieverlening. Collega Ficq: 'In de zaak rond Club Esther zei het Openbaar Ministerie letterlijk: 'Ik maak het hof erop attent dat gratie tot de mogelijkheden behoort.' Dat is raar als je eist dat iemand levenslang moet krijgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden